Thierry Aartsen (Minister Werk en Participatie): “We moeten af van ouderwetse kijk op de arbeidsmarkt en zzp’ers snel een eigen plek in de wet geven”

Opnieuw een volle zaal tijdens deze 6e editie van ArbeidsmarktPoort op 1 juni jl. in het Haagse Nieuwspoort. En dat had zeker ook te maken met de komst van de hoofdgast: Thierry Aartsen, Minister van Werk en Participatie. Dagvoorzitter Hans Biesheuvel vroeg hem naar zijn plannen voor de arbeidsmarkt – en met name natuurlijk naar zijn ‘eigen’  Zelfstandigenwet. Erik Ziengs (ONL), Saskia Kapper (Bovib) en Edwin van den Elst (VvDN) spraken hun vertrouwen uit in de minister, maar stelden hem wel enkele kritische vragen.

Aartsen wil een veel positievere zzp-koers varen. “We moeten snel uitleggen hoe je wél met zzp’ers kan werken.” De minister zet daarom vaart achter het de invoering van het rechtsvermoeden en wil het wetsvoorstel Zelfstandigenwet nog dit najaar naar de Raad van State sturen. Naast tempo is zorgvuldigheid vereist, zo legt hij uit. “Ik heb het voorstel voor de Zelfstandigenwet geschreven vanuit mijn visie, mijn ideologie. Het is belangrijk dat ook experts, sociale partners, handhaving en zzp-organisaties hun oordeel hierover geven. Daarvoor houden we verdiepende sessies. Zo moeten we een juiste balans vinden.”

Politieke discussie begraven

Aartsen weet dat het een hele opgave wordt om politiek draagvlak te vinden voor nieuwe zzp-wetgeving. “De discussie zit muurvast. Aan de ene kant (rechts) pleit men voor vrijheid en autonomie voor zelfstandigen, maar daar hoort ook verantwoordelijkheid bij. Aan de andere kant (links) vindt men het heel spannend om iets aan het arbeidsrecht te doen.” Toch is hij optimistisch. “Ik hoop echt dat we uiteindelijk de politieke discussie kunnen begraven. Ik ben ervan overtuigd dat we een goede discussie hierover kunnen voeren. Niemand is gebaat bij de huidige onrust. We willen de echte zzp’er ruimte bieden om te ondernemen en hard optreden bij misstanden (schijnconstructies, red.) met bijvoorbeeld arbeidsmigranten. En een vangnet creëren (verplichte AOV, BAZ, red.) om te voorkomen dat mensen in de goot belanden.”

• Lees ook: Minister Aartsen wil het zzp-dossier ‘normaliseren’ en ‘pacifiëren’ zodat we het ”over vier jaar niet meer over zzp’ers hoeven te hebben.”

‘Wanneer ben je zelfstandige?’

Dat de Zelfstandigenwet er moet komen staat volgens Aartsen buiten kijf. “Nergens in de Nederlandse wet staat wanneer iemand zelfstandig is. Dit wetsvoorstel regelt dat wel.” De minister benadrukt dat uiteraard het dwingende karakter van Artikel 610 van Boek 7 van het Burgerlijk Wetboek (BW) overeind blijft, waarin de termen ‘loon’, ‘arbeid’ en ‘gezag’ samen de wettelijke definitie van de arbeidsovereenkomst vormen. Daarnaast moet een wettelijk kader komen waarin staat wanneer iemand niet een werknemer is, maar een zelfstandige. Dat ontbreekt, aangezien de Wet DBA alleen stelt dat de VAR is afgeschaft, meer niet. 

Geen zzp’ers categorisch uitsluiten?

Deze zomer start de overheid de campagne ‘Zo kan zzp wél’. En dat is hard nodig, stelt Aartsen. “Opdrachtgevers vinden het zo lastig om de criteria uit het Deliveroo-arrest te beoordelen dat ze maar helemaal geen zzp’ers meer inhuren.” En dat is natuurlijk niet de bedoeling. De minister vindt dat juist de overheid het goede voorbeeld moet geven en laten zien hoe en wanneer je wel zzp’ers kunt inhuren. Bovib-voorzitter Saskia Kapper is blij met deze positieve boodschap, maar ziet vooralsnog niet dat de overheid zelf het goede voorbeeld geeft. “De praktijk wijst anders uit. Overheden sluiten nog altijd categorisch groepen zzp’ers uit aan de voorkant.”
De vraag is wanneer er beleidswijzigingen komen die een eind maken aan de huidige onduidelijkheid. Aartsen: We moeten dit stapje voor stapje bijsturen. We kunnen overheden niet dwingen zzp’ers in te huren. Dat moeten ze zelf beslissen, maar dat moet wel een juiste afweging zijn op basis van het Deliveroo- en Uber-arrest.”
VvDN-voorzitter Edwin van den Elst complimenteert minister Aartsen met de gedifferentieerde kijk op het zzp-vraagstuk. “Het is goed dat er gekeken wordt hoe je de onderkant van de arbeidsmarkt kunt aanpakken én het mogelijk maakt voor de rest, de zzp’ers die dat zelf willen, om goed te kunnen functioneren. Uiteindelijk gaat het erom zoveel mogelijk kansen te bieden om alle talenten in te zetten.”

