Maandelijkse archieven: november 2026

Het plakmoment: hoe zzp’ers ongemerkt klantgegevens delen met AI

Geplaatst 6 november 2026 door Gastblogger

Toen ik net met AI begon te werken, plakte ik alles in mijn chats: mails, WhatsApp-berichten, aantekeningen van gesprekken en documenten van klanten (en van mensen die nog klant moesten worden). Zonder erbij na te denken.

Het was makkelijk. En ik dacht: hoe meer Claude weet, hoe beter het resultaat. Maar er zat nog iets achter. Claude wist bijna niets over mij en mijn bedrijf. Door zoveel mogelijk te delen, hoopte ik dat hij minder fouten zou maken en me niet steeds dezelfde vragen zou blijven stellen.

Door gesprekken met een Duitse klant ging ik me verdiepen in wat ik eigenlijk deelde, en wat er daarna met die informatie gebeurde. In Duitsland is de privacyregelgeving namelijk op een aantal punten nog strenger dan in Nederland. En het ongeoorloofd delen van informatie met AI kan serieuze juridische consequenties hebben.

Het risico bleek niet in de techniek te zitten. Het zat in het moment dat ik tekst in een chat plakte.

Het plakmoment

Een opdrachtgever stuurt de briefing voor een nieuw traject. Een intermediair mailt een aanvraag met de details van de klant erin. Je kopieert de tekst naar ChatGPT, Claude, Gemini of Copilot, met de vraag om een samenvatting, een plan van aanpak of een eerste reactie.

Het antwoord is snel en bruikbaar. Maar in die briefing stonden namen van mensen bij de opdrachtgever, misschien een reorganisatie die nog niet bekend is en het tarief dat je hebt afgesproken. Dat staat nu ook bij het bedrijf achter die AI.

Dat is het plakmoment. Het gaat mis omdat het zo gewoon is. Je bent bezig met wat je terug wilt hebben. Wat je meestuurt, zie je op dat moment niet.

De AVG maakt geen uitzondering voor zzp’ers

Wie een offerte stuurt of een factuur maakt, verwerkt al persoonsgegevens. Zet je die in een AI-dienst, dan deel je ze met een andere partij, net zoals een groot bedrijf dat zou doen.

In augustus 2024 waarschuwde de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) voor datalekken die precies zo ontstonden. Bij een huisartsenpraktijk had een medewerker medische gegevens van patiënten in een AI-chatbot gezet. Bij een telecombedrijf ging het om adressen van klanten. Volgens de AP moeten organisaties daarom duidelijk afspreken welke gegevens wel en niet in zo’n chatbot mogen. Gaat het toch mis, dan moet je de AP en de mensen om wie het gaat vaak inlichten.

Een groter bedrijf heeft daar meestal iemand voor. Als zelfstandige ben je die iemand zelf.

Vijf gewoontes

AI niet gebruiken is geen oplossing en ook niet nodig. Vijf gewoontes halen het grootste deel van het risico weg. Ze passen in je gewone werk.

1. Beschrijf de functie, niet de persoon

Je AI hoeft de naam van je contactpersoon niet te kennen. ‘De projectleider bij een woningcorporatie’ geeft genoeg houvast voor een goed plan van aanpak. Een functie zegt de AI meer over toon en inhoud dan een naam.

2. Maak de tekst anoniem voordat hij de chat in gaat

Loop de tekst na op namen, mailadressen, telefoonnummers, adressen, klant- en factuurnummers. Vervang ze door iets algemeens (opdrachtgever A, contactpersoon B). Het antwoord wordt er niet minder bruikbaar door.

3. Zoek uit waar je gesprekken blijven

AI-diensten gaan verschillend om met wat je invoert en het verschilt ook per abonnement. Soms worden je gesprekken gebruikt om het model te verbeteren. Kijk in de instellingen van je account wat er met je gesprekken gebeurt en zet het gebruik voor training uit als die keuze er is. Doe dat voordat je er werk in zet, niet achteraf.

