"Exploring the future of work & the freelance economy"
SLUIT MENU

Stroeve arbeidsmarkt remt Nederlandse productiviteitsgroei

Nederland groeit wat arbeidsproductiviteit betreft twee keer zo langzaam als vergelijkbare landen. Een nieuwe OESO-studie wijst een stroeve arbeidsmarkt en gebrekkige bedrijfsdynamiek aan als voornaamste oorzaken. De conclusies zijn relevant voor het lopende debat over arbeidsmarkthervormingen.

Nederland staat al tien jaar op het verkeerde deel van de OESO-ranglijst voor productiviteitsgroei. Tussen 2015 en 2025 groeide de arbeidsproductiviteit gemiddeld slechts 0,3 procent per jaar, de op drie na laagste score in de OESO. Vergelijkbare landen als België, Denemarken, Duitsland en Oostenrijk groeiden in diezelfde periode gemiddeld 0,8 procent per jaar, ruim twee keer zo snel. Dat concludeert Eline Koopman, beleidsmedewerker bij het Ministerie van Financiën, samen met vier andere auteurs, in een artikel in ESB van 12 november 2026. Zij baseren zich op een nieuwe productiviteitsreview van Nederland door de OESO.

De relatief sterke productiviteitsstijging van 2,4 procent in 2025 verandert dat beeld vooralsnog niet. Die stijging volgde op dalingen van 1,9 procent in 2023 en 0,3 procent in 2024, zodat de productiviteit over de drie jaar samen nauwelijks toenam. Volgens de OESO is het te vroeg om te oordelen of 2025 op een trendbreuk wijst.

Arbeid stroomt niet naar de meest productieve bedrijven

Achter de trage groeicijfers gaat een structureel probleem schuil: arbeid en kapitaal verplaatsen zich onvoldoende van minder naar meer productieve bedrijven. Koopman en haar collega’s wijzen op de zogeheten banendynamiek, de som van alle banen die worden geschapen en vernietigd binnen sectoren. Die bedroeg in Nederland in 2021-2023 gemiddeld 16,2 procent, onder de mediaan van de door de OESO onderzochte landen (17,1 procent) en duidelijk lager dan Denemarken (20,3 procent), het Verenigd Koninkrijk (20,9 procent) en Spanje (21,4 procent). Bovendien is de banendynamiek in Nederland sinds 2008 met ongeveer vier procentpunt gedaald.

Een aanvullende maatstaf, de Olley-Pakes gap, bevestigt het beeld. In Nederland bedraagt die 4,5 procent, wat betekent dat de macro-productiviteit 4,5 procent lager zou liggen als er geen verband was tussen het werkgelegenheidsaandeel en de productiviteitsverdeling van bedrijven. In Frankrijk ligt diezelfde indicator op 7,5 procent. De tien procent meest productieve bedrijven in Nederland zijn verantwoordelijk voor slechts 12,2 procent van de werkgelegenheid, lager dan de mediaan van 13,4 procent en duidelijk lager dan Italië (16,2 procent).

Te weinig innovatieve start-ups

Ook de start-updynamiek hapert. Het aandeel nieuwe bedrijven ligt in Nederland op vier procent van alle bedrijven, tegenover vijf procent als mediaan in de OESO en acht procent in het Verenigd Koninkrijk. Bovendien is slechts 7,2 procent van de Nederlandse start-ups als innovatief te kwalificeren, tegenover 12,3 procent gemiddeld in de Europese Unie en 13,7 procent in de VS. Volgens Koopman kunnen hogere toetredingsbarrières hiervoor een verklaring zijn.

Toch is niet alles somber. Van de innovatieve start-ups die wél worden opgericht, groeit in Nederland 5,3 procent door tot scale-up. Dat is aanzienlijk meer dan het EU-gemiddelde van 3,5 procent. De Nederlandse durfkapitaalmarkt is daar mede debet aan: het gemiddelde opgehaalde durfkapitaal per innovatieve start-up ligt met 13 miljoen dollar bijna twee keer zo hoog als het EU-gemiddelde van 7 miljoen dollar.

Verschil vast en flex als rem op productiviteit

De OESO heeft via beleidssimulaties onderzocht welke hervormingen de meeste productiviteitswinst kunnen opleveren. De bevinding met de grootste beleidsrelevantie voor de arbeidsmarkt: het verkleinen van het verschil tussen vaste en flexibele contracten. De ontslagbescherming voor werknemers met een vast contract behoort in Nederland tot de strengste binnen de OESO. Koopman plaatst daarbij een kanttekening: in de praktijk verlopen veel ontslagen via een vaststellingsovereenkomst, wat het formele ontslagrecht omzeilt. Maar ook met die nuance, stellen zij, blijft de conclusie over de remmende werking op de arbeidsmarktdynamiek overeind.

De auteurs verwijzen er niet naar, maar bekend is dat de Commissie Borstlap in 2020 in haar aanbevelingen voor hervorming van de arbeidsmarkt ook pleitte om die verschillen tussen vast en flex te verkleinen. Aanbevelingen om flex – inclusief zzp – in te perken zijn wel overgenomen door kabinetten; aanbevelingen om vast minder vast te maken vinden we niet terug in nieuwe wetgeving.

Arbeidsmarkthervormingen alleen zijn niet genoeg. De twee onderzoekers wijzen ook op het belang van minder regeldruk bij het oprichten van bedrijven, efficiënter faillissementsrecht en het stimuleren van private investeringen in onderzoek en ontwikkeling. Een hogere productiviteitsgroei vraagt volgens hen om een samenhangend pakket van maatregelen.

Inzet voor Productiviteitsraad en Taskforce

De bevindingen komen op een moment dat productiviteitsbeleid politiek hoog op de agenda staat. Het kabinet heeft de Taskforce Toekomstige Welvaart en Vestigingsklimaat opgericht met als doel 1,5 procent structurele economische groei te bereiken. Vanaf 2027 brengt de nieuwe Productiviteitsraad jaarlijks advies uit. Adžić en Van Boxtel stellen dat de OESO-conclusies als input kunnen dienen voor beide trajecten.

In het publieke debat ging de afgelopen periode veel aandacht uit naar innovatie-investeringen, een Nationale Investeringsinstelling en een Nationaal Agentschap voor Disruptieve Innovatie. Maar zoals de twee onderzoekers betogen: arbeidsmarktbeleid speelt minstens zo’n belangrijke rol. Dat raakt direct aan het recent weer opgestarte overleg tussen kabinet en sociale partners over een sociaal akkoord, waar hervormingen van het socialezekerheidsstelsel én het versterken van het verdienvermogen van Nederland tegelijk op tafel liggen.

Het artikel van Eline Koopman (Min Fin.) Nick Adžić  (EZK), Nico Schrama (Min Fin), Rosalie Dieleman (EZK) en Robin van Boxtel (OESO) is gebaseerd op de OESO-productiviteitsreview van Nederland: Productivity review of the Netherlands: Supporting business dynamism to revive productivity growth (OESO, 2026). Het artikel verscheen op 12 november 2026 in ESB.

De ZiPredactie plaatst hier interviews en eigen artikelen. Daarnaast persberichten, aankondigingen of (met toestemming) overgenomen artikelen. (contact: info[AT]zipconomy.nl) Bekijk alle berichten van ZiPredactie

Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *



×