ZiPredactie 18 november 2026 Eén reactie Print Rijk past leidraad inhuur aan: onnodig uitsluiten zzp’ers ‘onwenselijk’Minister Thierry Aartsen (Werk en Participatie) heeft de langverwachte aangepaste leidraad voor de inhuur van zzp’ers door de Rijksoverheid naar de Tweede Kamer gestuurd. De leidraad volgt nu de Deliveroo- en Uber-arresten en vermeldt dat het onnodig uitsluiten van zzp’ers onwenselijk is. De Rijksoverheid heeft een nieuwe leidraad voor de beoordeling van arbeidsrelaties bij inhuur. Minister Thierry Aartsen (Werk en Participatie) stuurde de Leidraad beoordeling arbeidsrelaties bij inhuur Rijksoverheid met een brief naar de Tweede Kamer. De leidraad is herschreven op basis van de Deliveroo-uitspraak van de Hoge Raad (2023) en de Uber-uitspraak (2025). Daarmee sluit hij aan op het toetsingskader van de Belastingdienst en op de webmodule van SZW, zo legt de minister uit. In de leidraad staat ook nadrukkelijk dat het onnodig uitsluiten van zzp’ers bij inhuur onwenselijk is. De aanpassing kwam later dan gepland. “Dit heeft langer geduurd dan ik had gewild”, schrijft Aartsen. Volgens hem moest een brede groep betrokkenen binnen het Rijk de tekst goedkeuren, en die afstemming kostte tijd. In juni hield de minister nog de mogelijkheid open dat de leidraad vóór de zomer klaar zou zijn. Lees ook: Minister Aartsen: mogelijk nog voor zomer aanpassing leidraad inhuur rijksoverheid Drie zaken als aanleiding Dat Aartsen die toezegging deed, had alles te maken met een reeks zaken waarin overheden zzp’ers vooraf uitsloten van opdrachten. Begin juni oordeelde het Klachtenmeldpunt Aanbesteden dat de gemeente Pijnacker-Nootdorp zzp’ers niet bij voorbaat mocht uitsluiten van een adviesopdracht energietransitie. Zelfstandig adviseur Richard Zwiers had de klacht ingediend, met steun van FNV Zelfstandigen. De gemeente trok de aanvraag in en zette de opdracht opnieuw uit. Kort daarna bleek dat de Auditdienst Rijk zzp’ers met een BV uitsloot bij een uitvraag voor achttien tijdelijke auditors. Volgens de toelichting mocht een kandidaat geen directeur-grootaandeelhouder (dga) van een BV zijn en geen ‘Declarabele Uren BV’ hebben. Het ministerie van Financiën verdedigde dat met de redenering dat er fiscaal waarschijnlijk ‘door de BV heen gekeken’ wordt. Kamerlid Flach (SGP) legde die zaak in juni aan de minister voor. In juli kwam de Commissie van Aanbestedingsexperts in een zaak over de provincie Gelderland tot hetzelfde oordeel als het klachtenmeldpunt: categorische uitsluiting van zzp’ers bij een inhuuropdracht mag niet. Volgens de commissie vraagt de Deliveroo-toets om een weging van álle omstandigheden, ook die aan de kant van de opdrachtnemer. Wat er in de leidraad verandert De vorige leidraad was volgens Aartsen nog gebaseerd op het wetsvoorstel Vbar (Verduidelijking beoordeling arbeidsrelaties en rechtsvermoeden). Het kabinet heeft het verduidelijkingsdeel daarvan inmiddels geschrapt. De nieuwe versie bevat de volgende aanpassingen. Eerst uitleg, dan kwalificatie. De leidraad zet de twee stappen uiteen die de Hoge Raad voorschrijft om te bepalen of er sprake is van een arbeidsovereenkomst. Eerst komt de uitlegfase: welke rechten en plichten zijn partijen overeengekomen, en hoe voeren ze die in de praktijk uit? Daarbij geldt de zogeheten Haviltex-maatstaf. Niet alleen de letterlijke tekst van het contract telt, maar ook welke betekenis partijen eraan gaven en wat ze van elkaar mochten verwachten. Ook kan meewegen tot welke sociale groep partijen horen en hoeveel rechtskennis van hen verwacht mag worden. Pas daarna volgt de kwalificatiefase: voldoen die afspraken en de uitvoering ervan aan de eisen van een arbeidsovereenkomst? In die fase speelt de bedoeling van partijen geen rol meer. De feitelijke uitvoering is doorslaggevend. Wijkt die af van wat op papier staat, dan bepaalt de praktijk of er sprake is van een arbeidsovereenkomst. Deliveroo en Uber als basis. De leidraad behandelt de negen gezichtspunten uit het Deliveroo-arrest en de antwoorden van de Hoge Raad in de Uber-zaak. Er is geen rangorde tussen de gezichtspunten, en hoe zwaar een gezichtspunt weegt verschilt per situatie. Bij het negende gezichtspunt telt ook het ondernemerschap van de opdrachtnemer búiten de opdracht mee. Daardoor kan hetzelfde werk voor dezelfde