• Lees ook: Handhaving Belastingdienst bemoeilijkt door Uber-jurisprudentie

Noodzaak modernisering arbeidsmarkt

Als het aan de minister ligt komt er een grondige arbeidsmarkthervorming. “We moeten op een andere manier kijken naar de arbeidsmarkt. Er is krapte in vrijwel alle sectoren en tegelijkertijd staat er een grote groep mensen langs de kant.” Aartsen hekelt de huidige ouderwetse benadering. “In plaats van een springplank is de uitkeringssituatie vaak een spinnenweb waarin het bijna onmogelijk is om eruit te komen. Want als iemand dan een baan accepteert, krijgt hij misschien een onzeker (tijdelijk) contract en raakt hij zijn WW-rechten kwijt. Bovendien gaat alles gaat uit van het moment dat iemand zijn baan kwijt is en een WW-uitkering krijgt, dan pas begint het zoeken naar een nieuwe baan.
Zijn ideaal? “Een ontslagvrije samenleving. Ik zou liever zien dat al veel eerder wordt geïnvesteerd in opleiding en ontwikkeling van medewerkers. Het zou veel normaler moeten zijn dat mensen eerder van werk naar werk worden begeleid. Nu krijgt iemand een transitievergoeding na ontslag en moet hij zelf kiezen of hij daarvoor een opleiding gaat volgen of een nieuwe camper gaat kopen.”
De minister ziet die noodzakelijke modernisering van de arbeidsmarkt als een gezamenlijke verantwoordelijkheid van werkgever, werknemers en politiek. “De polder vormt de basis. Het is goed dat werkgevers en werknemer met elkaar hierover spreken. Natuurlijk vinden wij als politiek er vervolgens ook wat van. Wij zijn er om de lijnen steviger uit te zetten.”
Aartsen stelt dat zelfstandigen hierbij ook een goede plek aan tafel verdienen en is blij dat dit geborgd is met een plek in de SER. Connie Maathuis, voorzitter van de Vereniging Zelfstandigen Nederland (VZN) en raadslid SER, merkt vanuit de zaal echter op dat zelfstandigen helaas nog niet zijn vertegenwoordigd in de Stichting van de Arbeid. “En daar vinden de echte gesprekken plaats.”

Ook dagvoorzitter Biesheuvel is kritisch. “Waarom zou die arbeidsmarkthervorming nu wel lukken?” Aartsen: “Er is politieke lef voor nodig, maar ik denk dat we met alle partijen samen daar uit kunnen komen, ook al hebben we een minderheidskabinet. Ik mik op een breed sociaal akkoord.”
Saskia Kapper is positief, maar tegelijkertijd sceptisch: “Het streven naar meer begeleiding van werk naar werk is mooi, maar meer wetgeving staat dit juist in de weg.” Aartsen werpt tegen dat wetgeving nu eenmaal nodig is. Als voorbeeld noemt hij het toelatingsstelsel (Wtta). “Dat gaat een hoop gedoe opleveren en zorgt voor meer bureaucratie, maar het is nodig om misstanden rondom arbeidsmigranten tegen te gaan. Uiteindelijk zorgt het voor een gezondere arbeidsmarkt.”
Edwin van den Elst onderstreept nog maar eens de belangrijke rol van detachering bij de gewenste continue investering in mensen. “Wij zijn de grootste opleider van Nederland. Als je opleiding en ontwikkeling meer wilt faciliteren moet je juist bij detacheerders zijn.” De VvDN-voorzitter neemt de uitgestoken hand van de minister dan ook graag aan. “We moeten alle mooie kleuren van flex meenemen bij de modernisering van de arbeidsmarkt.”

• Lees ook: Minister Aartsen: Kabinet kiest voor een nieuwe zzp-koers maar geen aanpassing handhaving. Dat zou leiden tot een ongewenste ‘zigzagkoers’

Eindelijk een visie

Erik Ziengs, voorman van ONL, ziet eveneens de noodzaak van beter arbeidsmarktbeleid. “Het chagrijn bij ondernemers is groot. Vooral de loondoorbetaling bij ziekte steekt werkgevers. Menig ondernemer overweegt te stoppen en/of de zaak te verkopen.”  Ziengs heeft echter vertrouwen in deze minister. “We gaan nu de goede kant op.”
Dat vertrouwen is er ook bij Bovib-voorzitter Kapper. “We blijven ons zorgen maken over de regeldruk, die alleen maar toeneemt. Maar er is veel meer licht aan het eind van de tunnel. Er is een visie en dat ontbeerden we voorheen.”
Edwin van den Elst is uitgesproken positief. “Ik heb veel vertrouwen in dit liberale kabinet en de plannen om tot een goed werkende arbeidsmarkt, waarin het juiste talent op de juiste plek terecht komt.”

En dat is een heel ander geluid dan tijdens de vorige editie van de ArbeidsmarktPoort, waarin toenmalig minister Eddy van Hijum (SZW) er vooral alles aan leek te willen doen om werken als zelfstandige lastiger te maken. Niet verwonderlijk dus dat de brancheorganisaties nu enthousiast zijn en dat de hoop op arbeidsmarkthervorming en goede zzp-wetgeving weer leeft.
Het vertrouwen van de brancheorganisaties moet een steun in de rug zijn voor de minister. Aartsen weet dat hem een zware klus te wachten staat, maar is strijdbaar en optimistisch: “We gaan moedig voorwaarts!”