Maandelijkse archieven: oktober 2026

NAU waarschuwt consultants, IT-bedrijven en BV’s: ook jullie vallen mogelijk onder de Wtta

Wie een uitzendbureau runt, weet dat de Wet toelating terbeschikkingstelling van arbeidskrachten (Wtta) eraan komt. Maar wat als je een IT-bedrijf hebt, een consultancybureau of een eenmans-bv waarmee je opdrachten bij klanten uitvoert? Dan is de kans groot dat je de wet nog niet op je radar hebt. Precies die groep baart de Nederlandse Autoriteit Uitleenmarkt (NAU) zorgen. NAU directeur Kees van Nieuwamerongen sprak er tijdens de webinarweek over. Het gaat volgens hem vaak om ‘bedrijven die zich er eigenlijk niet van bewust zijn.’ En voor hen is de tijd krap: tussen 1 november en 31 december 2026 moeten uitleners zich melden voor de overgangsregeling.

Dienst leveren of personeel uitlenen?

Consultants, IT-specialisten, reclamebureaus en andere zakelijke dienstverleners zien zichzelf zelden als uitlener. Ze leveren een dienst, zo is het gevoel. Van Nieuwamerongen ziet dat anders. “Veel bedrijven denken dat ze een dienst leveren, maar eigenlijk stellen ze personeel ter beschikking.”

Het onderscheid is niet of je jezelf een dienstverlener noemt, maar hoe het werk feitelijk is georganiseerd. Stuurt jouw bedrijf de medewerker aan, of doet de klant dat? Veel IT-bedrijven en consultants gaan ervan uit dat hun mensen onder hun eigen leiding werken. “In de praktijk is dat niet zo”, aldus Van Nieuwamerongen. “Stelt een IT-bedrijf mensen ter beschikking die onder leiding en toezicht van de klant werken, dan ben je gewoon een uitlener.”

De NAU vindt juist de langlopende, vertrouwde relaties het meest riskant: de IT-leverancier waarvan de mensen al tien jaar bij dezelfde klant werken. “Dat soort constructies zijn volgens mij het meest gevaarlijk.” Iedereen denkt dat er niets aan de hand is, tot blijkt dat het om terbeschikkingstelling van arbeid gaat.

Drie vragen die het verschil maken

Om te bepalen of je onder de toelatingsplicht valt, hanteert de NAU drie kernvragen. 

  1. Heeft u werknemers in dienst die tijdelijk bij een ander bedrijf werken? 
  2. Ontvangt u daarvoor een vergoeding van dat bedrijf? 
  3. Werken deze werknemers onder leiding en toezicht van dat andere bedrijf? 

Is het antwoord op alle drie ja, dan kan sprake zijn van terbeschikkingstelling van arbeid.

De toelatingsplicht geldt volgens de NAU niet alleen voor uitzendbureaus, detacheerders en payrollbedrijven, maar ook voor andere bedrijven die personeel uitlenen en daar winst op maken, ook als dat slechts een nevenactiviteit is. Bedrijven voor wie uitlenen minder dan tien procent van de omzet uitmaakt, kunnen een ontheffing aanvragen. Let op: ook die ontheffing moet actief worden aangevraagd. Niets doen is geen optie.

De dga die zichzelf verhuurt

Een van de vragen uit het publiek ging over de directeur-grootaandeelhouder (dga) die zichzelf vanuit de eigen bv als consultant verhuurt. Valt die onder de Wtta? Het antwoord van Van Nieuwamerongen was kort: ja. Althans: als je onder leiding en toezicht werkt. Dan is het je bv die jou uitleent en val je dus onder de wtta, aldus Van Nieuwamerongen. Hij trekt de vergelijking zelf: “Dan verschil ik in feite niets van een uitzendbureau.” Zo kunnen dga’s van een bv dus ook te maken krijgen met de aanmelding in november, aanvragen van toelating en de waarborgsom. 

Dat maakt het verschil met de zzp’er zonder bv opvallend. Een zzp’er met een eenmanszaak die onder leiding en toezicht van een opdrachtgever werkt, is volgens Van Nieuwamerongen niet toelatingsplichtig, maar is – als wordt geconstateerd dat hij of zij onder leiding en toezicht werkt – in feite gewoon in dienst. Daar speelt dus de bekende discussie over schijnzelfstandigheid. 

Waar bij de handhaving op arbeidsrelaties en schijnzelfstandigheid breed wordt gekeken, waaronder het feit of iemand onder leiding en toezicht werkt, draait het bij de Wtta om één kernvraag aldus Van Nieuwamerongen: word je ter beschikking gesteld en werk je onder leiding en toezicht van de inlener? Hoe de constructie daaronder heet, doet er dan minder toe. Dat beide wetten elkaar raken maar verschillend uitpakken, erkent hij volmondig. “Daarom is het ook gewoon zo verdraaid ingewikkeld.”

Niet helemaal zwart-wit

Van Nieuwamerongen geeft toe dat de grens voor dienstverleners niet altijd scherp is. “Ik wil niet zeggen grijs gebied, maar het is niet helemaal zwart-wit.” De wet geeft algemene kaders en per situatie moet worden bekeken of je eronder valt.

Concrete casussen beoordeelt de NAU daarom niet. Of iets onder de wet valt, bepaalt uiteindelijk de Nederlandse Arbeidsinspectie. Bovendien kan één ontbrekend detail het oordeel kantelen. Het advies is daarom: doorloop de beslisboom op toelatinguitleenmarkt.nl en roep bij twijfel juridische hulp in. En vooral: niet afwachten. “Daar moet je niet mee wachten. Dat moet je nu doen.”

De consequentie van verkeerd inschatten is fors. Wie onder de wet valt maar zich niet vóór 31 december meldt, kan geen gebruik maken van de overgangsregeling. Vanaf 1 januari 2028 mogen alleen toegelaten uitleners nog uitlenen. “Als je eronder valt en je doet niks, heb je wel een probleem.”

Je klant gaat ernaar vragen

Ook als je zelf twijfelt, ontkom je er niet aan het gesprek te voeren. Inleners zijn onder de Wtta verantwoordelijk voor de hele keten en mogen straks alleen inlenen via uitleners die in het openbare register staan. De NAU roept opdrachtgevers daarom op hun leveranciers rond 1 november te vragen of ze zich hebben aangemeld, en bij een nee door te vragen waarom niet. Heb je dat onderzocht? Heb je de stappenplannen doorlopen?

Voor consultancy- en IT-bedrijven betekent dat: zorg dat je een onderbouwd antwoord hebt. Opdrachtgevers die het risico niet willen lopen, zullen kritischer worden op constructies die ze jarenlang als vanzelfsprekend zagen.

Wat je nu moet regelen

Valt je bedrijf of bv onder de wet, dan meld je je tussen 1 november en 31 december 2026 aan voor de overgangsregeling. Daarvoor zijn eHerkenning niveau 3, toegang tot de Berichtenbox voor Bedrijven, juiste gegevens in het KVK-handelsregister, de verwachte jaaromzet over 2026 en het verwachte type aanvraag nodig. Omdat het aanvragen van eHerkenning en de Berichtenbox weken doorlooptijd kunnen hebben, is het advies die nu al aan te vragen. De omzet bepaalt ook de hoogte van de leges.

Tussen 1 mei en 30 juni 2027 volgt de aanvraag voor toelating of ontheffing. Daarvoor is een VOG voor rechtspersonen nodig (of een VOG voor natuurlijke personen bij een eenmanszaak), die maximaal drie maanden oud mag zijn. Te vroeg aanvragen heeft dus geen zin. Daarnaast heb je een geldig Wtta-inspectierapport, een SNA-keurmerk dat op 30 juni 2027 nog geldig is, of een aanmelding voor de overgangsregeling met de verplichting om een inspectierapport te halen nodig. Dat laatste is voor de meeste consultancybureaus en dga-bv’s de route, omdat zij doorgaans geen SNA-keurmerk hebben.

Dan is er de waarborgsom van 100.000 euro. Van Nieuwamerongen benadrukt dat toelating geen ton kost. Wie de afgelopen vier jaar keurig loon en belasting heeft afgedragen, krijgt vrijstelling. Wie wel stort en vier jaar zonder achterstanden werkt, krijgt het bedrag terug, maar wel zonder rente.

Route naar 2028

  • 1 november tot 31 december 2026: aanmelden voor de overgangsregeling.
  • 1 januari 2027: de Wtta treedt in werking.
  • 1 mei tot 30 juni 2027: aanvraag toelating of ontheffing.
  • Vanaf 1 juli 2027: beoordeling door de NAU, openbaar register gaat open.
  • Vanaf 1 januari 2028: handhaving door de Arbeidsinspectie; alleen toegelaten uitleners mogen nog uitlenen.

