Maandelijkse archieven: juli 2023

Voor de vijfde keer publiceren het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) en onderzoeksbureau TNO vandaag de Zelfstandigen Enquête Arbeid (ZEA). Het is een zeer uitgebreid rapport op basis van een vragenlijst onder bijna 7000 zelfstandig ondernemers: 6000 zonder personeel (zzp’ers), 1000 met personeel (zmp’ers). Hieronder staan de meest opvallende resultaten op een rij.

1.   Eigen werktijden en -locatie bepalen is een belangrijke reden om zzp’er te worden

Veruit de meeste zzp’ers zijn onder andere begonnen als zelfstandige omdat zij zelf hun werktijden en locatie willen bepalen (42%). Een derde wilde altijd al ondernemer worden (33%) en 30% zocht een nieuwe uitdaging. Zo’n 30% wilde niet meer voor een baas werken. Daarnaast was meer kunnen verdienen voor een kwart (25%) van de zzp’ers een reden om voor zichzelf te beginnen.

De motivaties van zelfstandigen met personeel zijn een beetje anders. Voor slechts een kwart (24%) van de zmp’ers was zelf bepalen waar en wanneer ze werken een startmotief. Bijna de helft (48%) van hen wilde altijd al ondernemer worden. Daarnaast zocht 28% een nieuwe uitdaging en nog eens 28% wilde vooral niet meer voor een baas werken.

2.   Zelfstandig ondernemers zijn iets minder vaak lid van een belangenvereniging

Op dit moment is 36% van alle zelfstandig ondernemers lid van een belangenorganisatie specifiek voor zelfstandigen. Dat aandeel is ten opzichte van 2021 (40%) iets afgenomen. 19% is lid van een beroepsorganisatie en 12% van een sectororganisatie. Relatief weinig zzp’ers zijn lid van een onafhankelijke zzp-organisatie (6%) of een zzp-organisatie binnen een vakbond (3%).

Zmp’ers (57%) zijn veel vaker lid van een belangenorganisatie dan zzp’ers (31%). De meeste (31%) van deze zmp’ers zijn lid van een sectororganisatie. In de zorg (77%) is het lidmaatschap van belangenorganisaties het hoogst, in de bouw (20%) is dat het laagst.

Ter vergelijking: in 2022 was 16% van de werknemers lid van een vakbond (Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden, NEA 2022).

3.   Zzp’ers zijn tevreden

Zzp’ers in Nederland zijn gelukkiger dan ooit. 82% van de zzp’ers is (zeer) tevreden met het werk, 1 procentpunt meer dan in 2021. Daarnaast is 80% blij met zijn arbeidsomstandigheden, 2 procentpunten meer dan twee jaar geleden.

Werknemers in loondienst zijn iets minder vaak tevreden. In 2022 was 78% van de werknemers (zeer) tevreden met het werk en 76% met de arbeidsomstandigheden (NEA 2022).

Het percentage zzp’ers dat liever in loondienst zou werken is ook onverminderd. Slechts 10% van de zzp’ers zou liever in loondienst werken als zij de vrije keuze hadden. Dit percentage is iets lager dan in 2021 (11%).

4.   Slechts 6% van alle zzp’ers werkt via platformen

Een klein percentage zelfstandigen (6%) werkt wel eens via een digitale platformen zoals ‘Werkspot’, ‘Freelancer.nl’ of ‘Uber’. De meeste van deze platformwerkers (70%) doen dit omdat ze het een gemakkelijke manier vinden om aan opdrachten te komen. Zo’n 30% kan niet anders: hun werk wordt nu eenmaal vooral via digitale marktplaatsen aangeboden.

Circa 30% van alle platformwerkers is grotendeels financieel afhankelijk van het platform. Zij verdienen 60 tot 100% van hun omzet via zo’n digitale marktplaats.

5.   Zzp’ers bereiden zich voor op de toekomst

Er zijn verschillende manieren waarop zzp’ers zich voorbereiden op de toekomst. Twee derde (66%) van de zzp’ers is bereid om risico’s te nemen, zmp’ers iets vaker dan zzp’ers. Verder is 75% bezig met de toekomst van hun bedrijf en investeert 89% in nieuwe kennis en vaardigheden. De helft van alle ondernemers volgde in de afgelopen 2 jaar een cursus of opleiding.

