Maandelijkse archieven: februari 2020

Lees een artikel over zzp’ers en de kans is groot dat er een foto van een pizzabezorger naast staat. Of een vrolijk kijkende hipster, met baard en een kop latte in een café. Hans Borstlap, voorzitter van de commissie over de toekomst van de arbeidsmarkt, praat graag over de verpleegster die op vrijdag haar baan opzegt om op maandag terug te keren als zzp’er. Het zijn clichés die de werkelijke discussie over de hervorming van het ‘zzp-huis’ vertroebelen. In een artikel in het FD van 7 februari doet professor Coen Teulings, oud directeur van het CPB, daar naar hartenlust aan mee.

In zijn artikel verengt hij het rapport Borstlap tot een discussie over de problemen met zzp’ers. Daarbij gooit hij alle zelfstandigen en mensen met een flexcontract op één hoop. De miskenning van de diversiteit binnen die groep leidt tot een aantal verkeerde aannames en conclusies.

Groei komt door zzp’ers met HBO/WO opleiding

Teulings start zijn bijdrage door in één alinea wat cijfers op te noemen. In 2003 had 22% van de lager opgeleide werkenden een flexibel contract, vandaag 41%. Het aantal hoger opgeleiden met een flexcontract stijgt minder hard. Het aantal zzp’ers is verdubbeld. Deze cijfers kloppen, de suggestie dat de groei van het aantal zzp’ers door lager opgeleiden is niet. Want:

• In 2003 waren er 124.000 zzp’ers met een lagere opleiding (CBS), momenteel zijn het er 130.000. En als percentage van de werkzame beroepsbevolking neemt het aantal zzp’ers met een lagere opleiding af.
• In 2003 waren er 166.000 zzp’ers met minimaal een HBO opleiding, momenteel zijn dat er 418.000.

Het zijn dus hogere opgeleiden die verantwoordelijk zijn voor de groei van het aantal zzp’ers. Ze zijn gemiddeld ook ouder dan werknemers.  Waarbij aangetekend dat een hogere opleiding geen garantie is voor een succesvol ondernemerschap noch een hoog inkomen.

Fiscale prikkels

Verder stelt Teulings dat het overheidsbeleid ten aanzien van fiscale voordelen de ‘werkelijke oorzaak is van de toename van het aantal zzp’ers’. Immers ‘als een werkgever en werknemer moet kiezen voor hoe ze hun arbeidsrelatie willen vormgeven, blijft een zzp-contact fiscaal het voordeligste’.

Hier zijn twee kanttekeningen bij te plaatsen. Ongetwijfeld zullen werkgevers vergelijkende fiscale en financiële plaatjes maken op basis waarvan ze een contractvorm kiezen.

Dat is echter alleen relevant voor die (ruwweg) 30% van de zzp’ers die ingehuurd worden voor het type werk dat ook werknemers doen.

• 20% van de zzp’ers verkoopt producten
• 25% van de zzp’ers levert diensten aan particulieren
• 25% doet veel korte opdrachten voor bedrijven

Deze 70% heeft niets van doen met die rekenplaatjes waarin werknemers en zzp’ers met elkaar vergeleken worden.

Goedkoper? 

Dan de vraag of het inhuren van zzp’ers daadwerkelijk financieel voordeel oplevert voor werkgevers, zoals Teulings stelt. Het gemiddelde uurtarief van een zzp’ers op 60 euro per uur, zo laat de ZAE 2018 van CBS/TNO zien. Natuurlijk zijn er zzp’ers die dat tarief bij lange na niet halen. 6% heeft een uurtarief van onder de € 15 euro, bijna 20% heeft een tarief van boven de €75 (SEO onderzoek ‘Karakteristieken en tarieven zzp’ers’ 2019).

Deze spreiding heeft een groot effect op de vraag of zzp-arbeid fiscaal en financieel aantrekkelijk is. We hebben een systeem waarin laag betaalde arbeid via een vast contract relatief zwaar belast wordt via sociale werkgeverspremies. Voor zelfstandigen werkt het precies andersom. De zelfstandigenaftrek is een vast bedrag; het voordeel voor zzp’ers met een laag inkomen is dus verhoudingsgewijs hoog. Dat betekent dat fiscale prikkels heel anders uitpakken voor zzp-arbeid met lage tarieven dan voor zzp-arbeid met hoge tarieven.

De uitspraak dat een zzp-contract fiscaal het voordeligste is, zoals Teurlings doet, is dan ook een veel te eenvoudige voorstelling van zaken, zoals ik in dit uitgebreide artikel al eens liet zien. Een HR-adviseur heeft bijvoorbeeld een maandsalaris van € 4.000. Dat kost een werkgever een kleine € 400 aan werkgeverslasten. Die kosten heeft hij niet als hij een interim HR-adviseur inhuurt. Maar ja, die kost in de huidige markt als snel € 70 per uur. Veel duurder dus. De zelfstandige met dat uurtarief heeft zijn fiscale voordelen, maar betaalt als hij fulltime werkt al snel twee keer zoveel inkomstenbelasting dan wanneer hij hetzelfde werk in loondienst zou doen.

Debat over zorgen doen op basis van feiten

De zorgen die wetenschappers en beleidsmakers uiten over de zzp-economie zijn te begrijpen. Kunnen die zzp’ers wel zelf de klappen opvangen als de economie weer afkoelt? Wat te doen met het lage verzekeringspercentage voor arbeidsongeschiktheid en oude dag? Fiscale prikkels werken inderdaad verstorend in sommige delen van de markt. De zorgen over hoe een geïndividualiseerde zzp-markt zich verhoudt tot het op solidariteit en draagkracht gebaseerd sociaal stelsel is een terecht onderwerp van gesprek.

Het kunnen allemaal aanleidingen zijn om het zzp-huis te verbouwen. Maar wel graag op basis van feiten die recht doen aan de complexiteit van het onderwerp om zo tot gerichtere interventies te komen dan simpelweg de klok 20 jaar terugdraaien, zoals Teurlings – met Borstlap – bepleit.

(Een verkorte versie van dit artikel verscheen op 17 februari in het FD)