De beslisboom, stappenplannen en het contactcentrum van de NAU zijn te vinden via toelatinguitleenmarkt.nl. De NAU heeft ook een ‘Communicatietoolkit Wtta’ opgesteld met antwoorden op de meest gestelde vragen over de Wtta, die vind je hier. 

Het volledige webinar, inclusief alle vragen uit het publiek, is hieronder terug te kijken. 

Geplaatst in Professioneel inhuren | Tags | 3s Reacties

De Vlijt/Feadship: een leerzame case over het vormgeven van een eigen inhuurdesk

Tijdens het seminar Inhuur in verbinding begin dit jaar vertelde Esther Meulendijk aan een volle zaal met 200 HR-, Inkoop- en recruitmentprofessionals hoe zij met vallen en opstaan succesvol een eigen inhuurdesk voor Feadship heeft opgebouwd. Deze inspirerende presentatie was voor de organisatoren Workforce Consulting en Quest4 reden om als follow up een rondetafelbijeenkomst te houden met professionals van andere inhurende organisaties. Op 5 oktober jl. kwamen zij bijeen in Aalsmeer, op een van de vier werven van Feadship waar de superjachten worden gebouwd.

Esther Meulendijk, directeur van De Vlijt

Esther Meulendijk is directeur van De Vlijt, de interne inhuurdesk van superjachtenbouwer Feadship. Met een team van circa tien mensen verzorgt zij de externe inhuur van gespecialiseerde vakmensen voor de werven in Kaag, Makkum en Amsterdam. Feadship is een samenwerkingsverband van twee scheepswerven, de familiebedrijven Royal Van Lent en Koninklijke De Vries Scheepsbouw, met in totaal twaalf aangesloten bedrijven. 

De inhuur is zeer divers en dus complex. Het bouwen van een superjacht, variërend van 70 tot 143,5 meter, neemt tussen de drie en vijf jaar in beslag. En voor elke fase in het bouwproces zijn weer andere gespecialiseerde professionals nodig. De vakmensen uit de maritieme sector komen uit Nederland, Europa en ver daarbuiten. Planning, op het juiste moment de juiste specialisten leveren, is dus cruciaal.

Van MSP naar interne inhuurdesk

Esther Meulendijk kreeg in 2019 de opdracht die inhuur van vakmensen voor Feadship te centraliseren om besparingen te realiseren en risico’s rondom compliancy te beperken. Meulendijk heeft het rigoureus aangepakt. Er is afscheid genomen van de bestaande Managed Service Provider (MSP). Een van de redenen om de inhuur niet langer aan een MSP uit te besteden, is volgens haar de unieke, eigen bedrijfscultuur. “Het duurt in de praktijk lang voordat een MSP jouw business echt goed kent. Je moet de business begrijpen en maatwerk kunnen leveren. Soms ligt er een briefje op je bureau: ‘kun je voor dan en dan een lasser regelen?’ Dan moet je direct snappen wat er gevraagd wordt.”

Meulendijk heeft in plaats van het uitbesteden van de inhuur via een MSP zelf een eigen inhuurdesk opgezet: De Vlijt. Daarnaast is zij overgestapt van het oude Vendor Management Systeem (VMS) naar een andere VMS-leverancier (Nétive). Samen met het analyticsplatform (Power BI) en de planningstools functioneert De Vlijt als een waar kenniscentrum voor externe inhuur binnen Feadship. Anno 2026 lopen jaarlijks tussen de 800.000 en een miljoen verwerkte uren via de interne inhuurdesk.

Het duurt in de praktijk lang voordat een MSP jouw business echt goed kent – Esther Meulendijk (De Vlijt)

Meebewegen bij weerstand 

Meulendijk was tijdens haar presentatie begin dit jaar al openhartig over het feit dat die transitie naar een interne inhuurdesk niet gemakkelijk is. “De centrale inhuur is niet vrijblijvend. Die gedwongen winkelnering stuit natuurlijk op weerstand, omdat de inhurende managers voorheen zelf de inhuur van vakkrachten deden.”

Daar komt bij dat Feadship is ontstaan uit verschillende familiebedrijven (De Vries en Van Lent), elk met hun eigen bedrijfscultuur. Tijdens de rondetafelsessie deelt zij de lessen die ze hieruit heeft getrokken. “In het begin wilde ik de nieuwe manier van werken via De Vlijt opleggen aan de business. Bij bijvoorbeeld de werf in Makkum stuitte dit op weerstand. We hebben moeten wennen aan elkaars zienswijze en aanpak. Ik besefte dat je soms ook iets moet loslaten: in plaats van ‘nee’ zeggen, kun je ook kijken hoe je wel snel samen tot een praktische invulling komt. Als tussenoplossing is er nu een vaste medewerker die hybride werkt in Makkum en met wie wij samenwerken. En zo is iedereen tevreden.”  

‘Verleiden met service’

Thijs Maters (Quest4) weet dat omgaan met weerstand bij zo’n transitie geen sinecure is. “Vaak zijn inhuurmanagers al jaren gewend om op een bepaalde manier te werken. Gedragsverandering is een kwestie van de lange adem.” Net als Meulendijk stelt Maters dat het beter is de business mee te nemen dan keihard ‘nee’ te verkopen. “Wil de inhuurmanager per se die voorkeurskandidaat? Dan kun je ook zeggen ‘oké, maar dan wel volgens de nieuwe procedures en volgende keer doen we het anders.’” 

Volgens Thomas Hopman (team manager Flexbureau & Externe Inhuur Meander Medisch Centrum) is het bij zo’n transitie de kunst om de business te ‘verleiden met service’. “Je moet uitleggen wat je allemaal voor hen doet, het werk dat je uit handen neemt, de risico’s die je wegneemt. Concreet de voordelen benoemen.”

Dat geldt overigens ook voor de board, vult Maters aan. “Door alle compliance-regels wil men liever geen zzp’ers. Maar als je hen bewustmaakt van de wetgeving, de risico’s en hoe je die kunt wegnemen, dan kun je dat beeld bijstellen. En duidelijk maken dat externe inhuur dé manier is om specifieke capaciteit in te vullen. Dit wordt nog te weinig als kans gepresenteerd.”  

Bij zo’n transitie naar een andere manier van inhuur is het de kunst om de business te verleiden met service – Thomas Hopman (Flexbureau & Externe Inhuur bij Meander Medisch Centrum)

Minder leveranciers betekent meer commitment

Een andere manier om weerstand te verminderen is volgens Meulendijk om de wensen van de  inhuurmanagers mee te nemen bij de leveranciersselectie. “Hun voorkeursleveranciers vormen de basis. We hebben het aantal leveranciers teruggebracht, naar drie of vier per kavel (inhuurmanager). Niet te veel, zodat iedere leverancier een goed stuk van de taart krijgt. Dat vergroot het commitment.”

Door alle benodigde specialistische functies uit verschillende niches, werkte Feadship in het recente verleden met heel veel leveranciers. Te veel om het leveranciersnetwerk goed te managen, vindt Meulendijk. “We hebben het totaal aantal leveranciers teruggebracht van 160 naar 90. We blijven kritisch en tegelijkertijd zijn partijen met expertise in niches altijd welkom.” 

De Vlijt bevordert actief de betrokkenheid en samenwerking tussen de bureaus die de flexkrachten leveren. “We organiseren leveranciersbijeenkomsten waarbij we de leveranciers bij elkaar aan tafel zetten. Dat zijn veel van hen niet gewend, maar het wordt zeer gewaardeerd. Zij leren van elkaar en het bevordert de samenwerking.”

De vraag wat het ideale aantal leveranciers is, is niet zo eenduidig te stellen volgens Meulendijk. “Je wilt niet te veel leveranciers, want dat is moeilijk te managen. En zoals gezegd, het kost tijd om de organisatie goed te leren kennen, de business te begrijpen. Maar je wilt ook niet met maar één partij werken vanwege de risicospreiding, zeker bij een grote managed spend.” 

Als voorbeeld komt OneStopSourcing ter sprake, de broker die eerder dit jaar failliet ging. Bij het goed managen van inhuurcontracten hoort ook het pro-actief uitvragen van (financiële) gegevens van intermediairs. Als de inlenende organisaties dat hadden gedaan, hadden zij wellicht eerder hierop kunnen anticiperen.

Matchingstafel van gemeente Arnhem

Esther Meulendijk is terecht trots op De Vlijt als interne inhuurdesk. Maar haar ambities reiken verder. “Mijn droom is een total talent office, waar HR, Inkoop en inhuur één zijn.” Dat klinkt als streven naar Total Talent Management (TTM), iets waar veel over gesproken wordt, maar weinig in praktijk wordt gebracht. Tijdens de rondetafelsessie blijkt dat de inhuur van externen verschuift van Inkoop naar HR. Bij slechts twee van de 25 aanwezige opdrachtgevers ligt de verantwoordelijkheid voor de inhuur van externen bij Inkoop, voor de rest geldt dat HR in the lead is. Op zich een positieve ontwikkeling omdat het bij inhuur van externen om mensen draait, wat meer het terrein van HR is. Maar echt TTM gaat nog een grote stap verder. Dan gaat het niet om de vraag ‘Inkoop of HR?’, maar om de vraag ‘welk werk moet gedaan worden en hoe kunnen we dat het beste invullen?’ Vast, flex (inhuur) of aanneming van werk (SoW).
Zo’n integrale aanpak sneuvelt maar al te vaak in de dagelijkse praktijk, weet ook Maters. “Het is vaak brandjes blussen. Als het primaire proces onder druk staat, neigt de inhuurmanager ernaar even snel zelf iemand te regelen.”