opdrachtgever bij de ene opdrachtnemer wel een arbeidsovereenkomst zijn en bij de andere niet. Expliciet tegen onnodig uitsluiten. De leidraad verwijst naar een motie van de Tweede Kamer die het kabinet oproept zzp’ers niet categorisch uit te sluiten van overheidsopdrachten. De leidraad wil daarom ook duidelijker maken wanneer de inhuur van zzp’ers wél kan. Is een opdracht overduidelijk ongeschikt voor een zzp’er, dan moet de overheid dat vooraf transparant melden. Extern ondernemerschap naast de webmodule. De leidraad erkent dat de webmodule van SZW vooral vraagt naar ondernemerschap binnen de opdracht zelf. Stelt een inhuurder vast dat de zzp’er zich ook extern als ondernemer gedraagt, dan mag hij dat meewegen. Vooral als de webmodule ‘geen oordeel’ geeft, kan dat ertoe leiden dat de opdracht toch buiten dienstbetrekking (dus als zelfstandigen) kan worden uitgevoerd. De BV: alleen uitsluiten als die geen ‘realiteitswaarde’ heeft. In reactie op de bovengenoemde ADR casus wordt in een aparte paragraaf ingegaan over inhuur via een zzp met een BV. Het hebben van een eigen BV sluit schijnzelfstandigheid niet automatisch uit, maar dat geldt alleen als de BV ‘geen realiteitswaarde’ heeft. De leidraad noemt als voorbeeld een BV die alleen is opgericht om persoonlijke aansprakelijkheid te voorkomen, of om ervoor te zorgen dat de opdrachtgever geen loonheffingen hoeft af te dragen. Alleen dan wordt naar de persoon zelf gekeken, met de gewone toets. Een tussenpartij is geen oplossing voor schijnzelfstandigheid. Ook bij inhuur via een uitzendbureau, detacheerder of bemiddelaar moet het ministerie volgens de leidraad nagaan of het in de praktijk gezag uitoefent over de werkende. Is dat zo, dan kan die persoon niet als zzp’er werken en is er sprake van een (uitzend)arbeidsovereenkomst. Die arbeidsovereenkomst bestaat dan meestal met de tussenpartij. Dat geldt volgens de leidraad voor alle driehoeksrelaties, dus ook voor detachering, payrolling en contracting. Het Rijk zelf wordt alleen bij hoge uitzondering werkgever, bijvoorbeeld bij misbruik. Iemand inhuren via een tussenpartij “die meent zzp’er te zijn, maar die feitelijk werkzaam zal zijn op basis van een arbeidsovereenkomst”, is daarom “geen oplossing om schijnzelfstandigheid tegen te gaan”, aldus de leidraad. Opnieuw toetsen bij verlenging. Omdat een arbeidsrelatie tijdens de looptijd kan veranderen, adviseert de leidraad tussentijds te controleren of de werkwijze nog bij het contract past. Bij een verlenging moet dat in elk geval gebeuren. Wat niet in de leidraad staat In de leidraad wordt niet expliciet ingegaan op de argumenten die een rol spelen in de zaken rond de gemeente Pijnacker en de provincie Gelderland. In beide zaken stelden de klachtencommissies dat het vooraf uitsluiten van zzp’ers bij een aanbesteding disproportioneel is. Zzp’ers moeten de mogelijkheid krijgen om toe te lichten hoe zij een opdracht als zelfstandige kunnen uitvoeren. Volgens de commissies kan een definitieve beoordeling aan de hand van de Deliveroo-criteria pas plaatsvinden nadat een zzp’er daarop heeft kunnen reageren. Ook valt op dat de leidraad uitsluitend gaat over zzp inhuur. Een vooruitblik op de Wtta – die 1 januari 2027 ingaat – ontbreekt. Waarom het Rijk voorzichtig blijft De leidraad maakt ook duidelijk waarom het Rijk risico’s wil vermijden. Sinds 1 januari 2025 handhaaft de Belastingdienst weer op schijnzelfstandigheid. Bij herkwalificatie dreigen naheffingen tot vijf jaar terug, boetes, aanspraken op de Cao Rijk en een ABP-pensioen met terugwerkende kracht. Doordat het handhavingsmoratorium pas in 2025 is opgeheven, kan de Belastingdienst volgens de leidraad pas vanaf 2030 weer de volle vijf jaar terug naheffen. Ook wijst de leidraad op de voorbeeldfunctie van de overheid: de Belastingdienst krijgt bij controles te horen dat de overheid eerst zelf het goede voorbeeld moet geven. “Het is belangrijk dat de Rijksoverheid zich houdt aan de geldende regels en de daarbij behorende jurisprudentie”, schrijft Aartsen. Grotere wijzigingen zijn er volgens hem niet gekomen, omdat de wetgeving (nog) niet is veranderd. Lees ook: Minister Aartsen: “Zelfstandigenwet biedt wel duidelijkheid, in tegenstelling tot de gezichtspunten uit het Deliveroo-arrest” Leidraad, geen wet De leidraad is bedoeld voor iedereen die binnen het Rijk bij inhuur betrokken is, van behoeftestellers (‘hiring managers’) en controllers tot fiscalisten en inkoop- en HR-adviseurs. Hij is opgesteld met de interdepartementale commissies voor personeel (ICOP) en voor inkoop (ICIA), zodat ministeries de markt niet langer ieder met eigen maatregelen benaderen. Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties is verantwoordelijk voor rijksinhuur en gaat de leidraad binnen de Rijksoverheid verder onder de aandacht brengen. Zzp’ers en intermediairs hebben nu een document waarnaar ze kunnen verwijzen als een ministerie toch zzp’ers uitsluit of anderszins afwijkt van dit beleid. De leidraad is wel een interne richtlijn en geen wet. Concrete voorbeelden van opdrachten die een zzp’er wél kan doen, staan er zelf niet in. Daarvoor verwijst de leidraad naar hetjuistecontract.nl. Lagere overheden, eigen beleid? Er is wel een beperking: de leidraad is opgesteld voor de centrale Rijksoverheid (ministeries, uitvoeringsorganisaties als het UWV en de Belastingdienst). Twee van de drie zaken die tot de aanpassing leidden, speelden juist bij decentrale overheden, namelijk de gemeente Pijnacker-Nootdorp en de provincie Gelderland. Of gemeenten, provincies en waterschappen ook van deze leidraad gebruik gaan maken is niet duidelijk. Die overheden sluiten zzp’ers nog steeds uit. De gemeente Den Haag doet dat bij een recente aanbesteding opnieuw categorisch. Ook krijgt in een nog niet gepubliceerd advies van de Commissie van Aanbestedingsexperts opnieuw een overheidsinstantie een tik op de vingers vanwege de uitsluiting van zzp’ers voordat ze de kans hebben gekregen duidelijk te maken hoe ze denken de opdracht zo in te vullen dat het als zzp’er wel kan. Aartsen zegde in juni toe met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) te praten over het uitsluiten van zzp’ers door gemeenten. Wat dat gesprek heeft opgeleverd, staat niet in de Kamerbrief. Wel vraagt de minister in een opmerking in de ‘beslisnota’ aan zijn ambtenaren of het ministerie van BZK de leidraad gaat delen met andere overheden zoals gemeenten en provincies. Definitieve oplossing Een definitieve oplossing verwacht Aartsen van de Zelfstandigenwet, die zelfstandigen en opdrachtgevers een ‘veilige haven’ moet bieden. Het kabinet mikt op invoering per 1 januari 2028. Komt die wet er, dan wordt de leidraad opnieuw aangepast. Print Over de auteur Over ZiPredactie De ZiPredactie plaatst hier interviews en eigen artikelen. Daarnaast persberichten, aankondigingen of (met toestemming) overgenomen artikelen. (contact: info[AT]zipconomy.nl) Bekijk alle berichten van ZiPredactie
Paragraaf 1.1.3 over de ‘realiteitswaarde’ van een DGA-BV is juridisch volstrekt onhoudbaar en puur politiek gemotiveerd. Deze paragraaf is copy-paste uit de MvT bij de inmiddels ingetrokken wet Vbar. Ten eerste is het argument dat een BV ‘geen realiteitswaarde’ heeft omdat deze is opgericht om aansprakelijkheid te beperken, een grap. Het beperken van aansprakelijkheid is hét wettelijke en economische kerndoel van Boek 2 BW. Dat is geen schijn, dat is de wet. Ten tweede faalt de impliciete ‘fraus legis’-benadering op alle fronten. Er is bij een actieve DGA-BV geen sprake van belastingontduiking (het motiefvereiste faalt); de BV draagt netjes btw, vpb en loonheffing over het gebruikelijk loon af. Van normoverschrijding (het normvereiste) is al helemaal geen sprake. De Hoge Raad heeft in het bekende arrest ECLI:NL:HR:2013:BY9295 (rov. 3.3.3) geoordeeld dat een DGA die zich verhuurt vanuit zijn of haar BV een volstrekt legale, algemeen erkende rechtsfiguur is in het handelsverkeer. Dat de opdrachtgever van de BV geen loonheffing afdraagt is een logisch gevolg van B2B-contracteren, geen wetsontduiking. Civielrechtelijk bestaat hier geen overeenkomst met een natuurlijk persoon. Een DGA die zich verhuurt vanuit zijn of haar BV is en blijft een legitieme ondernemer. Tot slot zijn mij na ECLI:NL:HR:2022:282 (en in het verlengde daarvan de verwijzingszaak ECLI:NL:GHSHE:2023:4168) geen zaken bekend waarin de belastingdienst heeft geprobeerd ‘door de BV heen te kijken’. Aangezien ook die verwijzingszaak al weer meer dan tweeëneenhalf jaar oud is lijkt inmiddels bij de belastingdienst geland te zijn dat ‘door een BV heen kijken’ niet zomaar kan. Beantwoorden