Onzekerheid hoort erbij, weten de zelfstandig ondernemers. Het aandeel zelfstandigen dat onzekerheid over de vraag, de hoogte van het inkomen en de toekomstige loopbaan geen probleem vindt, stijgt ieder jaar. In 2015 vond 14% het onzekere inkomen niet vervelend, nu is een onzeker inkomen voor bijna een kwart (24%) van de zelfstandigen geen probleem.

Opvallend: zelfstandigen met personeel vinden de onzekerheid vaker vervelend dan zzp’ers.

6.   46% wil collectieve voorzieningen voor ziekte en pensioen

Als je zelfstandig ondernemers vraagt wat ze nu echt vervelend vinden, dan noemt 46% het gebrek aan collectieve voorzieningen voor ziekte en pensioen. Zij noemen dit het vaakst als vervelendste aspect van ondernemerschap, nog vaker dan klanten die niet op tijd betalen (41%) en onzekerheid over het inkomen (34%). In de recreatiesector (58%) vinden ondernemers de beperkte collectieve regelingen voor ziekte en pensioen het vaakst vervelend.

In het pensioenakkoord staan hier twee afspraken over: er komt een verplichte, betaalbare arbeidsongeschiktheidsverzekering voor zelfstandigen en de overheid onderzoekt hoe zzp’ers makkelijker voor hun pensioen kunnen sparen. Lees meer over de pensioenplannen en hier over de aov. Nu het kabinet is gevallen, is het onzeker wanneer de plannen uitgevoerd worden.

7.   Zelfstandigen sparen voor hun pensioen

Ondertussen regelen zzp’ers zelf hun oude dag. Zo’n 86% van de zelfstandigen heeft ‘iets’ geregeld voor pensioen. Dat is meer dan in 2019 (83%) en 2021 (84%). Zmp’ers (90%) hebben gemiddeld iets vaker een of meerdere voorzieningen voor hun pensioen dan zzp’ers (85%).

De meeste zelfstandigen hebben spaargeld of beleggingen (52%) voor hun oude dag. Dat zijn er iets meer dan eerdere jaren. Een kleiner percentage (44%) spaart via een pensioenfonds van eerder of huidig werk in loondienst. Zo’n 36% ziet zijn koophuis als pensioenvoorziening.

Het aandeel zelfstandig ondernemers met fiscale oudedagsreserve (FOR), lijfrente of bankspaarregeling is sinds 2019 afgenomen. Niet zo verrassend, want de FOR is sinds 1 januari 2023 afgeschaft.

Daarnaast hebben meer zelfstandig ondernemers een arbeidsongeschiktheidsvoorziening. Lees daarover meer in dit bericht .

8.   Meer zelfstandig ondernemers hebben last van wet- en regelgeving

Meer zelfstandig ondernemers ervaren wetgeving, regels en instanties als een last. In 2023 vond 38% het erg belastend om te voldoen aan alle regels, iets meer dan in 2021 (35%). Zo’n 41% heeft moeite met de hoeveelheid regels, wetten en instanties. Dat is hoger dan in 2021 (37%).

Zmp’ers hebben vaker last van regeldruk dan zzp’ers. Zelfstandigen in de landbouw hebben het meeste moeite met alle wetgeving en instanties. Zij ervaren het voldoen aan en bijhouden van wetgeving (81%) en het aantal regels en instanties (83%) veruit het vaakst als last.

Bekijk ook de factsheet ZEA voor meer feiten en cijfers uit de nieuwste Zelfstandigen Enquête Arbeid (ZEA) van TNO en het CBS:

Zo’n twee derde (65%) van alle zzp’ers had zich begin 2023 financieel voorbereid op het risico van arbeidsongeschiktheid. In 2021 was dat nog 63 procent en in 2019 was dat 59 procent.

De meeste zzp’ers (37%) bereiden zich voor door te sparen of beleggen. Dit is de sterkst toegenomen maatregel. In 2021 had nog 32% van de ondernemers spaargeld of aandelen als arbeidsongeschiktheidsvoorziening.