Toch komt tijdens de rondetafelsessie een fraai voorbeeld voorbij. Monique Hermsen (inhuurspecialist Gemeente Arnhem) vertelt dat zij werken met een matchingstafel: twee keer per week komen verantwoordelijken van alle afdelingen bijeen om af te stemmen welke plaatsen er binnen de organisatie moeten worden ingevuld. Vervolgens bepalen zij aan de hand van een beslisboom of dit met een vaste kracht (voorkeur) of flexkracht dient te gebeuren. Bedoeld of onbedoeld komt de werkwijze van de Gemeente Arnhem dicht in de buurt van TTM.

 


Rondetafelsessies ter inspiratie

Dit artikel is slechts een selectie van wat er besproken is tijdens de rondetafelsessie bij De Vlijt/Feadship. Andere actuele thema’s waarover de inhuurprofessionals met elkaar van gedachten wisselden waren onder meer AI en Statement of Work (SoW) Inhuurprofessionals van KLM deden uit de doeken hoe zij de implementatie van de gelijkwaardige beloning hebben opgezet en tot in details uitvoeren.

Workforce Consulting en Quest4 organiseren regelmatig rondetafelsessies waarin inhuurprofessionals van uiteenlopende organisaties discussiëren over relevante thema’s en ervaringen met elkaar delen. Doel is elkaar inspireren en ondersteunen bij het verder professionaliseren van de inhuur binnen hun organisatie.

Geplaatst in Professioneel inhuren | Tags , , , , | Laat een reactie achter

Deurbeleid: zzp’ers niet welkom

Ken je het deurbeleid van een drukke club? Je staat in de rij, je ziet er prima uit, en toch zegt de portier: ‘Vanavond niet.’ Geen uitleg, geen gesprek. Zo voelt het zinnetje dat ik de afgelopen twee weken drie keer tegenkwam in een aanvraag voor externe inhuur: niet geschikt voor zzp.

Drie aanvragen, drie dichte deuren

RDW: via het platform van een MSP-dienstverlener kreeg ik een aanvraag van de RDW actief toegemaild, ik was gematcht als passende kandidaat. Onderaan stond: de aanvraag kan niet worden ingevuld met een zzp’er. In het systeem sta ik geregistreerd als zzp’er. Het systeem matcht me en sluit me in dezelfde mail weer uit.

Rijkswaterstaat: een aanvraag via een broker. Tijdelijk karakter, vaste start- en einddatum, specifieke vaardigheden die Rijkswaterstaat zelf niet in huis heeft, geen zij-aan-zij werk, een helder omschreven resultaat en geen directe leiding en toezicht. Een opdracht die prima past bij een zzp’er die zich in het economisch verkeer als ondernemer gedraagt. Toch stond er: geen zzp. Navraag bij de broker leerde dat het een specifieke wens van Rijkswaterstaat was.

Een overheidsinstelling via een DAS: een broker deelde op LinkedIn een aanvraag die liep via het dynamisch aankoopsysteem (DAS) van een overheidsinstelling. Zzp uitgesloten. Op mijn reactie antwoordde de broker dat het een eis van de opdrachtgever was en dat de DAS hem geen ruimte gaf om de opdrachtgever te adviseren over de inzet van een zzp’er.

Drie voorbeelden in twee weken. Ze hebben iets gemeen: alle drie komen van (semi-)overheidsinstellingen en bij alle drie staat er een intermediair aan de deur. Twee keer een broker of MSP, één keer via een DAS.

Het verbaast me. En eerlijk gezegd irriteert het me. Want het is in veel gevallen niet terecht.

Wie houdt de deur dicht?

Ik zie drie verklaringen, die elkaar niet uitsluiten.

De opdrachtgever die geen risico wil lopen: sinds de Belastingdienst de handhaving op schijnzelfstandigheid heeft hervat, sluiten organisaties zzp’ers bij voorbaat uit. Vaak hebben deze organisaties ook te weinig kennis in huis om een aanvraag geschikt te maken voor zzp-inzet. Angst en gebrek aan kennis versterken elkaar.

De portier die alleen de lijst volgt: brokers en MSP’s voeren de wens van de opdrachtgever uit, zonder proactief te adviseren hoe een aanvraag wél passend kan worden. Het verdienmodel laat weinig ruimte voor die investering, het kost tijd, en men doet wat de klant vraagt. Daar komt bij dat de uitvoerenden in MSP- en brokerprogramma’s lang niet altijd de inhoudelijke kennis hebben om de opdrachtgever goed te adviseren.

De portier die je naar de achteringang van zijn eigen club stuurt: er is ook een mogelijk minder fraaie verklaring. Sommige MSP’s en brokers vinden de situatie wel prima. Ze profiteren van de angst van opdrachtgevers en adviseren detachering of een andere vorm van tijdelijke verloning. Niet zelden een eigen dienst onder een ander label, met een veel beter verdienmodel dan een MSP- of brokerfee.

In de praktijk is het waarschijnlijk een mix van alle drie. Het resultaat is hetzelfde: de deur blijft dicht, ook als daar geen reden voor is.

De regels zijn er al

Of categorisch uitsluiten juridisch houdbaar is, laat ik aan de juristen. Maar onduidelijkheid is geen excuus. Sinds het Deliveroo/Uber-arrest weegt de rechter alle omstandigheden van een opdracht in samenhang, aan de hand van negen gezichtspunten (de holistische toets). Dat kader biedt voor veel inhuuraanvragen voldoende houvast om te bepalen of een zzp’er past.

Het is niet onduidelijk, noch moeilijk, wel lastig soms – Alexander Kist

Zet de deur open

Mijn oproep aan opdrachtgevers: laat de angst niet regeren. Dat is niet nodig. Begin bij de opdracht, niet bij de contractvorm.

Aan MSP’s en brokers: wees een partner voor je opdrachtgever, geen uitvoeringsorgaan. Investeer in advies, en als de inhoudelijke kennis ontbreekt, investeer daar dan in. Een langdurig, gelijkwaardig partnership op basis van toegevoegde waarde betaalt zich uiteindelijk altijd uit. Misschien zelfs meer dan een hogere marge op korte termijn.

Een goede portier kijkt naar wie er voor de deur staat, niet naar het etiket. 

En nu? Aan het werk!

Geplaatst in Professioneel inhuren | Tags , , | 11s Reacties

Creëert AI meer werk? Volgens een theorie uit 1865 wel

In 1865 denderde de industriële revolutie op volle toeren door. En dat was te danken aan James Watt, die een eeuw eerder de zeer efficiënte stoommachine introduceerde. Het stalen werkpaard reduceerde de nodige kolen met de helft, waardoor je een makkelijke conclusie kon trekken: er waren minder kolen nodig. Maar de Britse econoom William Stanley Jevons ontdekte juist het tegenovergestelde.

Jevons concludeerde door zijn studie en boek ‘The Coal Question’ dat de technologische verbeteringen die werk efficiënter maakten juist de vraag naar steenkolen deden toenemen. Een ontwikkeling die zich niet isoleerde tot één bepaalde industrie, maar juist wijdverspreide impact had op meerdere industrieën. Zijn economische paradox, de Jevons-paradox, stelt dat de dalende prijs van een bepaalde technologie niet alleen bestaande behoeften bevredigt, maar nieuwe behoeften creëert.

De Jevons-paradox in de jaren 80

De paradox van Jevons speelde altijd een rol wanneer nieuwe technologie werd geïntroduceerd, zoals eind jaren zeventig, toen VisiCalc de eerste spreadsheet introduceerde voor de Apple II. En tada: de aanname dat de vraag naar accountants zou dalen, was niet juist. De vraag naar kantoorbedienden, griffiers en assistenten daalde met om en nabij 33 procent in de afgelopen veertig jaar, maar de beroepsgroep van accountants groeide met maar liefst 57 procent. Lees het volledige en briljante paper van Eldar Maksymov hier.

De paradox trad in werking en versnelde niet alleen de berekeningen van accountants. Het gaf ruimte aan de vragen die organisaties nooit stelden, omdat het te duur was. De spreadsheet, die goedkoop werd aangeboden, was geen luxe meer. Kleine organisaties werden door de spreadsheet in staat gesteld om dezelfde analyses te maken als de Fortune 500-bedrijven. De introductie van de spreadsheet deed nog iets: het creëerde niet-bestaande banen, zoals bijvoorbeeld de financiële analist, business intelligence-analist en financial modelleur.

