Onderzoek zzp in de zorg: inzet verschilt sterk per branche, beroep en regio

Veel zorgorganisaties is er alles aan gelegen om zzp’ers terug te laten keren in loondienst. Toch leken ze in 2025 ondanks de aangescherpte handhaving niet massaal te zijn overgestapt op andere flexvormen, zoals uitzenden of detacheren. Wel verschilt de zzp-inzet sterk per branche, beroep en regio. Dat staat in het onderzoeksrapport Zzp’ers in zorg en welzijn: wat weten we echt? van Arbeidsmarktfonds zorg en welzijn (AZW). Het rapport bevat achtergrondinformatie over aantallen, motieven en inzet.

Inzet neemt sterkst af in VVT en gezondheidscentra

Zzp’ers zijn een vertrouwd fenomeen in de zorg. Het gros bevindt zich in typisch zelfstandige beroepen als arts, fysiotherapeut en psycholoog. De zelfstandigen-enquête van AZW bevestigt dat. Zzp’ers werken hoofdzakelijk in het primaire zorgproces – aan het bed of in de behandelkamer – en minder in ondersteunende en managementfuncties.

• Lees ook: Hoe blijven zelfstandige zorgprofessionals duurzaam inzetbaar?

In het tweede kwartaal van 2025 vroeg AZW aan werkgevers in hoeverre de inzet van zzp’ers en freelancers was veranderd het laatste halfjaar. Meer werkgevers rapporteren hier een afname (26,2%) dan een toename (4,9%). Ruim twee derde (69%) van de werkgevers ziet geen verandering in de inzet van zzp’ers.

Enkele branches wijken af van het algemene beeld. De huisartsen en gezondheidscentra (43,8%) en verpleging, verzorging en thuiszorg (42,7%) melden wél een aanzienlijke afname. De afname in deze twee sectoren houdt verband met de handhaving op schijnzelfstandigheid, geeft driekwart van de werkgevers aan. In deze branches hebben ook beduidend meer werkgevers voormalige zzp’ers of freelancers in dienst genomen. In de VVT zie je dat het sterkst (32%).

Verschil per beroep, branche en regio

Neem je de periode wat ruimer, dan laat het aandeel zzp’ers in zorg en welzijn de afgelopen vijftien jaar een steile groeicurve zien. Maar die groei was niet overal even groot. In de provincies Noord- en Zuid-Holland en Utrecht neemt zzp-inzet over de tijd duidelijk aan betekenis toe, vooral binnen branches als huisartsen en gezondheidscentra. Maar, zo benadrukken de onderzoekers, in alle sectoren houdt loondienst de overhand.

Aantallen zzp’ers per branche

Bron: CBS/AZW vierde kwartaal van 2013 tot en met 2025

Hoewel het aandeel in z’n algemeenheid dus beperkt is, spelen zzp’ers in sommige branches wel een belangrijke rol binnen de flexibele inzet. In situaties van schaarste dragen zij bij aan het opvangen van piekbelasting en het waarborgen van continuïteit van zorg, met name in de verpleging en verzorging, thuiszorg en GGZ.

Waarom kiezen voor zzp

Werkgevers zetten zzp’ers in om twee hoofdredenen: het oplossen van roosterproblemen en het verkrijgen van specifieke expertise. Welke dominant is, verschilt per branche. In ziekenhuizen en GGZ speelt expertise een grotere rol, terwijl in de verpleging en thuiszorg roosterdruk centraler staat.

Vraag je het aan de zzp’ers zelf, dan geven ze een veelheid aan factoren. Per branche overheersen er andere ‘pull-factoren’. In de huisartsenzorg en gezondheidscentra zijn dat autonomie plus het feit dat het beroep daar nu eenmaal vaak zelfstandig wordt uitgeoefend. In de kinderopvang staat de werk-privécombinatie voorop. In de GGZ, jeugdzorg en VVT is betere zorg leveren de belangrijkste drijfveer. Ook méér verdienen speelt bij alle zpp’ers mee, maar is nergens de hoofdmoot.

Belangrijkste drijfveren om zzp’er te worden

Bron: AZW-zelfstandigenenquête, 2e kwartaal 2025

Meer tevredenheid

Een opvallende uitkomst uit het onderzoek: zzp’ers ervaren hun werk op veel vlakken gunstiger dan werknemers.

Ervaringen van zzp’ers versus werknemers

Bron: AZW-zelfstandigenenquête en AZW-werknemersenquête, 2e kwartaal 2025

Het zal niet verrassen dat slechts een klein deel (10%) van de zelfstandig werkenden een voorkeur heeft voor loondienst, een cijfer dat nauwelijks uiteenloopt tussen de branches.

