Maandelijkse archieven: september 2024

Op 1 januari 2025 gaat de Belastingdienst volledig handhaven op schijnzelfstandigheid. Bedrijven en organisaties die mensen als zzp’er inhuren voor werk dat zij niet zelfstandig uitvoeren, kunnen dan weer een boete en naheffingen krijgen.

Er komt wel een overgangsperiode van een jaar. Gedurende dat jaar krijgen werkgevers en werkenden nog geen (vergrijp)boete als zij kunnen bewijzen dat zij stappen zetten tegen schijnzelfstandigheid. Ze kunnen wel een naheffing en verzuimboete (voor te laat betalen) krijgen.

In een brief aan de Kamer staat te lezen: “Het kabinet realiseert zich dat de opheffing van het handhavingsmoratorium een spannend moment voor werkgevenden en werkenden kan zijn en inspanning vergt. Daarom wil het kabinet voorkomen dat partijen die aantoonbaar actief zijn met de juiste kwalificatie van de arbeidsrelatie direct na de opheffing van het handhavingsmoratorium met vergrijpboetes worden geconfronteerd. De Belastingdienst zal coulant omgaan met het opleggen van vergrijpboetes bij partijen die aantoonbaar kunnen laten zien dat ze aan de slag zijn met het verkleinen van schijnzelfstandigheid binnen hun organisatie. In dat geval worden over het eerste kalenderjaar na beëindiging van het handhavingsmoratorium geen vergrijpboetes bij de correcties inzake de kwalificatie van de arbeidsrelatie opgelegd. Dit geldt zowel voor de werkgevenden als voor de werkenden. Er kunnen wel verzuimboetes worden opgelegd.”

Balans herstellen

Staatssecretaris Idsinga van Financiën: “Zelfstandige ondernemers leveren in Nederland een belangrijke bijdrage aan onze economie. En dat blijft zo. Als je echt een ondernemer bent en zelfstandig werkt kun je dat gewoon blijven doen. Maar de inzet van schijnzelfstandigen leidt wel tot oneerlijke concurrentie en ongelijke arbeidsvoorwaarden. Het kabinet wil deze balans op de arbeidsmarkt herstellen. De opheffing van het handhavingsmoratorium is één van de maatregelen om dit te bereiken. Hoewel veel bedrijven en zzp’ers zich druk aan het voorbereiden zijn op de handhaving vanaf 1 januari 2025 ben ik mij er ook van bewust dat de aanpassingen veel van hen vragen. Daarom krijgen bedrijven die kunnen aantonen dat zij aan de slag zijn met het tegengaan van schijnzelfstandigheid volgend jaar nog geen vergrijpboetes.”

• lees ook analyse : Politiek dilemma: na 9 jaar weer handhaven op schijnzelfstandigheid, of niet?

Modelovereenkomsten

Het kabinet maakt ook bekend dat er geen modelovereenkomsten meer door de Belastingdienst worden goedgekeurd. Het gebruik van dergelijke modelovereenkomsten vindt het kabinet niet langer houdbaar, omdat modelovereenkomsten geen zekerheid vooraf kunnen geven over het werken buiten dienstverband. Dit hangt namelijk af van hoe er in de praktijk wordt gewerkt, niet van wat er in een contract staat. De lopende modelovereenkomsten worden nog wel geëerbiedigd tot de einddatum van de overeenkomst.

Twijfels

Het kabinet reageert met deze stappen op oproepen van uit de markt en de Tweede Kamer. Zo was er bij aantal Kamerfracties grote twijfels over de mogelijke negatieve effecten van een te stringente handhaving. Gevreesd wordt dat zelfstandigen massaal opdrachten kwijtraken of dat sectoren die al te kampen hebben met personeelstekorten in de problemen komen. Thierry Aartsen (VVD) bepleitte bijvoorbeeld om ook na 1 januari nog door te gaan met ‘aanwijzingen’ en niet direct een naheffing uit te voeren en boetes te geven. Hij krijgt hiermee deels zijn zin. Aartsen wilde ook om bij handhaving vooral te kijken naar risicosectoren waar zelfstandigen nu tegen (zeer) lage tarieven worden ingehuurd. Daar gaat het kabinet niet op in.

• Lees ook: VVD: “Kijk bij handhaving op schijnzelfstandigheid vooral naar de probleemsectoren”

Laag tarief

Ook de Vereniging Zelfstandigen Nederland (VZN) merkt onrust. De belangenbehartigers van zelfstandigen pleiten ervoor het tarief van 33 euro als richtsnoer te gebruiken bij de handhaving, zo bleek uit een rondetafelgesprek tussen Kamerleden en verschillende vertegenwoordigers van belangenorganisaties.

• Lees ook: verslag ronde tafel “Dilemma’s blijven”

Het bedrag van 33 euro komt uit de conceptwet VBAR. Volgens die wet geldt onder de 33 euro een rechtsvermoeden van werknemerschap. VVD, NSC en SGP stelden voor de zomer een motie op waarin werd gepleit om dat deel van de wet alvast in te voeren. De motie is echter nog niet in stemming gebracht.