AI, AI en nog meer AI

En toen kwam in december 2022 AI aandenderen met het geweld van de Watt-machine en de belofte van efficiëntie (en baanverlies). Na de introductie domineerde het narratief dat AI grote groepen white-collarjobs overbodig zou maken, en aan de frontlinies stonden de AI-ceo’s met hun megafoons. Toch pakt de werkelijkheid anders uit en passen deze ceo’s ook hun toon aan. Zo zegt Sam Altman dat zijn voorspellingen rondom AI-technologie enigszins kloppen, maar dat de voorspellingen rondom sociale en economische gevolgen simpelweg niet juist waren. En het onderzoek van Ramp-Revelio bevestigt dat.

Ramp-Revelio onthult juist dat de organisaties die AI omarmen en volledig integreren, meer mensen aannemen. Een vroege indicatie dat Jevons anno 2026 nog steeds relevant is? Wellicht wel. Als de Jevons-paradox in werking treedt, dan betekent dit dat er meer banen ontstaan door technologische vooruitgang, niet minder. In dit scenario wordt de mens niet vervangen, maar juist in staat gesteld om efficiënter en effectiever te werk te gaan.

De efficiëntie van Watts stoommachine drukte de prijs van stoomkracht, en de efficiëntie van AI drukt de prijs van intelligentie. Het gevolg? AI-technologie vloeit naar een scala van sectoren en beantwoordt vragen die kleinere organisaties nooit stelden, omdat de kosten voor dat werk simpelweg te hoog waren. Een bijkomend effect is dat er nieuwe banen bijkomen en dat de huidige banen veranderen.

Anekdotisch bewijs: sommige hiring managers geven aan dat het aantal vacatures gelijk blijft. Het profiel is het enige dat verandert: ze zoeken mensen met strategisch inzicht, kritisch denkvermogen en de kennis en kunde om met AI om te gaan.

Jevons in de eeuw van AI

De vraagstelling of AI ons gaat vervangen is wellicht infantiel als inderdaad blijkt dat de Jevons-paradox anno nu recht overeind staat en opnieuw toeslaat. De efficiënte stoommachine van Watt betekende niet het einde van kolen. De spreadsheet verving de accountant niet. En AI? De paradox kan in 2026 opnieuw toeslaan. En als dit zo is, zijn de woorden van Jevons na 161 jaar springlevend.

“As a rule, new modes of economy will lead to an increase of consumption according to a principle recognised in many parallel instances. The economy of labour effected by the introduction of new machinery throws labourers out of employment for the moment. But such is the increased demand for the cheapened products, that eventually the sphere of employment is greatly widened.” – S. Jevons, The Coal Question, hoofdstuk VII – Of the Economy of Fuel


Over de auteur

Robert-Jan Zwart is content marketeer bij Circle8. Hij schrijft over de ontwikkelingen in de arbeidsmarkt en de dienstverlening van Circle8, broker en MSP.

Geplaatst in Toekomst van Werk | Tags , | Laat een reactie achter

Vijf verbeteringen voor een effectiever inhuurproces: ‘Acht flexkrachten die het werk van tien doen’

Vast wordt vaster, flex wordt duurder en goede mensen zijn schaars. Wie met een flexibel team werkt, voelt die druk dagelijks. “Toch kijken veel organisaties nog naar inhuur als een inkoopvraagstuk van prijs maal hoeveelheid, alsof je potloden aan het inkopen bent”, zegt Gijs-Jan van het Kaar, co-founder en CEO van Shifter.

Zijn bedrijf won dit jaar samen met de RAI de Total Talent Awards en richt zich op organisaties die elke dag een ander topteam nodig hebben. Denk aan evenementenlocaties als de RAI, Ahoy en de Beurs van Berlage. “Daar staan de ene dag twintig mensen in een hal, de dag daarna misschien wel achthonderd, aangeleverd door vele verschillende uitzendbureaus.”

In het webinar ‘Welke 5 verbeteringen in het inhuurproces hebben de meeste impact?’ telt Van het Kaar af van vijf naar één, op basis van ruim tien jaar ervaring. De rode draad: “Wie elke dag opnieuw begint met een nieuw tabblad aan de Excel van gister blijft brandjes blussen.” Wie de keten en de werkvloer verbindt, maakt ruimte voor de plek waar de echte winst zit: de mens.

Eén planning in plaats van vier speelvelden

In veel operationele organisaties zijn HR, inkoop, het eigen team en het flexibele team aparte speelvelden, met eigen planningen. “Op de randen daartussen gaat er vaak van alles mis”, zegt Van het Kaar. Mensen worden dubbel ingezet, afdelingen vragen hetzelfde profiel uit, er vallen gaten en iedereen bouwt een eigen marge in.

Breng daarom de vraag van alle afdelingen, eigen en externe medewerkers samen in één planning. Dat levert volgens Van het Kaar 0 tot 3 procent van de inhuurspend op, bovenop wat een vendor management system (VMS) met een strakke administratie belooft. Het gaat hier niet om grip op het proces, maar om hoeveel mensen je echt nodig hebt.

Wie die vraag in kaart heeft, kan die ook eerder delen met leveranciers. Nu gaat de uitvraag vaak pas enkele dagen vooraf over de schutting. “Dan geef je een bijna onmogelijke taak aan je leveranciers.”

Dat raakt aan verbetering drie: niet alleen integreren op de uren. De administratie na de werkdag is vaak keurig gekoppeld, maar wijzigingen, last-minutes en no-shows lopen nog via mail, app en telefoon. Van het Kaar wil de rollen omdraaien. In plaats van in de portals van alle uitzendbureaus te werken, zeg je tegen leveranciers: “Werk in onze portal.” Die stuurt hen automatisch, in een vast format, de wijzigingen die voor hen relevant zijn.

Bij een aantal klanten ging ongeveer de helft van de coördinatietijd op aan updates. Door die structuur vallen meerdere fte’s vrij, bij de inlener en bij de leveranciers.

Het fingerspitzengefühl dat elke avond verdwijnt

Tussen management en werkvloer zit vaak een kloof. Er komt een nieuwe leverancier of planningsapplicatie, maar de vloer werkt nog op papier. Teamleiders zien soms alleen de namen van uitzendbureaus op hun lijst en moeten achteraf uren verzamelen, naast de planning leggen en invoeren in de portals van de bureaus.

Daarna is er geen tijd meer om lessen vast te leggen, terwijl ploegleiders vaak na een paar minuten weten wie goed is. “Ze kunnen het nergens kwijt binnen het systeem van de eigen organisatie”, zegt Van het Kaar. Zo vergeet de organisatie elke avond wat ze die dag heeft geleerd.

Zijn antwoord is een app voor de werkvloer, gekoppeld aan de planning. Teamleiders zien wie er komt, vullen uren direct in en spreken tijdens het werk evaluaties in. Dat scheelt 30 tot 60 minuten per floormanager per dag. Tijd van mensen die ertoe doen: “Zij zijn de ogen en oren van de organisatie. Geef ze een manier om de lessen door te geven .”

Het is ook de basis voor verbetering twee: structureel verder komen. Organisaties zijn soms trots dat ze de dag ondanks alle lastminutes toch weer hebben gered. “Maar hoe goed je ook in brandjes blussen bent, je komt niet structureel verder”. Lessen moeten fijnmazig in het kernproces landen, per dag, team en persoon, zodat patronen zichtbaar worden en kennis niet vertrekt met een ploegleider.

AI speelt daarbij een bewust bescheiden rol: het vat feedback samen in dashboards, alerts en profielen, maar kiest niet. “AI is een ondersteuner en niet een beslisser, wat ons betreft.” Wie welke informatie mag zien, legt de organisatie zelf vast in een autorisatiematrix, zodat persoonlijke feedback afgeschermd kan blijven.

Acht man die het werk van tien doen

De nummer één is geen bottleneck, maar een kans. Wie alleen naar uren, kosten en compliance kijkt, ziet de persoon niet meer. “Ingehuurde krachten worden dan allemaal een beetje tot grijze muizen”, zegt Van het Kaar. Terwijl het mechanisme simpel is: “De aandacht die je geeft, krijg je weer terug.”

Een klant merkte dat acht goede, bekende krachten het werk van tien reguliere krachten doen. Het gaat om mensen die door verschillende ploegleiders herhaaldelijk als goed zijn beoordeeld. Wie vooraf om zo’n kernteam vraagt, heeft minder mensen nodig. En de gast ziet een team mensen die elkaar niet in de weg lopen.

Uit interviews met flexwerkers kwam de keerzijde. “Als niemand oplet wie goed is, gaan de goede mensen als eerste weg, naar een plek waar ze wel gezien worden”. Aandacht is dus ook behoud. Vaste flexkrachten nemen nieuwe krachten op sleeptouw en vormen zo de dynamische ruggengraat van het team.

