Freelance Markt Index Q3 2026: vertrouwen zakt naar laagste peil sinds begin 2025

Een zomerdip is gebruikelijk in de freelance-markt, maar dit kwartaal is die duidelijk sterker dan in 2024 en 2025. Dat blijkt uit de nieuwe Freelance Markt Index (FMI). Die staat in het derde kwartaal van 2026 op 89 punten: tien punten lager dan het voorgaande kwartaal en de laagste stand sinds het eerste kwartaal van 2025, toen de handhaving van de Wet DBA van start ging. Een score onder de 100 duidt op krimp in de vraag naar zelfstandig professionals, en die krimp is dit kwartaal onmiskenbaar.

De FMI is een kwartaalonderzoek op basis van gegevens van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), de Algemene Bond Uitzendondernemingen (ABU) en een telefonische enquête onder minimaal 125 opdrachtgevers op Freelance.nl. De drie bronnen wegen gelijk mee in de index, die een beeld geeft van vraag, aanbod en vertrouwen in de freelancemarkt. Het gaat specifiek om zzp’ers die hun eigen arbeid verkopen aan zakelijke opdrachtgevers.

Terug naar het niveau van begin 2025

Sinds de opheffing van het handhavingsmoratorium begin 2025 zoekt de freelancemarkt naar een nieuw evenwicht. Na het dieptepunt van 86 in het eerste kwartaal van 2025 volgde een voorzichtig herstel, met eind vorig jaar voor het eerst weer een indexstand van 100. Ook dit jaar bewoog de index eerst de goede kant op: van 95 in het eerste kwartaal naar 99 in het tweede kwartaal. De val naar 89 laat zien hoe snel dat herstel weer kan omslaan.

Organisaties noemen als belangrijkste redenen voor de terughoudendheid een voldoende bezette flexschil, beperkte inhuurbehoefte en een voorkeur voor vast personeel.

Waar wetgeving vorig kwartaal nog een zwaarwegende factor was, komt de terugval dit kwartaal vooral door het seizoen en de bezetting: 28% van de opdrachtgevers wijst naar de invloed van de zomer, tegenover 14% die wetgeving als reden noemt. Het aandeel organisaties dat komend kwartaal meer opdrachten verwacht uit te zetten, daalde van 29% naar 21%.

Onder de oppervlakte verschuift de markt stevig

De daling van de index verklaart niet de hele terugval, want het totale aantal opdrachten op Freelance.nl blijft vrijwel gelijk. Vakgebieden als ICT, techniek, finance en marketing groeien juist door. ICT is inmiddels goed voor ruim de helft van alle opdrachten en blijft daarmee de belangrijkste motor achter de vraag naar freelancers. Techniek zet met 23% groei de sterke opleving van eerdere kwartalen door, en marketing & sales groeit voor het tweede kwartaal op rij, met een volume dat inmiddels 39% boven vorig jaar ligt.

Daar tegenover staat een duidelijke krimp in data-analytics (bijna een kwart minder opdrachten), overheidsbeleidsvorming & -uitvoering (-18%, en daarmee 44% onder het niveau van vorig jaar) en communicatie, waar het opdrachtvolume inmiddels ruim 30% lager ligt dan in 2025. 

Grootschalige inzet van zzp’ers lijkt bovendien steeds minder voor te komen: 67% van de opdrachtgevers zette het afgelopen jaar vijf of minder freelancers in. De inhuur wordt kleinschaliger, gerichter en incidenteler, terwijl het voor bijna zeven op de tien organisaties nog altijd makkelijk is om geschikte kandidaten te vinden.

• Lees ook: Freelance Markt Index Q2 2026: aantal opdrachten stijgt, maar tarieven staan onder druk

Van zzp naar anders: wetgeving duwt richting payroll en detachering

Een terugkerend thema in deze editie van de FMI is de opmars van alternatieve contractvormen. Bij ruim zeven op de tien opdrachtgevers spelen payroll, detachering en vergelijkbare constructies nog geen rol. Toch heeft bijna 30% er wel mee te maken en geeft 12% aan dat inmiddels meer dan de helft van de opdrachten via zo’n alternatieve vorm verloopt.

Waar het aandeel bij bijna de helft van de organisaties gelijk blijft, is de ontwikkeling bij de groep die wél verandering ziet, duidelijk opwaarts: 25,7% ziet een sterke toename en 17,1% een lichte toename van alternatieve contractvormen, tegenover een veel kleiner deel dat een afname rapporteert. Als er al een verschuiving is, gaat die vooral richting detachering (39,2%), gevolgd door payroll (19,2%).

De handhaving op schijnzelfstandigheid speelt daarbij een aanwijsbare rol. Bijna 45% van de opdrachtgevers geeft aan dat de handhaving meeweegt bij de keuze voor alternatieve contractvormen, al laat 52% zich er niet door afschrikken. 

Veelzeggend is de verwachting voor de toekomst: ruim twee derde van de opdrachtgevers denkt dat de zzp-inhuur weer zal toenemen zodra er duidelijkheid komt over de regels rond zelfstandigenwetgeving. Onzekerheid over wetgeving zorgt dus niet voor een afnemende behoefte aan freelancers, wel dat opdrachtgevers voorlopig een andere contractvorm kiezen.

Kortere klussen en vaste projectprijzen

De voorzichtigheid van opdrachtgevers is ook terug te zien in de manier waarop ze inhuren. Bijna een kwart van de opdrachten (23%) duurt inmiddels korter dan een maand, het hoogste aandeel tot nu toe. Dat past bij vervanging en tijdelijke extra capaciteit in de zomerperiode: organisaties kiezen freelancers vooral om capaciteit aan te vullen (47%) en flexibiliteit te behouden (41%), en zoeken bij de selectie vrijwel unaniem naar ervaring (87%) en snelle beschikbaarheid (29%).

Ook in de betalingsstructuur is een verschuiving zichtbaar. Het uurtarief blijft met 66% veruit de norm, maar vaste projectprijzen breken voor het eerst serieus door: 24% van de opdrachtgevers werkt inmiddels op projectbasis, tegenover een veel kleiner aandeel in eerdere metingen. 

Zzp’ers in cijfers: meer zelfstandigen, minder gewerkte uren

De cijfers van de Kamer van Koophandel en het CBS blijven een tegenstelling laten zien. Het aantal zzp’ers in Nederland groeide in het tweede kwartaal van 2026 door naar 1.805.194, een plus van 11.814 ten opzichte van het kwartaal ervoor. Tegelijk daalde het totale aantal gewerkte uren door zelfstandigen naar 750 miljoen: 33 miljoen minder dan een jaar eerder. Wel vlakt die daling af, met slechts 2 miljoen uur minder dan in het eerste kwartaal. Er komen dus zelfstandigen bij, maar de hoeveelheid werk groeit niet in hetzelfde tempo mee. 

Bron: Freelance Markt Index Q3 2026, Freelance.nl.