Hoe haalbaar zijn de zeven vinkjes van de Zelfstandigenwet?

Een zelfstandigentoets en een werkrelatietoets met in totaal zeven criteria. Dat is de structuur van de Zelfstandigenwet. In een webinar bespreken Alexander Kist, partner bij W&RK advies, en Boris Emmerig, advocaat en belastingadviseur bij Holla Legal & Tax, de inhoud van die criteria en geven aan hoe in de praktijk invulling te geven aan de wet. Ze laten ook zien waar het schuurt. Hun conclusie: de nieuwe wet is een verbetering, maar geen wondermiddel.

Een haven voor wie hem wil

Het doel van de wet is volgens Kist dat ondernemerschap eindelijk een eigen plek krijgt in het wettelijk kader. De minister noemt onafhankelijkheid, vrijheid en werken voor eigen rekening en risico de kern van ondernemerschap. Op die punten toetst de wet zowel de zelfstandige zelf als de aard en inhoud van de opdracht. De wet geldt alleen voor zzp’ers met eigen arbeid, niet voor de meeste dienstverlening door zzp’ers aan particulieren. 

De wet kent twee toetsen met samen zeven criteria. Wie aan allemaal voldoet, bewijst dat er geen sprake is van een arbeidsovereenkomst en komt in de ‘veilige haven’. Kist benadrukt dat dit een optie is. “Het is zeker niet verplicht”, zegt hij. Wie er niet in komt, is ook niet automatisch werknemer. Dan volgt de reguliere beoordeling op basis van de Deliveroo-criteria. 

Opdrachtgevers zullen de haven volgens Kist toch vaak eisen, omdat zij het risico lopen op nabetaling van loonheffing. Bovendien telt wat er feitelijk gebeurt, niet wat op papier staat. “En het is honderd procent of niks”, aldus Kist. Mist één criterium, dan vervalt de zekerheid.

1. Basisvoorwaarden: de factuur als visitekaartje

Het eerste criterium is een boodschappenlijstje: een inschrijving bij de KVK, een btw-nummer, een aparte zakelijke bankrekening en eigen verantwoordelijkheid voor de facturatie. Geen ingewikkeld rijtje om aan te voldoen. 

Dat laatste punt verdient volgens Emmerig wel uitleg. Selfbilling, waarbij de opdrachtgever de factuur opmaakt, kan blijven bestaan. Dat staat uitdrukkelijk in de toelichting, mits duidelijk is dat het de factuur van de zzp’er is en hij verantwoordelijk blijft voor de juistheid. “Een factuur is echt wel een visitekaartje van een onderneming”, zegt Emmerig.

Lastiger vindt hij de bewijslast. De minister denkt aan verklaringen van accountants en boekhouders, maar Emmerig betwijfelt of die markt van de grond komt. Wie zo’n verklaring afgeeft, is aansprakelijk, terwijl de Belastingdienst er niet aan gebonden is.

2. Drie klanten: starters vallen buiten de haven

De zelfstandige moet in het lopende en het voorafgaande jaar minimaal drie klanten hebben gehad. Emmerig wijst op een oneerlijk effect. Wie begin 2026 meet, heeft maar ruim een jaar om drie opdrachtgevers te vinden, wie eind 2026 meet bijna twee. Hij pleit voor een vaste termijn.

Een lange opdracht mag, mits er twee opdrachten ‘met enige substantie’ naast staan. Wanneer een opdracht voldoende substantie heeft, staat niet vast. Emmerig zou zelf ten minste tien procent van de totale werkbare tijd per opdracht aanhouden. “Voor een starter is de veilige haven buiten bereik”, constateert hij, want iedereen begint met één klant. 

Een intermediair telt bovendien als één opdrachtgever. Bij bemiddeling kunnen er wel meer opdrachtgevers zijn, bij tussenkomst niet. Dat laatste raakt brokers hard, en Kist weet dat vanuit die hoek stevig wordt gelobbyd.

3. Voorzieningen: wachten op het bedrag

De zelfstandige moet zich indekken tegen ondernemersrisico’s. Het wordt verplicht om minimaal een bepaald (vast) bedrag per jaar te besteden aan bijvoorbeeld een arbeidsongeschiktheidsverzekering, pensioen of aansprakelijkheidsverzekering. Spaargeld in box 3 en een eigen huis tellen niet mee. Hoe groot dat bedrag moet zijn, is nog onbekend. Dat komt in een algemene maatregel van bestuur, die niet is meegepubliceerd. Emmerig noemt dat ‘een gemiste kans’. 

Voor zzp’ers die via een bv werken, zit er nog een gat: een bv kan zichzelf niet voor arbeidsongeschiktheid verzekeren. De aangekondigde BAZ (Basisverzekering arbeidsongeschiktheid zelfstandigen) geldt bijvoorbeeld ook niet voor zelfstandigen met een bv.  