De winst schat Van het Kaar tot wel 20 procent van de inhuur, plus een beter team. “Dit is van andere orde dan de eerdere percentages en fte’s. Technologie trekt alles graag richting de getallen, maar zou ons juist de saaie taken uit handen moeten nemen, zodat wij meer tijd voor elkaar hebben”.

Begin bij de keten, niet bij het grote project

Waar begin je dan? Niet bij nummer één, maar bij nummer drie, adviseert Van het Kaar. “Maak de dagelijkse uitvraag structureler en eerder bekend bij leveranciers, die ook jouw partners zijn”, zodat zij tijd hebben om te schakelen. Doe dat in een vast format, zodat het meteen de basis wordt voor de urenregistratie.

Van daaruit volgt de app voor de werkvloer: teamleiders zien wie er komt en vullen uren in die direct terugvloeien naar de leveranciers. Daarna kun je de planning verbreden en de flexibele delen van het eigen personeel inmixen. Zo heb je een eerste succesverhaal en een template, nog voordat je aan een groot project begint om een nieuw systeem uit te rollen.

Stap voor stap ontstaat dan ruimte. Lessen van vorige maand of vorig jaar worden zichtbaar, in plaats van verstopt in de tabbladen van oude Excels. En pas als daarop wordt geleerd, komt er aandacht vrij voor de mensen zelf. Wie wil weten hoe dat in de praktijk uitpakt bij locaties met wisselende teams van honderden mensen, kan het volledige webinar terugkijken.

Bekijk het hele webinar: 

 


De vijf verbeteringen in het inhuurproces

  1. Breng vast en flex samen in één planning. Breng de personeelsvraag van alle afdelingen en zowel eigen als externe medewerkers samen in één planning.
  2. Leer structureel van eerdere inzetten. Leg ervaringen en evaluaties vast, zodat organisaties patronen herkennen en niet steeds opnieuw dezelfde problemen oplossen.
  3. Digitaliseer de dagelijkse uitvraag en communicatie. Deel aanvragen en wijzigingen eerder en in een vast format met leveranciers, zodat minder coördinatietijd verloren gaat.
  4. Verbind de werkvloer met het inhuurproces. Geef teamleiders een app waarmee ze de planning kunnen bekijken, uren registreren en feedback over flexwerkers vastleggen.
  5. Geef flexkrachten meer aandacht. Herken en behoud goede medewerkers, zodat organisaties met een betrouwbaar kernteam efficiënter en kwalitatief beter werken.

 

Geplaatst in Professioneel inhuren | Tags , | Laat een reactie achter

Zelfstandigenwet: het wezen en de schijn van de veilige haven

1. Inleiding

Volgens de memorie van toelichting Zelfstandigenwet (hierna: de toelichting) is er “nog te veel onduidelijkheid over de vraag wanneer je als zelfstandige kunt werken” en blijft “veel discussie en onzekerheid bestaan over de kwalificatie van arbeidsrelaties” (§1.1 toelichting). Partijen willen voorkomen “dat achteraf alsnog blijkt dat (onbedoeld) een arbeidsovereenkomst is aangegaan” (§1.2 toelichting). Veel opdrachtgevers nemen daarom “het zekere voor het onzekere” en werken niet meer met zzp’ers (§2.3 toelichting).

De concept-Zelfstandigenwet, die tot en met 29 oktober 2026 ter consultatie ligt, belooft “duidelijke spelregels vooraf, zodat een veilige haven ontstaat voor hen die daaraan voldoen. Wie volgens die spelregels werkt, weet zeker dat als zelfstandige gewerkt kan worden” (§1.1 toelichting).

Het conceptwetsvoorstel roept in het bijzonder twee vragen op:

(1) wat gebeurt er als niet wordt voldaan aan de criteria voor de veilige haven en

(2) wordt met dit wetsvoorstel meer zekerheid vooraf verkregen. Deze bijdrage beantwoordt deze twee vragen, doet voorstellen voor verduidelijking en presenteert een eigen alternatief.

2. Het geldende toetsingskader ter beoordeling of sprake is van een arbeidsovereenkomst

Artikel 7:610 lid 1 BW omschrijft de arbeidsovereenkomst als de overeenkomst waarbij de ene partij, de werknemer, zich verbindt in dienst van de andere partij, de werkgever, tegen loon gedurende zekere tijd arbeid te verrichten. Kortweg: loon, arbeid en gezag. Aan alle elementen van deze definitie dient te worden voldaan. Anders kwalificeert de overeenkomst niet als een arbeidsovereenkomst in de zin van artikel 7:610 lid 1 BW. Of een overeenkomst als een arbeidsovereenkomst in de zin van artikel 7:610 lid 1 BW moet worden aangemerkt, volgt uit vaste rechtspraak van de Hoge Raad. Er geldt een volgordelijke tweefasenleer en een holistische toets.

Om te kunnen beoordelen of een overeenkomst als een arbeidsovereenkomst in de zin van artikel 7:610 lid 1 BW moet worden aangemerkt, moet door uitleg aan de hand van de Haviltexmaatstaf worden vastgesteld, welke rechten en verplichtingen partijen zijn overeengekomen.

Aan de hand van de vastgestelde inhoud van de overeenkomst in de uitlegfase kan de rechter vervolgens bepalen of de overeenkomst behoort tot één van de in de wet geregelde bijzondere overeenkomsten (arbeidsovereenkomst, opdracht of aanneming van werk).

Bij het beoordelen of een overeenkomst als een arbeidsovereenkomst in de zin van artikel 7:610 lid 1 BW moet worden aangemerkt, zijn alle omstandigheden van het geval in onderling verband bezien relevant. Dat is de zogenaamde holistische toets. In dat kader kunnen volgens de Hoge Raad negen gezichtspunten van belang zijn.

Deze gezichtspunten zijn niet limitatief en kennen geen rangorde. De gezichtspunten dienen als onderdeel van de holistische toets in onderling verband te worden bezien. Een gezichtspunt kan van belang zijn, maar dat hoeft niet. Ook andere gezichtspunten kunnen worden gehanteerd. Anders gezegd: de gezichtspunten zijn slechts een “tool”

3. De concept-Zelfstandigenwet

De Zelfstandigenwet voegt een nieuw lid 2 toe aan artikel 7:610 BW. Dat lid regelt dat in ieder geval geen sprake is van “het verrichten van arbeid in dienst van een werkgever”, en dus van een arbeidsovereenkomst, indien wordt voldaan aan een zelfstandigentoets en een werkrelatietoets.

De zelfstandigentoets ziet op de werkende zelf. De werkende moet

(i) in het vorige en het lopende kalenderjaar voor ten minste drie opdrachtgevers hebben gewerkt,

(ii) een minimumbedrag besteden aan voorzieningen, zoals een arbeidsongeschiktheidsverzekering of een pensioenvoorziening, en

(iii) voldoen aan kenmerken van ondernemerschap, zoals inschrijving bij de KvK en zelf factureren. De voorzieningen en de kenmerken worden bij algemene maatregel van bestuur aangewezen. Het nieuwe lid 3 regelt de hoogte van het minimumbedrag.

De werkrelatietoets ziet op de werkrelatie zelf. Daarvoor geldt dat

(i) partijen de bedoeling hebben dat de arbeid niet in dienst van een werkgever wordt verricht,

(ii) de werkende vrij is om te bepalen hoe hij het werk uitvoert,

(iii) de werkende vrij is om zijn werktijden en werkplek te bepalen en (iv) de werkende voor eigen rekening en risico werkt.

De criteria zijn cumulatief, kennen geen rangorde en worden niet tegen elkaar afgewogen (§3.1.1 toelichting). Dat betekent niet dat er geen weging plaatsvindt. Niet alle criteria laten zich volledig concreet of objectief omschrijven (§5.1.3 toelichting). Binnen een criterium kunnen verschillende omstandigheden worden meegewogen. Zo moet het bij het telcriterium gaan om “volwaardige” opdrachtgevers (§4.2.1.2 toelichting). Bij de werkrelatietoets noemt de toelichting “relevante gezichtspunten”, zoals instructiebevoegdheid, controle en de vergelijking met werknemers, en gaat het om de vraag “in hoeverre” de werkende vrij is en om “de mate waarin” hij voor eigen rekening en risico werkt (§5.3.1.3, §5.3.2.3, §5.3.3.1 en §5.3.4.4 toelichting). Anders gezegd: tussen de criteria wordt niet gewogen, maar binnen de criteria vindt alsnog een holistische toets plaats, in het bijzonder bij de werkrelatietoets. Beslissend is daarbij de feitelijke uitvoering, niet wat partijen op papier zijn overeengekomen (§3.1.1 toelichting).