FNV

GroenLinks/PvdA en de FNV willen juist dat er zo snel mogelijk en zonder uitzonderingen wordt gehandhaafd op schijnzelfstandigheid. Mariette Patijn (GL/PvdA) noemt het handhavingsmoratorium in een gesprek met ZiPconomy ‘een domme zet’ (interview). Tijdens het rondetafelgesprek maakte Zakaria Boufangacha duidelijk dat de FNV juist wil dat de handhaving gericht is op alle sectoren en functies, niet alleen aan de onderkant van de arbeidsmarkt. “In de zorg en het onderwijs werken te veel mensen ten onrechte als zzp’er. Werknemers in loondienst blijven achter met de vervelendste taken”, aldus de FNV-bestuurder.

• Lees ook: VNO/NCW & MKB Nederland  ‘Richt handhaving zzp conform SER-advies op basis arbeidsmarkt’

Reacties

Patijn laat in een reactie weten deze stap van het kabinet ‘heel verstandig’ te vinden. Ook Tjebbe van Oostenbruggen (NSC) lijkt tevreden:  “Het opnieuw, na negen jaar, aanvangen van de handhaving is een belangrijke eerste stap. Er is veel gebeurd in die 9 jaar, want er is wel degelijk gehandhaafd, verschillende rechtszaken zijn gevoerd en met het Deliveroo-arrest ligt er een duidelijke lijst van 10 criteria waarop arbeidsrelaties kunnen worden getoetst.”

Maar het NSC Kamerlid laat ook weten meer te verwachten: “Qua handhavingsstrategie ben ik het niets eens met de FNV, ik zou de handhaving richten op sectoren waar de meeste misstanden te verwachten zijn. Daarmee herstel je het draagvlak onder goedwillende opdrachtgevers en zzp’ers”.

VVD Kamerlid Thierry Aartsen is nog een stapje extra terughoudend: ““Het is een eerste stap. Ik hoop dat er hierdoor vooral weer rust terugkeert bij opdrachtgevers die uit onzekerheid hadden besloten om helemaal niet meer met zelfstandigen te gaan werken per 1 januari. Maar of het voldoende is om de hardwerkende zelfstandige echt te beschermen? Ik durf het nog niet te zeggen. Ik ga komende week broeden op de brief en heb nog veel vragen voor het kabinet komende donderdag.” Dan overlegt de Tweede Kamer met Minister Van Hijum van Sociale Zaken over het zzp-beleid

• Lees ook: Politiek en arbeidsmarkt wachten een hete herfst. Een overzicht.

Belastingdienst, werkgevers en zelfstandigen bereiden zich voor, want op 1 januari 2025 eindigt het handhavingsmoratorium op schijnzelfstandigheid. Dat betekent dat de fiscus correcties, naheffingen en boetes gaat uitdelen aan organisaties die op een onjuiste manier zzp’ers inhuren. Het einde van deze handhavingspauze werd drie jaar geleden al aangekondigd, maar toch staat het nu weer ter discussie. Donderdag was er een rondetafelgesprek met Tweede Kamerleden, de Belastingdienst, uitzendbond ABU, vakbond FNV en de Vereniging voor Zelfstandigen Nederland (VZN). Lees hier de voorbeschouwing.

Handhaving werd in 2016 namelijk opgeschort omdat de regels rondom werken met zzp’ers niet duidelijk genoeg waren. Tot op heden mag de Belastingdienst werkgevers alleen een waarschuwing geven, tenzij de inspecteur kan aantonen dat een werkgever opzettelijk de regels overtreedt. Ondertussen is de nieuwe zzp-wetgeving nog lang niet af. Kortom: moet de handhaving opnieuw uitgesteld worden tot de regels duidelijk zijn?

Belastingdienst: 95% duidelijkheid over arbeidsrelaties

Nee, vindt de Belastingdienst. “Wij willen handhaven”, zei Berry Roks, algemeen directeur Midden- en Kleinbedrijf bij de Belastingdienst. “Er komen niet meer of minder controles. We hebben nu 80 fte beschikbaar en ons personeelsaantal verandert niet. Verwacht dus geen handhavingsmarathon. We worden ook niet strenger, maar we mogen vanaf 1 januari wel boetes en naheffingen opleggen. Die gaan over de situatie vanaf 1 januari 2025, niet met terugwerkende kracht vóór die tijd.”  

Uit een onderzoek van de Algemene Rekenkamer blijkt dat het de Belastingdienst ‘ontbreekt aan een stelsel om te kunnen handhaven’. Regels zijn complex, fiscale en arbeidsrechtelijke beoordeling lopen door elkaar en de fiscus heeft te weinig controleurs, stond in het rapport. Ook voor werkgevers is het ingewikkeld. Maar volgens Roks valt dat mee: “Het is in de meeste gevallen echt wel duidelijk of een ondernemer een zzp’er mag inhuren.”

Dat komt omdat er meer rechterlijke uitspraken zijn, bijvoorbeeld het Deliveroo-arrest. Verder begint de Belastingdienst volgende maand een publiekscampagne met informatie en praktijkvoorbeelden over wat wel en niet mag.