Dit blijkt uit de tweejaarlijkse Zelfstandigen Enquête Arbeid  (ZEA) van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) en onderzoeksbureau TNO. De onderzoekers hielden een enquête onder bijna 7000 zelfstandig ondernemers: 6000 zonder personeel (zzp’ers), 1000 met personeel (zmp’ers).

Aandeel zelfstandigen met aov blijft gelijk

Het percentage zelfstandigen met een arbeidsongeschiktheidsverzekering (aov) is sinds 2019 vrijwel gelijk gebleven: 24%. Zelfstandigen met personeel hebben vaker een aov (40%) dan zelfstandigen zonder personeel (21%).

In 2021 vroegen de onderzoekers voor het laatst waarom zelfstandigen geen aov hebben. Die reden blijkt vooral financieel: 46% vindt dat de kosten van zo’n verzekering niet opwegen tegen de baten, 32% kan het niet betalen. Een kwart van alle onverzekerde zelfstandigen denkt het financiële risico zelf te kunnen betalen. Zo’n 20% zegt in geval van arbeidsongeschiktheid terug te vallen op het inkomen van hun partner. Dit zijn voornamelijk vrouwen.

Verder blijken meer zelfstandig ondernemers in 2023 aangesloten bij een schenkkring, zoals een broodfonds (6%). Daarnaast denken respectievelijk 12% en 7% van de ondernemers dat de waarde van hun woonhuis of bedrijf het risico op arbeidsongeschiktheid dekt.

Van de zelfstandigen zonder personeel is 7,7% verzekerd tegen arbeidsongeschiktheidsverzekering via werk in loondienst.

Hoe meer winst, hoe beter voorbereid

Zzp’ers die tevreden zijn over hun omzet en winst, hebben het vaakst een voorziening tegen het risico op arbeidsongeschiktheid (84%). Meestal zijn dat spaargeld of beleggingen (61%). Ook denken zij relatief vaker dat de waarde van hun huis het risico dekt (23%).

Agrariërs bereiden zich anders voor dan ICT’ers

Hoe zelfstandig ondernemers zich verzekeren tegen arbeidsongeschiktheid verschilt per beroepsgroep. In 2023 heeft bijvoorbeeld ruim de helft van de zzp’ers in pedagogische beroepen iets geregeld. In de ICT-, agrarische en zorg- en welzijnsberoepen heeft ongeveer drie kwart zich voorbereid op dit risico.

Agrariërs zien de waarde van hun bedrijf het vaakst (29%) als verzekering tegen het risico op arbeidsongeschiktheid. Zzp’ers in de ICT hebben relatief vaker spaargeld of beleggingen (60%). Zelfstandig ondernemers zonder personeel in creatieve en taalkundige beroepen zijn vaker lid van een schenkkring.

Zzp’ers willen collectieve voorzieningen (maar dat duurt nog wel even)

Zelfstandig ondernemers willen graag een collectieve voorziening voor ziekte en pensioen. Uit de enquête blijkt dat 46% van de zelfstandigen het gebrek aan zulke voorzieningen ziet als het vervelendste aspect van ondernemerschap, nog vaker dan klanten die niet op tijd betalen (41%). In de recreatiebranche (58%) is de ergernis over de beperkte collectieve regelingen voor zelfstandigen het grootst.

Het kabinet werkt aan een arbeidsongeschiktheidsverzekering voor zelfstandigen, maar het duurt nog wel even voordat die beschikbaar is. De wet die zo’n verplichte aov voor zelfstandigen regelt, moet in het eerste kwartaal van 2025 ingaan, maar zal pas jaren daarna beschikbaar zijn. Een ‘eenvoudige aov’ zonder uitzonderingen waarschijnlijk in 2027, een complexere wet met opt-out-mogelijkheid vanaf 2029. Bovendien is het onzeker of het demissionaire kabinet blijft doorwerken aan deze nieuwe wet (lees hier meer).

De ZEA 2023 staat vol met inzichten over zelfstandig ondernemers. Meer weten? Hier staan de meest opvallende feiten op een rij .