4. De verhouding tussen geldend recht en de concept-Zelfstandigenwet

4.1. De toelichting schept onduidelijkheid

De toelichting is onduidelijk over de verhouding tussen het geldende toetsingskader en het nieuwe lid 2 van de Zelfstandigenwet. 

Enerzijds gaat de toelichting uit van kortweg een aanvulling:

  • Lid 2 is “een negatieve afbakening van het gezagscriterium van het eerste lid” (§3.2.2 toelichting).
  • “De holistische toets, inclusief welke gezichtspunten daarbij een rol kunnen spelen, blijft dus ongemoeid” (§3.2.3 toelichting).
  • De regering beoogt “nadrukkelijk geen reflexwerking, of schaduwwerking” (§3.2.3 toelichting).
  • De toets wanneer wél sprake is van gezag “wordt met dit wetsvoorstel niet nader ingevuld”; zij “zal dan ook plaatsvinden zoals deze nu ook plaatsvindt” (artikelsgewijze toelichting bij artikel I).
  • Wordt aan een van beide toetsen niet voldaan, dan geldt “evenals momenteel het geval is, de huidige holistische toets van artikel 7:610, lid 1” (§2.5 toelichting; zo ook figuur 1 bij §3.1.1 toelichting).
  • Het doel is “uitdrukkelijk niet om werkenden die op dit moment als werknemer kwalificeren alsnog buiten dienstbetrekking te brengen, of andersom” (§2.4 toelichting).

Anderzijds gaat de toelichting uit van kortweg een invulling:

  • Het streven is “dat [de] Zelfstandigenwet voorspellend is voor de uitkomst van de huidige toets uit artikel 7:610, eerste lid, BW”, oftewel “dat als aan beide toetsen is voldaan, de arbeidsrelatie ook op grond van een holistische weging van alle omstandigheden van het geval niet als arbeidsovereenkomst moet worden aangemerkt” (§3.1.2.3 toelichting; zo ook §3.1.1, §5.1.2 en §5.1.3 toelichting).
  • De zelfstandigentoets is “een adequate ‘proxy’” van het extern ondernemerschap, “zoals dat in de holistische toets volledig wordt meegenomen” (§4.1.1 toelichting).
  • De regering sluit “zoveel mogelijk aan bij criteria die ook terugkomen in de jurisprudentie met betrekking tot de kwalificatievraag” (§5.1.3 toelichting).
  • De criteria zijn bedoeld om elementen van ondernemerschap “een rol te geven (als contra-indicatie) bij de beoordeling of sprake is van een arbeidsovereenkomst” (§4.1.2 toelichting).
  • Beide toetsen samen zijn “een voldoende weerspiegeling van de uitkomst van de holistische beoordeling” (§5.2 toelichting), met “een hoge voorspellende waarde” (§5.4 toelichting).
  • Wordt niet aan de toetsen voldaan, dan moeten werkende en opdrachtgever “extra zorgvuldig” zijn; de toelichting spreekt in één adem van partijen die zich in een “grijs gebied” bevinden (§2.4 toelichting).
  • Het Beleidskompas ziet een prikkel om aan de toetsen te voldoen “of om, als dat niet lukt of gewenst is, te kiezen voor een arbeidsovereenkomst”.
  • Bij het rechtsvermoeden op basis van uurtarief mag de werkgever “gebruikmaken van de indicaties die dit voorstel introduceert” (§6.4 toelichting; zo ook §6.6 toelichting voor platformwerk).

De conceptwettekst van de Zelfstandigenwet en de considerans lijken uit te gaan van de gedachte dat lid 2 een aanvulling op lid 1 vormt.

4.2 Analyse

De toetsing voor de veilige haven van de Zelfstandigenwet verschilt fundamenteel van het geldende toetsingskader voor het beoordelen of er sprake is van een arbeidsovereenkomst. De holistische toets werkt integraal: alle omstandigheden worden gewogen, in onderling verband bezien. De gezichtspunten zijn daarbij slechts een “tool” (paragraaf 2). Een “onvoldoende” op het ene gezichtspunt kan worden gecompenseerd door een “hoge score” op een ander gezichtspunt. Onder lid 2 kan dat niet. De veilige haven stelt cumulatieve drempels. Het niet behalen van één criterium betekent einde oefening voor de veilige haven. Neem een werkende die uitblinkt in extern ondernemerschap, maar slechts twee opdrachtgevers heeft. Ook ten aanzien van alle andere gezichtspunten is het een schoolvoorbeeld van opdrachtnemerschap. Dan valt deze werkende toch buiten de haven, maar kan hij onder lid 1 heel goed opdrachtnemer zijn, zoals ook uit de rechtspraak volgt. Dit verschil in toetsingsmethode betekent dat de voorspellende waarde van lid 2 voor de uitkomst van lid 1 niet zonder meer uit de gekozen criteria kan worden afgeleid.

De toelichting suggereert echter meer: dat lid 2 de kwalificatie-uitkomst van lid 1 voorspelt. Dat kan langs twee wegen. Ofwel zijn de criteria zo streng dat wie de haven haalt, ook volgens lid 1 geen werknemer is. Dat is geen uitgemaakte zaak: volgens de toelichting is de werkrelatietoets “beperkter” dan lid 1, omdat niet alle omstandigheden van de holistische beoordeling erin zijn opgenomen (§5.2 toelichting). Ofwel werken de criteria van de Zelfstandigenwet door in het toetsingskader van lid 1. Dat kan niet zonder de kern van de holistische toets te raken. Dat is volgens de toelichting zelf niet de bedoeling: de holistische toets “blijft dus ongemoeid” (§3.2.3 toelichting). De regering beoogt bovendien nadrukkelijk geen reflexwerking (§3.2.3 toelichting). Uiteraard kan een omstandigheid zoals het aantal opdrachtgevers relevant zijn voor lid 1. Maar dat is van een andere orde: onder lid 1 wordt zij meegewogen, onder lid 2 is zij een drempel.

De regering verbindt in de toelichting de voorspellende passages met het Europees recht. Zij wil “voorkomen dat werkenden wiens arbeidsrelatie op grond van de Zelfstandigenwet niet als arbeidsovereenkomst wordt gekwalificeerd, op grond van het Europees recht alsnog als werknemers worden aangemerkt” (§5.1.2 toelichting). Daarom sluiten de criteria aan bij het Europese werknemersbegrip. Volgens de regering dient dat tegelijk de voorspellende waarde voor lid 1 (§5.1.2 en §5.1.3 toelichting). Een voorspelling is echter niet nodig. De veilige haven is een eigen route naar het rechtsgevolg dat gezag ontbreekt. Zij hoeft de uitkomst van lid 1 niet te volgen. Ook het Europees recht vereist geen voorspelling. Binnen het Europees recht bestaat “geen uniform werknemersbegrip”: een deel van de regelingen hanteert een eigen begrip met “een autonome betekenis”, een ander deel verwijst naar het nationale recht (§6.1 toelichting). Waar het begrip autonoom is, bepaalt het Europees recht wie werknemer is, niet de Nederlandse kwalificatie. Is iemand in de haven naar Europees recht werknemer, dan houdt hij de rechten die hij daaraan ontleent. Er zijn dan twee regimes: werknemer naar Europees recht, geen werknemer naar Nederlands recht. De regering wil zulke versnippering voorkomen, omdat die zou leiden tot “onduidelijkheid en versnipperde verantwoordelijkheden” (§5.1.2 toelichting). Maar uiteenlopende kwalificaties kunnen nu al voorkomen, en juist de Zelfstandigenwet kan ze zelf veroorzaken. Bovendien aanvaardt de toelichting dat de haven geen uitsluitsel geeft over de fiscale kwalificatie (§2.5 toelichting). Het voorkomen van versnippering is dus geen Europeesrechtelijke eis, en ook geen argument voor een voorspellende toets.

De toelichting onderbouwt daarmee niet zonder meer dat lid 2 de uitkomst van lid 1 betrouwbaar voorspelt of zou moeten voorspellen. Lid 2 dient lid 1 daarom enkel aan te vullen: wie niet aan lid 2 voldoet, wordt beoordeeld op grond van lid 1, zoals nu. Dat is ook praktisch van belang. Een regeling die bedoeld is om zekerheid te bieden wanneer “in ieder geval” geen sprake is van gezag, wordt nu in tal van publicaties uitgelegd als aanwijzing dat juist wél sprake is van gezag, zodra een criterium niet wordt behaald. Dat is een a contrario-redenering. Die gaat niet op. Lid 2 bepaalt wanneer gezag in ieder geval ontbreekt, niet wanneer het aanwezig is (§3.2.3 toelichting). Was het eerste de bedoeling, dan had lid 2 moeten bepalen wanneer wél sprake is van gezag. Wie lid 2 van de Zelfstandigenwet als invulling beschouwt, kan nu echter wel wijzen op de toelichting, hoe onjuist wellicht ook. De toelichting noemt immers de criteria “voorspellend”, een “proxy”, een “contra-indicatie” en een “weerspiegeling” van lid 1, en partijen die niet aan de criteria voldoen, moeten “extra zorgvuldig” zijn (zie de opsomming hiervoor). Daardoor kan het gebeuren dat opdrachtgevers na invoering uit voorzichtigheid verlangen dat iedere zzp’er aan alle zeven criteria voldoet, ook al is dat volgens de toelichting nu juist niet de bedoeling (§2.4 en §3.2.3 toelichting). Bij voorkeur legt de wet daarom zelf het ontbreken van de reflexwerking vast.

