Maandelijkse archieven: december 2017

Ongeveer 1 op de 2 zzp’ers is eigenlijk geen ondernemer, maar een verkapte werknemer. Schijnconstructies met zzp’ers – al dan niet bewust – komen veel vaker voor dan gedacht. Met deze flinke uitspraken in de Telegraaf zorgde Evert Verhulp, hoogleraar Arbeidsrecht aan de Universiteit van Amsterdam en kroonlid van de SER, vorige week voor heel wat verontwaardiging op sociale media. En een aantal vragen. Waar baseert hij zijn uitspraken bijvoorbeeld op?

Het vraag-en-antwoordspel met prof. Verhulp leverde een interessante discussie op.

Werknemer, ondernemer

In de Telegraaf lees ik dat uw inschatting is dat “ongeveer één op de twee zzp’ers eigenlijk werknemer is.” Kunt u toelichten op basis waarvan u die inschatting maakt? U verwijst naar het feit dat de helft van de modelovereenkomsten Wet DBA zijn afgekeurd, maar die Wet gaat toch maar over een beperkt deel van alle zzp’ers?

‘Zoals wel vaker is de krantenkop veel minder genuanceerd dan wat ik werkelijk heb gezegd. Mijn punt is dat naar mijn inschatting ongeveer de helft van alle zzp’ers onder de arbeidsrechtelijke regelgeving valt. Daarvoor hoeven ze geen werknemers te zijn. Denk aan de WAADI, die ook van toepassing is op zzp’ers.

Daarbij heb ik ook gezegd dat ik me zorgen maak over het deel van de zzp’ers dat te weinig verzekerd is en te weinig zelfverzekerd op de arbeidsmarkt staat.

Evert Verhulp: mijn inschattingen gaat over het aantal zzp’ers dat in juridische zin recht heeft op bescherming als werknemer

Ik heb gezegd dat mijn inschatting is dat ongeveer de helft van de zzp’ers onder de arbeidsrechtelijke regelgeving valt en overigens geen kansrijke of echte ondernemer is en niet de kans of de ambitie heeft om de voordelen van ondernemerschap goed vorm te geven.

Het aantal, de helft, dat is tamelijk arbitrair geschat. Het hangt onder andere samen met het percentage zzp’ers dat winst voor belastingen maakt. Dat ongeveer 60%. Dus 40% van de zzp’ers maakt geen fiscale winst. Dat gecombineerd met de cijfers over de wet DBA, en mijn inschattingen van het aantal zzp’ers dat in juridische zin recht heeft op bescherming als werknemer (dus als werkende, en ook dat is een grove schatting), maakt dat mijn totale inschatting rond de helft van alle zzp’ers ligt.

‘Ik begrijp uw zorgen over zzp’ers met een gering inkomen en zonder verzekering wel. En misschien zijn dat niet allemaal succesvolle ondernemers. Maar dat is op zich toch geen indicatie dat het dan wel een verkapte werknemer moet zijn? Daarnaast zijn er veel parttime zzp’ers, net als onder werknemers ook veel vrouwen, die bewust ervoor kiezen om bijvoorbeeld twee dagen per week te werken. Als ondernemer.

Maar belangrijker vind ik misschien nog wel het punt dat er de groep zzp’ers toch wel heel divers is. Bij heel veel zzp’ers kan er toch nauwelijks sprake zijn van schijnconstructies, simpelweg omdat er geen of nauwelijks een discussie is over of er al dan niet een werkgever-werknemer-relatie is.

Hugo-Jan Ruts: al die zzp’ers die producten verkopen, voor particulieren werken, veel opdrachtgevers hebben. Zo kom je toch nooit op de helft.

Neem de laatste cijfers uit de Zelfstandigen Arbeid Enquête het CBS. 17,3% van alle zzp’ers verdienen een inkomen uit het verkopen van producten en goederen; 29,4% van alle ‘zzp’ers eigen arbeid’ werkt uitsluitend voor particulieren; en 33,7% van alle zzp’ers van ‘eigen arbeid’ heeft volgens die ZEA meer dan 20 verschillende opdrachtgevers per jaar. Geen garantie, maar wel een sterke indicatie dat dat dus geen schijnzelfstandigen zijn. Als je dat bij elkaar opstelt dan kan je toch nooit op ‘de helft is werknemer’ komen? Mede op basis van deze cijfers komt Prof Wendy Smits tot de rekensom dat slechts 6 procent van de zzp’ers “te maken heeft met economische en organisatorische afhankelijkheid van een enkele opdrachtgever.’

Het klopt: dé zpp’er bestaat niet. Remplacanten bijvoorbeeld zijn voor het kleine deel van hun werk dat ze remplaceren werknemer, namelijk voor zover ze iemand in een orkest vervangen, maar daarnaast zijn ze naar ik aanneem veelal werkelijk zelfstandig (in hun eigen orkestje, of als docent van leerlingen die ze zelf hebben geworven). Dienen deze mensen dan als zpp’er of als werknemer te worden geteld?

Zzp’er en toch soms ook werknemer

De toepassing van het arbeidsrecht is heel ruim en wordt  beoordeeld per werkrelatie. Dat maakt dat heel veel mensen die zich zzp’er voelen, soms ook in een arbeidsrechtelijke relatie werken zonder die zo te duiden.

Maar ook zonder die echte arbeidsovereenkomsten te tellen, geldt het arbeidsrecht voor meer dan alleen werknemers. Zo geldt de WAADI ook voor echte zzp’ers van wie de arbeid wordt bemiddeld. Ongeacht de vraag of iemand als zzp’er of als werknemer werkt. Dat geldt ook met betrekking tot  regels met over  gelijke behandeling en de verplichting letselschade die in de arbeid is ontstaan te vergoeden.

Uw voorbeeld van de remplacant is interessant. Maar het feit dat een zzp’er bij één van zijn vele opdrachtgevers feitelijk als werknemer aangemerkt zou moeten worden, dan maakt toch niet dat dezelfde zzp’er in algemene zin geen ondernemer is maar een verkapte ‘werknemer’?  

Daar ben ik het wel mee eens. Een zzp’er die naast ‘echte’ opdrachten in een of meerdere opdrachten eigenlijk als werknemer moet worden beschouwd, kan je niet zonder meer in zijn geheel als werknemer beschouwen.  De meeste werkers zullen zich in dat geval eerder zzp’er dan werknemer voelen.

Het lastige is wel dat het recht niet naar de persoon van de werker kijkt maar naar de verschillende relaties die hij of zij aangaat. We zouden dus anders moeten tellen. Niet de mensen maar de overeenkomsten die hij/zij sluit. Dat lijkt alleen een schier onmogelijke opdracht. Meten is weten, maar dat meten is tamelijk lastig.

Terug naar het begin: ik heb dus geen harde cijfers om die helft te bewijzen. Voor het zijn van werknemer in de zin van arbeidsrechtelijke regelingen – en dat is echt veel ruimer dan werknemer in de zin van het Burgerlijk Wetboek – weet ik het wel tamelijk zeker. Maar als het gaat om werknemer in de zin van het BW, en dus ook voor de belastingdienst, dan ben ik veel minder stellig.