4. Wil van partijen: Goliath en David

Beide partijen moeten verklaren buiten een arbeidsovereenkomst te willen werken. Kist noemt dit een langgekoesterde wens uit de markt. Een gedwongen zzp’er komt dus niet in de haven. Toch is hij kritisch over de gelijkwaardigheid. “De Rijksoverheid is Goliath en de zzp’er is David”, zegt hij, en wie een opdracht graag wil, zegt snel dat hij het als zzp’er wil doen.

5. Instructie over het ‘wat’ mag, maar niet over het ‘hoe’

De opdrachtgever mag sturen op het resultaat, niet op de werkwijze. De zelfstandige moet vrijheid hebben over hoe hij of zij de opdracht invult. Kist gebruikt het voorbeeld van de schilder: je mag de kleur en tot op zekere hoogte de verf bepalen, maar niet of hij een kwast of roller gebruikt. “Dus wel het wat, maar niet het hoe.” 

Dit criterium is overigens niet anders dan wat nu ook al wel of niet mag. Ook algoritmes en platforms kunnen werkinhoudelijk sturen en vallen dus onder dit criterium.

6. Tijd en plaats: alleen als het werk het vraagt

De zelfstandige bepaalt zelf wanneer en waar hij werkt. Meer dwingende afspraken hierover maken mag wel, maar dan alleen als dat nodig is voor het behalen van het resultaat van de opdracht. “De term inbedding, waarmee de Belastingdienst aan de haal ging, is gelukkig uit de wettekst verdwenen”, aldus Kist.

7. Eigen rekening en risico: einde van uurtje-factuurtje?

Dit criterium valt in twee delen uiteen. Aan een opdracht moet een concreet en vooraf vastgelegd resultaat verbonden zijn. En er moet een relatie zijn tussen dat resultaat en de beloning. Bijvoorbeeld een extra beloning als het sneller dan afgesproken af is en afspraken dat de interimmer het (financiële) risico draagt voor fouten, herstel, schade en vertraging. Wie niet of ondeugdelijk oplevert, hoeft niet betaald te worden. 

Een criterium dat voor sommige van de huidige zzp-opdrachten best nog lastig is om waar te maken. Maar dat het ‘uurtje-factuurtje’ model hiermee helemaal verdwijnt, vindt Kist overdreven. “Nee, niet op die manier, maar per uur afrekenen op een deel van de aanneemsom kan nog wel.”

Emmerig signaleert een valkuil. Loopt een klus uit, dan zakt het effectieve uurtarief. Komt dat onder de 38 euro, dan kan de zzp’er een beroep doen op het rechtsvermoeden van een arbeidsovereenkomst en vallen de toetsen weg. De opdrachtgever moet dus blijven monitoren. Kist: “Ik heb medelijden met de eerste kantonrechter die hier wat van moet gaan vinden.”

• Lees ook: Twaalf dingen die je als zzp’er, en opdrachtgever, moet weten over de nieuwe Zelfstandigenwet

Ei van Columbus?

Is de Zelfstandigenwet nu dè oplossing waar de markt al jaren naar snakt? Emmerig is duidelijk: “Het korte antwoord is nee.” De haven wordt volgens hem door de politiek ‘een beetje verkocht’ als eindstation, terwijl het een ‘dynamische toets’ is die opdrachtgever en zzp’er blijvend moeten bewaken. Veel zzp’ers zullen het moeilijk krijgen met het aantal opdrachten, vooral bij langlopende klussen. De Deliveroo-criteria zijn door de jurisprudentie inmiddels beter uitgekristalliseerd dan het pakket dat nu op tafel ligt, vindt hij.

Kist deelt de nuchterheid, maar ziet meer winst: “Het voorstel is een hele grote verbetering. Laten we die zelfstandigen nou een keer definiëren. Ik heb er wel vertrouwen in dat dat voor in ieder geval een deel van de populatie gaat werken. Je zult eraan moeten wennen als zelfstandige dat je niet meer zomaar lukraak zelfstandig kan zijn. Dat je aan deze regels moet voldoen en dat je dat ook blijvend moet doen. Dat vraagt verandering, maar dat is ook wel de geest uit de fles.”

Het is goed om te beseffen dat het wetsvoorstel nog niet definitief is. Na de internetconsultatie volgen nog het advies van de Raad van State en behandeling in de Tweede Kamer, die kan amenderen. Dat kan betekenen dat belangrijke details van de wet nog aangepast kunnen worden. 

Lees hier de hele Q&A naar aanleiding van het webinar over de Zelfstandigenwet.

Bekijk het volledige webinar hier.