5. De zekerheid van de veilige haven

5.1 De toelichting kan onjuiste verwachtingen wekken

De concept-Zelfstandigenwet belooft meer zekerheid vooraf. Lukt dat?

Enerzijds belooft de toelichting zekerheid vooraf:

  • Het eerste hoofddoel is “duidelijkheid bieden over wanneer in ieder geval als zelfstandige kan worden gewerkt” (§1.4 toelichting).
  • Werkenden die zelfstandig werken, doen dat “zonder dat ze achteraf hoeven te vrezen voor herkwalificatie”; zij bevinden zich dan in “de veilige haven” (§1.3 toelichting).
  • Een werkende die aan beide toetsen “voldoet en blijft voldoen”, heeft “zonder het toepassen van de holistische toets zekerheid” als zelfstandige te kunnen werken; zo ontstaat “zoveel mogelijk duidelijkheid vooraf”, waarmee “de huidige onzekerheid in de kwalificatie van werkrelaties zoveel mogelijk wordt weggenomen” (§3.1.2.2 toelichting).
  • De criteria “zorgen namelijk voor duidelijkheid vooraf” (§2.6 toelichting) en geven “op voorhand zoveel mogelijk duidelijkheid” (§4.1.3 toelichting).
  • “Het moet vooraf inzichtelijk zijn aan welke voorwaarden een arbeidsrelatie moet voldoen om zekerheid te hebben dat wordt gewerkt buiten dienstbetrekking” (§5.2.1 toelichting).
  • Zo antwoordt de wet op de behoefte van de praktijk aan “meer duidelijkheid en zekerheid vooraf over de kwalificatie van arbeidsrelaties” (§2.1.1 toelichting).

Anderzijds beschrijft de toelichting een toetsing achteraf:

  • “Pas gedurende een arbeidsrelatie en achteraf staat die feitelijke situatie vast”, ook bij de toetsing aan beide toetsen (§3.1.1 toelichting).
  • Wie gedurende de arbeidsrelatie niet volgens de criteria handelt, verliest de haven: dan “valt de bescherming van de veilige haven weg” (§3.1.2.2 toelichting).
  • Of aan de wet is voldaan, “kan dan ook alleen aan de hand van de feitelijke situatie worden vastgesteld” (§7.8 toelichting).
  • Dat daardoor “vooraf geen vrijwaring kan worden geboden”, aanvaardt de regering, omdat zij “geen ruimte ziet om af te wijken van het uitgangspunt ‘wezen gaat voor schijn’” (§7.8 toelichting).
  • De toets is alles of niets: “Wordt aan één criterium niet voldaan, dan is aan de Zelfstandigenwet niet voldaan. In dat geval kan aan de Zelfstandigenwet geen zekerheid worden ontleend” (§3.1.1 toelichting).
  • Zelfs het telcriterium vergt “volwaardige” opdrachtgevers, en wanneer daarvan sprake is, “is op voorhand niet vast te leggen” (§4.2.1.2 toelichting).
  • De voorgenomen derdenverklaring geeft “weliswaar geen zekerheid” en “heeft geen wettelijke status” (§4.3.2 toelichting).

5.2 Analyse

De wet maakt dus vooraf duidelijk aan welke criteria moet worden voldaan om de veilige haven te bereiken. Maar of daadwerkelijk aan die criteria wordt voldaan, kan volgens de toelichting pas gedurende de arbeidsrelatie en achteraf worden vastgesteld. Dat komt doordat de feitelijke uitvoering beslissend is, binnen de criteria wordt gewogen en één tekort volstaat om de haven te verliezen (paragraaf 3). Duidelijkheid over de regels is iets anders dan zekerheid over de uitkomst. Een deel van de zelfstandigentoets, zoals de inschrijving bij de KvK, valt vooraf na te gaan. De werkrelatietoets kunnen partijen alleen inschatten, zoals zij nu onder lid 1 inschatten of er gezag is. Partijen weten vooraf welke regels gelden, maar niet of zij achteraf op de bescherming van de veilige haven kunnen rekenen. Juist die zekerheid belooft de wet.

6. Voorstel voor de consultatie

Of de Zelfstandigenwet de juiste route is, laat ik open. Wordt zij ingevoerd, dan zijn drie aanpassingen aangewezen, al was het maar om een “lawyer’s paradise” te voorkomen.

  1. Ten eerste: voorkom reflexwerking.
    a. Maak ondubbelzinnig duidelijk dat het niet voldoen aan de criteria van lid 2 op zichzelf geen gevolgen heeft voor de kwalificatie volgens lid 1. Voeg dit eventueel toe aan de wettekst. Een mogelijke wettelijke bepaling luidt dan: “Bij de beoordeling of arbeid in dienst van een werkgever wordt verricht als bedoeld in lid 1, wordt niet in aanmerking genomen dat niet aan lid 2 is voldaan. De invulling die lid 2 aan de daarin genoemde omstandigheden geeft, is bij die beoordeling niet bepalend.”
    b. Schrap of verduidelijk de passages waarin de criteria “voorspellend”, een “proxy”, een “contra-indicatie” of een “weerspiegeling” van lid 1 worden genoemd (§3.1.1, §3.1.2.3, §4.1.1 tot en met §4.1.3, §5.1.2, §5.1.3, §5.2 en §5.4 toelichting). Die wijzen de andere kant op.
    c. Verduidelijk ook de verwijzingen naar het “grijs gebied” en “extra zorgvuldig” (§2.4 toelichting) en naar het gebruik van de criteria bij rechtsvermoedens (§6.4 en §6.6 toelichting).
  2. Ten tweede: maak duidelijk welke zekerheid de veilige haven biedt. De criteria zijn vooraf bekend, maar of daaraan feitelijk is voldaan, wordt gedurende de arbeidsrelatie en achteraf beoordeeld. Beschrijf die toets overeenkomstig §3.1.1 en §7.8 toelichting, zonder duidelijkheid over de criteria gelijk te stellen aan zekerheid vooraf over de kwalificatie. Pas daarop ook de belofte aan dat wie volgens de spelregels werkt, “weet zeker dat als zelfstandige gewerkt kan worden” (§1.1 toelichting).
  3. Ten derde: spreek niet van een eigen status van zelfstandige. Een werkende is op basis van het algemene vermogensrecht werknemer of opdrachtnemer. De toelichting zegt het zelf: “In het arbeidsrecht wordt dit anders geduid: je bent een werknemer, of je bent dat niet” (§3.2.6 toelichting). Toch spreken de considerans en de toelichting van werken “als zelfstandige” en van het doel “zelfstandigen de erkenning te geven” (§1.1 en §1.4 toelichting). Formuleer in plaats daarvan wat lid 2 regelt: er is geen arbeidsovereenkomst (§6.7 toelichting).

Zo blijft lid 2 een aanvullende mogelijkheid om buiten de arbeidsovereenkomst te vallen, zonder dat het niet voldoen aan lid 2 de beoordeling volgens lid 1 beïnvloedt. Het voldoen aan lid 2 schept daarbij geen afzonderlijke wettelijke status van zelfstandige.

7. Alternatieve denkrichting

De voorgaande aanbevelingen betreffen verbeteringen binnen de gekozen opzet van de Zelfstandigenwet. Een andere mogelijkheid is een wettelijke uitzondering die partijen zelf kunnen bereiken door hun rechtsverhouding als resultaatsovereenkomst in te richten en overeenkomstig de vastgelegde afspraken uit te voeren. De aard en inhoud van de verbintenis, de controleerbare vastlegging en de gevolgen van afwijkingen staan daarbij centraal.

Hieronder presenteer ik daarvoor mijn eigen tekstvoorstel voor een Wet resultaatsovereenkomst (“Voorstel Van Ladesteijn”). Het is een concrete aanzet voor verdere discussie. De lidnummers hieronder verwijzen naar dat voorstel.

De considerans noemt dan vier uitgangspunten: partijen bepalen de inhoud van hun rechtsverhouding en de wet verbindt daaraan de kwalificatie; uit de inhoud en de uitvoering van een resultaatsovereenkomst moet vooraf kenbaar zijn dat zij geen arbeidsovereenkomst is; bij twijfel gaat de bescherming van de arbeidsovereenkomst voor; en wie overeenkomstig heeft gecontracteerd en gehandeld, draagt niet de gevolgen van een afwijking die hem niet kan worden toegerekend.