Roks citeert hoogleraar arbeidsrecht Evert Verhulp van de Universiteit van Amsterdam: “In 95% van de gevallen is helder wie buiten dienstbetrekking werkt en wie eigenlijk in loondienst zou moeten zijn. Het probleem is dat iedereen bij die overige 5% twijfelgevallen wil zitten”, zei Verhulp dit voorjaar tegen het Financieele Dagblad (FD).

Kern van het dilemma

In datzelfde artikel beklemtoont de hoogleraar dat de meeste zzp’ers niet zielig zijn, maar bewust kiezen voor zelfstandig ondernemerschap. Het FD schrijft dat veel goedbetaalde consultants, artsen en IT’ers niet anders willen, waardoor werkgevers oneigenlijke zzp-constructies moeten inzetten om aan voldoende mensen te komen. Ook het ministerie van Financiën zelf heeft een probleem als er plotseling een hoop professionals niet meer als zelfstandigen kunnen werken. Lees daarover meer in dit artikel. 

Dit is de kern van het dilemma van de politiek. Tijdens de hoorzitting werd duidelijk dat er grofweg twee visies zijn:

1. Bescherm de laagbetaalde zzp’ers, maar laat bewuste, zelfredzame zelfstandigen met rust. In elk geval tot er nieuwe wet- en regelgeving is. Dit vinden bijvoorbeeld ABU, VZN en de VVD.
2. Trek één lijn en handhaaf de wet voor alle organisaties. De wet is er voor iedereen en zo wordt het sociaal stelsel niet verder uitgehold. Dit vinden onder andere FNV en GroenLinks-PvdA.  

Tijdens het rondetafelgesprek was het dilemma heel evident, maar een oplossingsrichting werd niet duidelijk.

Visie van de Belastingdienst

Roks vertelt dat de Belastingdienst de handhaving vooral zal richten op beroepen en sectoren waar schijnzelfstandigheid vaak voorkomt. Bovendien is de handhaving gericht op de werkgever. Maar dat betekent niet dat andere sectoren of de zzp’ers zelf vrijuit gaan.

“Tijdens een steekproef controleren we alles”, zei hij. “Dus ook of je op de juiste manier samenwerkt met zzp’ers. Wij hebben als Belastingdienst geen voorkeur voor werknemerschap of een zzp-samenwerking, we willen alleen maar dat je op de juiste manier belasting afdraagt. Dat betekent dat je je aan de huidige zzp-wet moet houden.”

Hij ziet dat veel organisaties hun bedrijfsvoering al hebben aangepast, zodat ze voldoen aan de wet. “Ook voor hun rechtvaardigheidsgevoel en vertrouwen in de overheid is het goed om handhaving op te starten”, zei de Belastingdienst-directeur. “We kunnen onmogelijk iedereen controleren, maar als we weer boetes en naheffingen mogen opleggen dan zullen werkgevers zich dat automatisch vaker aan de wet houden.”

ABU en VZN: ‘Regels niet duidelijk genoeg’

Margreet Drijvers (ABU) maakt zich zorgen, zei ze tijdens het debat. Volgens haar is de wet er echt niet duidelijker op geworden, ook niet door jurisprudentie. Drijvers: “Rechterlijke uitspraken gaan soms alle kanten op.”

Zelfstandig professionals merken dat werkgevers huiverig worden om met zzp’ers te werken, vertelde VZN-directeur Connie Maathuis. “Dat is oneerlijk en bovendien nadelig voor iedereen. We hebben iedere werknemer nodig die aan het werk wil en kan.”

“Handhaving nu opstarten is kortetermijn-denken”, zei Drijvers. “We zijn al 8 jaar op zoek naar een langetermijnoplossing. Er is een contractvorm-neutraal sociaal zekerheidsstelsel nodig, zodat alle werkenden vrije keuze en zekerheid hebben. Laten we dat nu eerst vormgeven.”

FNV: gebrek aan handhaving zorgt voor problemen

Zakaria Boufangacha van FNV benadrukte juist de problemen door gebrek aan handhaving. “In de zorg en het onderwijs werken te veel mensen ten onrechte als zzp’er. Werknemers in loondienst blijven achter met de vervelendste taken, zoals de oudergesprekken. Bovendien zijn zzp’ers duurder en vooral de gezondheidszorg en scholen kunnen dat geld hard gebruiken.”

Hij denkt dat het helpt als de Belastingdienst de handhaving weer opstart. “We hebben geen tijd te verliezen. We merken dat bedrijven hun werkwijze aanpassen nu we zeggen dat het moratorium wordt opgeheven. Daar hebben ze voldoende middelen voor.”

Volg het politiek nieuws op ZiPconomy

Dit rondetafelgesprek was een voorbereiding op 12 september. Dan praat de Kamercommissie Sociale Zaken en Werkgelegenheid met de nieuwe minister Van Hijum over het zzp-beleid. Voor dat debat volgt nog een Kamerbrief met het standpunt van Van Hijum over de voorgenomen handhaving. Het verslag en de analyse lees je daags erna op ZiPconomy.nl.