Minister Aartsen: “Zelfstandigenwet moet veilige haven bieden aan zzp’ers”. Wet moet in 2028 ingaan.

Het kabinet maakt concrete stappen om te komen tot een nieuwe Zelfstandigenwet. Een conceptversie van het wetsvoorstel zal eind van de maand bekend worden. Na nieuwe uitvoeringstoetsen, een internetconsultatie en advies van de Raad van State moet de wet in 2027 in de Kamer behandeld kunnen worden. De geplande ingangsdatum is dan 1 januari 2028. Dat heeft minister Thierry Aartsen (Werk & Participatie) vandaag via een brief aan de Tweede Kamer laten weten.

De Zelfstandigenwet moet een “toekomstbestendig antwoord” geven op de fundamentele vraag: wanneer kan ik in ieder geval met en als zelfstandige(n) werken, en is er dus geen sprake van een arbeidsovereenkomst?, zo schrijft Aartsen in zijn brief. Daarmee wil het kabinet zorgen voor meer rust en duidelijkheid onder zelfstandigen en opdrachtgevers. Volgens de minister is er op dit moment nog te veel onduidelijkheid over de vraag wanneer je als zelfstandige kunt werken. Dat leidt onder meer tot “risicomijdend gedrag onder opdrachtgevers en het onnodig uitsluiten van zelfstandigen.”

Uit cijfers van het CBS blijkt dat er momenteel zo’n 140.000 minder zzp’ers een zelfstandige opdracht uitvoeren dan anderhalf jaar geleden, het moment waarop het handhavingsmoratorium verviel.

Zelfstandigenwet als veilige haven

“Het doel van het wetsvoorstel is om meer duidelijkheid te creëren voor zelfstandigen en opdrachtgevers, schijnzelfstandigheid tegen te gaan en zelfstandigen de erkenning te geven die zij verdienen.” zo maakt Aartsen duidelijk. “Wie conform die spelregels werkt, weet zeker dat er als zelfstandige kan worden gewerkt.” Op die manier ontstaat er een ‘veilige haven’ voor hen die aan de wet voldoet.

De wet is bedoeld voor alle zelfstandigen – los van de rechtsvorm waarin ze werken – in gevallen waarin een discussie kan ontstaan of er sprake is van een arbeidsrelatie, zo zegt minister Aartsen in een toelichting op de Kamerbrief. Indien er voldaan wordt aan bepaalde criteria hebben zowel opdrachtgever als opdrachtnemer – vooraf – zekerheid dat een werkrelatie niet als arbeidsovereenkomst gekwalificeerd kan worden.

Minister Aartsen benadrukt in zijn brief dat de nieuwe wet niets verandert aan de bescherming van werknemers. “Het kabinet beoogt niets te wijzigen aan de huidige kwalificatie van het zijn van werknemer en bijbehorende bescherming. De aard van de eisen die het wetsvoorstel stelt, voorkomt dat werkenden onbedoeld of onbeschermd aan de slag gaan als zelfstandige.”

Duidelijke, objectiveerbare criteria

Het politieke en maatschappelijke draagvlak, maar met name ook de uitvoerbaarheid en toepasbaarheid van de wet zullen vooral bepaald worden door welke criteria in de wet komen. Met name daarover is de afgelopen tijd veel overleg gevoerd, zo vertelt de minister in een toelichting op de Kamerbrief.

“Uit gesprekken die we hebben gevoerd met juridische experts en verschillende belangenbehartigers kwamen we tot de kern van het werken als zelfstandige: heb je de vrijheid om je werk zelf te organiseren, ben je onafhankelijk van anderen en werk je voor eigen rekening en risico. Dat zijn voor mij de toetsstenen om te kunnen beoordelen of iemand zelfstandige is”, aldus de minister in gesprek met ZiPconomy.

Daarvoor komen – zoals al eerder duidelijk werd – in de wet twee toetsen, elk met een beperkt aantal concrete criteria:

1. de zelfstandigentoets (ziet op de persoon van de zelfstandige) en
2. de werkrelatietoets (ziet op vrijheid van een zelfstandige, diens onafhankelijkheid en dus ontbreken van ‘gezag’, binnen een concrete opdracht).

Wat de criteria precies worden, is in de brief nog niet verder uitgewerkt. Ze moeten wat de minister betreft in ieder geval zo concreet mogelijk zijn. “Voor een politicus is het fijn om te werken met vage of heel open normen. Dan hoef je namelijk zelf geen lastige keuze te maken. Daar wil ik echt vanaf. Door te komen met heldere, objectiveerbare criteria.”

Aartsen verwacht dat een flink deel van de zelfstandigen op dit moment al aan die criteria voldoet. Hij realiseert zich ook dat dat niet voor iedereen geldt. Die groep moet – met duidelijke criteria – voldoende “handelingsperspectief” krijgen, aldus de minister. Ze moeten dus weten hoe ze hun opdracht en ondernemerschap zo kunnen aanpassen dat ze wél binnen de kaders van de wet vallen.

Vervolg

Eind september komt een conceptwetsvoorstel naar buiten. Dan wordt meer duidelijk over de details en hoe scherp – of ruim – de criteria zijn. Aartsen laat doorschemeren dat die criteria een grote mate van vrijheid geven over hoe zelfstandigen ze kunnen invullen en uitgaan van ‘vertrouwen’.

Via een internetconsultatie kunnen experts en belangenbehartigers nog een keer hun mening over met name de uitvoerbaarheid van de wet kenbaar maken. Ook worden dan nog de nodige uitvoeringstoetsen uitgevoerd. Snel daarna wordt een eventueel nog aangepast wetsvoorstel voor advies ingediend bij de Raad van State.

De minister mikt vervolgens op behandeling in Tweede en Eerste Kamer in 2027, zodat het wetsvoorstel op 1 januari 2028 in werking kan treden.

Aartsen is optimistisch dat hij, als minister van een minderheidskabinet, op voldoende steun kan rekenen om de wet door de Tweede en Eerste Kamer te krijgen. “Er is in de politiek breed behoefte om deze discussie af te ronden. Ik zie in ieder geval steun voor deze wet bij de ondernemersgezinde partijen in de oppositie. Maar ik ga voor honderd-plus zetels in de Kamer.”

Meer weten? 

De Zelfstandigenwet en andere actuele zaken rond wetgeving, arbeidsmarkt en zzp aanbod in verschillende sessie in de WebinarWeek. Bekijk het programma en schrijf je (gratis) in via deze pagina