7.1 De hoofdregel

  • Lid 1 codificeert het geldende toetsingskader, zoals door de Hoge Raad in vaste rechtspraak geformuleerd (lid 1).
  • Kan na die toets niet met voldoende zekerheid worden vastgesteld of er een arbeidsovereenkomst is, dan is die er (lid 2). De twijfelregel legt het risico van een onbesliste kwalificatie bij degene die zich op het ontbreken van een arbeidsovereenkomst beroept; de afzonderlijke resultaatsovereenkomst biedt daartegenover een vooraf omschreven wettelijke route.

7.2 De uitzondering

Een overeenkomst tot het tot stand brengen van een bepaald resultaat is, in afwijking van lid 1 en 2, geen arbeidsovereenkomst als zij aan acht onderdelen voldoet en zo wordt uitgevoerd (lid 3):

  • het resultaat is bepaald naar inhoud en omvang, maatstaf en termijn; beschikbaarheid of tijd geldt niet als resultaat;
  • de tegenprestatie is bedongen voor het resultaat, niet voor de tijd;
  • vastgelegd is hoe en wanneer wordt vastgesteld dat het resultaat is bereikt; blijft een reactie van de wederpartij uit, dan geldt het als bereikt;
  • de werkende staat in voor het resultaat, door herstel, vermindering van de prijs of ontbinding, en is daarvoor verzekerd;
  • wijziging van het resultaat kan alleen tegen aanpassing van prijs of termijn;
  • de werkende bepaalt de wijze van uitvoering, de hulpmiddelen en de hulppersonen en mag zich laten vervangen; eisen aan plaats, tijd of persoonlijke uitvoering zijn alleen toegestaan als zij uit de aard van het resultaat of uit de wet volgen en in de overeenkomst zijn gemotiveerd;
  • de voorwaarden waaronder de overeenkomst is aangegaan strekken tot het tot stand brengen van een resultaat, niet tot het ter beschikking stellen van arbeidskracht; zij bevatten geen instructierecht, rooster, verlofregeling of beoordelingscyclus, en de tegenprestatie is niet eenzijdig door de wederpartij vastgesteld;
  • er is geen verplichting tot beschikbaarheid buiten het resultaat, tot exclusiviteit of tot onthouding van concurrentie.

Raamovereenkomsten vallen eronder als elk resultaat vrij kan worden geweigerd en uiterlijk bij de aanvaarding is bepaald (lid 4); wie het resultaat voor een derde laat maken, zoals een intermediair, geldt als wederpartij (lid 5).

7.3 De uitvoering

Ook de feitelijke uitvoering blijft relevant. Het voorstel regelt daarvoor afzonderlijk de bewijslast en de gevolgen van afwijkingen:

  • wie stelt dat de uitvoering afwijkt, stelt en bewijst op welk onderdeel en vanaf wanneer (lid 6);
  • alleen een structurele afwijking telt, dat wil zeggen herhaald of voortdurend gedurende ten minste drie maanden, ook verdeeld over opeenvolgende overeenkomsten tussen dezelfde partijen; een incidentele afwijking die binnen een redelijke termijn na kennisneming is hersteld, blijft buiten beschouwing (lid 6);
  • zolang per resultaat de bepaling, de vaststelling, de daarop gebaseerde facturering en, voor zover aan de orde, de wijziging, het herstel, de vermindering en de vervanging kunnen worden getoond, wordt de uitvoering, behoudens het bewijs van lid 6, voor overeenkomstig gehouden; kan dat niet, dan geldt zij als niet overeenkomstig (lid 7);
  • wijkt de uitvoering structureel af, dan geldt vanaf het moment van de afwijking de hoofdregel; aanwijzingen over de uitvoering, eisen aan aanwezigheid of beschikbaarheid, opname in de personeelsadministratie en betaling naar tijd gelden als handelen van de wederpartij; handelen of nalaten van de derde voor wie het resultaat wordt gemaakt, wordt aan de wederpartij toegerekend; de werkende kan zich niet beroepen op een afwijking die uitsluitend uit zijn eigen handelen of nalaten voortvloeit (lid 8);
  • de rechtsvermoedens van arbeidsovereenkomst, ook die op grond van de hoogte van de beloning en platformwerk, zijn weerlegd als aan lid 3 is voldaan én de overeenkomst overeenkomstig dat lid wordt uitgevoerd; daarbij geldt de bewijsregel van lid 7 (lid 9);
  • voor de loonheffingen en de werknemersverzekeringen geldt hetzelfde, de fictieve dienstbetrekkingen blijven buiten toepassing, en een afwijking die de inhoudingsplichtige niet kan worden toegerekend, heeft geen gevolg over het tijdvak tot de vaststelling ervan (artikel II).

7.4 Meerwaarde

De meerwaarde ten opzichte van de bestaande kwalificatietoets van lid 1 is dat partijen niet uitsluitend zijn aangewezen op een weging van alle omstandigheden van het geval. Het voorstel biedt daarnaast een afzonderlijke wettelijke route: wie zijn rechtsverhouding overeenkomstig de voorgeschreven voorwaarden inricht, de vereiste vastlegging verzorgt en daaraan uitvoering geeft, kan zich op de uitzondering beroepen. De voorwaarden zijn bewust streng en concreet geformuleerd. Centraal staat niet het ondernemersprofiel van de werkende, maar de aard en inhoud van de verbintenis. Partijen bepalen en leggen vast welk resultaat wordt verlangd, welke tegenprestatie daartegenover staat en hoe wordt vastgesteld dat het resultaat is bereikt.

Ook de overige voorwaarden moeten waarborgen dat daadwerkelijk een resultaatsovereenkomst wordt aangegaan. De vastlegging beperkt zich niet tot de overeenkomst. Per resultaat moeten de bepaling, de vaststelling en de daarop gebaseerde facturering kunnen worden getoond, evenals eventuele wijzigingen, herstel, vermindering of vervanging. Het voorstel verbindt aan dat controleerbare spoor uitdrukkelijk bewijsrechtelijke gevolgen en regelt daarnaast de bewijslast, de betekenis van structurele afwijkingen en de toerekening daarvan. Partijen weten daardoor vooraf niet alleen hoe zij de uitzondering kunnen bereiken, maar ook hoe zij de naleving kunnen aantonen en welke gevolgen afwijkingen hebben.

Ook hier blijft de uitvoering toetsbaar, maar anders dan bij de Zelfstandigenwet liggen de bewijslast, de drempel van een structurele afwijking en het bewijsvermoeden van lid 7 vooraf vast. Wie aan de wettelijke voorwaarden voldoet en overeenkomstig de afspraken handelt, kan zich op de uitzondering beroepen. Wie daaraan niet voldoet, wordt beoordeeld naar lid 1 en de twijfelregel van lid 2, en kan dus nog steeds opdrachtnemer zijn. Die twijfelregel is een bewuste wijziging van het geldende recht, maar zij staat in de wet zelf en komt niet via de toelichting binnen. Voor het rechtsvermoeden bij platformwerk blijft wel het Europees recht bepalend: dat vermoeden vloeit voort uit de Platformwerkrichtlijn (§6.6 toelichting), en de weerlegging ervan moet daarmee verenigbaar blijven.

Zo biedt het voorstel niet slechts aanknopingspunten voor een kwalificatie achteraf, maar een vooraf omschreven route naar een wettelijk rechtsgevolg.

8. Conclusie

Het wezen van de veilige haven is bescheidener dan de schijn. Wie niet aan de criteria van lid 2 voldoet, valt terug op het geldende toetsingskader van lid 1. De toelichting onderschrijft dat uitgangspunt, maar roept met haar passages over voorspellende waarde en indicaties vragen op over de verhouding tussen beide toetsen. Die verhouding verdient een ondubbelzinnige afbakening.

De Zelfstandigenwet maakt vooraf duidelijk aan welke criteria moet worden voldaan, maar biedt niet de zekerheid vooraf die de toelichting suggereert. Of daadwerkelijk aan de criteria is voldaan, hangt mede af van de feitelijke uitvoering en kan pas gedurende of na de arbeidsrelatie worden vastgesteld.

De vraag is daarom niet alleen hoe de veilige haven kan worden verduidelijkt, maar ook of een andere wettelijke inrichting meer houvast kan bieden. Het voorstel voor een resultaatsovereenkomst laat een mogelijke route zien: strikte voorwaarden voor de rechtsverhouding, verplichte vastlegging van resultaten en hun uitvoering, en vooraf geregelde bewijsregels en gevolgen van afwijkingen. Daarmee verschuift het accent van het voorspellen van een kwalificatie naar het voldoen aan kenbare voorwaarden voor een afzonderlijk wettelijk rechtsgevolg.

Geplaatst in Professioneel inhuren | Tags , , , | 5s Reacties