De belangrijkste reden om in loondienst te willen, is financiële zekerheid (71,5%). Mogelijk heeft dit te maken met de angst minder ingehuurd te worden, schrijven de onderzoekers. Dan gaat het over de inhuurangst bij de opdrachtgevers. De zzp’ers zelf noemen schijnzelfstandigheid nauwelijks als risico (17%) in de enquête.  

• Lees ook: De handhaving op schijnzelfstandigheid in de zorg lijkt minimaal, maar onder het oppervlak borrelt het

Voor- en nadelen van zzp-inzet

In het rapport zetten de onderzoekers ook de plussen en minnen van het werken met zzp’ers op een rij. Die zijn niet altijd even eenduidig. De invloed op de teamdynamiek bijvoorbeeld is sterk afhankelijk van factoren zoals organisatiecultuur, de mate van integratie van zzp’ers en de omvang van hun inzet binnen een team.

Pluspunten

• Zzp’ers kunnen relatief snel worden ingezet bij piekbelasting, ziekteverzuim of tijdelijke capaciteitsproblemen. Hierdoor kunnen organisaties beter inspelen op fluctuaties in de zorgvraag en vermindert de werkdruk van de vaste medewerkers.
• Zzp-inzet drukt de kosten van ziekteverzuim, hoofdzakelijk omdat de kosten voor verzuim niet voor rekening van de werkgever komen.
• Zelfstandigen zijn gemiddeld hoger opgeleid en vervullen vaak specialistische functies. Dit maakt het mogelijk om specifieke kennis tijdelijk in te zetten binnen organisaties, bijvoorbeeld bij complexe zorgvragen of implementatie van nieuwe werkwijzen. Zo draagt de inzet bij aan kwaliteitsverbetering en kennisontwikkeling.
• De mogelijkheid om als zzp’er te werken vergroot de aantrekkelijkheid van de zorgsector voor bepaalde groepen professionals. Dit draagt bij aan het behoud van personeel binnen de sector en voorkomt uitstroom naar andere sectoren. In een hypothetisch scenario zonder zzp’ers zou volgens onderzoek van SEO een deel van de huidige zelfstandigen niet (meer) in de zorg werken: 2 tot 11% van de zzp’ers zou de zorg verlaten wanneer het niet meer mogelijk is om daar als zzp’er te werken.

Minpunten

• Zzp’ers werken vaak tijdelijk binnen een organisatie en zijn minder ingebed in vaste structuren, zoals teamoverleggen of scholingstrajecten. Dit kan de continuïteit van samenwerking en kennisoverdracht beperken.
• Zorgorganisaties moeten voldoen aan eisen van zorgverzekeraars, toezichthouders en overheid, wat leidt tot uitgebreide registratieverplichtingen. Het werken met verschillende contractvormen leidt tot aanvullende organisatorische afstemming. Denk aan roostering, contractbeheer, facturatie en overdracht van informatie. In de praktijk betekent dit dat organisaties processen moeten inrichten om de inzet van externe krachten te coördineren, binnen een toch al belast systeem.

Grote mobiliteit: heen en terug

De focus van de media ligt op uitstroom wegens schijnzelfstandigheid, schrijven de onderzoekers. Die is er zeker geweest, maar ze wijzen erop dat de arbeidsmarkt in zorg en welzijn een hoge mate van mobiliteit tussen loondienst en zelfstandigheid kent.

In vrijwel alle branches maken professionals de overstap van loondienst naar zzp-schap, waarbij een deel binnen dezelfde branche blijft werken en een ander deel overstapt naar een andere zorgbranche. Deze beweging is bijvoorbeeld duidelijk zichtbaar bij behandelaren in de GGZ en bij professionals in de huisartsenzorg, waar zelfstandigheid relatief goed aansluit op de organisatie van het werk.

Daarnaast komt het combineren van loondienst en zzp-schap relatief vaak voor, met name in branches zoals jeugdzorg en GGZ, waar professionals hun inzet spreiden over verschillende opdrachtgevers. Deze dynamiek laat zien dat zzp-schap vaak geen eindpunt is, maar onderdeel van een flexibele loopbaanstrategie. Professionals bewegen zich tussen verschillende contractvormen, afhankelijk van hun voorkeuren, mogelijkheden en de omstandigheden op de arbeidsmarkt.

• Lees ook: Waarom Haidy James stopte als zzp’er: ‘Zorg moet weer uitvoerbaar worden’