4. Sommige gegevens horen nooit in een chat

Bij gezondheidsinformatie, strafrechtelijke gegevens en alles waar een beroepsgeheim of geheimhoudingsafspraak op rust helpt anonimiseren onvoldoende. Let ook op details die iemand herkenbaar maken zonder naam te noemen. ‘De enige financieel directeur van een familiebedrijf in Zwolle’ is één persoon.

5. Schrijf je eigen spelregels op

Zet op papier welke AI-diensten je zakelijk gebruikt en wat je er nooit in zet. Dat is de afspraak die de AP organisaties aanraadt, op de schaal van één persoon. Zelf heb ik dat op mijn pagina over privacy en voorwaarden gezet: welke AI ik gebruik en wat er met de gegevens gebeurt. Iedereen kan het nalezen. Heeft een opdrachtgever eigen regels over AI, stem het dan af voordat je begint. Dan hoeft niemand achteraf te schrikken.

Wat je wel kunt delen

Minder klantgegevens delen betekent niet dat je AI minder kan. Voor goede hulp heeft een AI vooral informatie over jou nodig, niet over je klanten. Deel met AI wat je aanbiedt, hoe je je tarief opbouwt, hoe een traject bij jou verloopt, hoe je schrijft en welke woorden je nooit gebruikt. Juist die informatie maakt een antwoord bruikbaar. En het zijn geen persoonsgegevens van anderen. 

Neem het plan van aanpak voor die woningcorporatie. Weet de AI alleen wie de projectleider is, dan krijg je een plan dat bij iedere zzp’er past. Weet hij hoe jij werkt en wat je kost, en kent hij de projectleider alleen als functie, dan krijg je een plan met jouw aanpak en jouw tarief erin.

Wat je vandaag kunt controleren

  • Open de instellingen van de AI-dienst die je het meest gebruikt en zoek op wat er met je gesprekken gebeurt.
  • Scroll door je laatste tien gesprekken en tel hoe vaak er een naam, adres of telefoonnummer van een klant in staat.
  • Schrijf drie regels op over wat er bij jou nooit in een chat gaat.
  • Maak een korte tekst over je eigen aanbod, tarief en werkwijze. Die kun je in AI plakken in plaats van de mail van een klant.

Achteraf zie ik waarom ik zoveel plakte. Ik wilde niet dat Claude mijn klanten kende. Ik wilde dat hij mij kende, zodat ik niet alles steeds opnieuw hoefde uit te leggen. Dat kan ook zonder de gegevens van een klant. Daarom ben ik voor mezelf gaan vastleggen wat ik aanbied, wat ik kost, hoe ik werk en hoe ik schrijf.

Welke van deze vijf gewoontes sla jij nu nog over?

Over de auteur

Rob den Otter richtte Keepstone op. Keepstone legt voor zelfstandigen in hun AI vast hoe hun bedrijf werkt (aanbod, tarieven, werkwijze en schrijfstijl), zodat ze dat niet in elk gesprek opnieuw hoeven uit te leggen. Klanten staan daarin als code, niet met hun naam. Meer op keepstoneai.eu.

Geplaatst in ZP en Ondernemen | Tags | 2s Reacties

Adviescollege regeldruk: Zelfstandigenwet niet indienen; minister ziet juist minder regeldruk

Geplaatst 5 november 2026 door ZiPredactie

Het Adviescollege toetsing regeldruk (ATR) adviseert minister Thierry Aartsen (Werk en Participatie) het wetsvoorstel Zelfstandigenwet niet in de huidige vorm te dienen. In zijn advies geeft het college het eindoordeel “niet indienen / vaststellen”. Het college toetst wetsvoorstellen op de regeldruk die ze veroorzaken, niet op hun politieke wenselijkheid. In een reactie aan ZiPconomy zegt Aartsen het niet eens te zijn met de conclusie van het college.

Een veilige haven naast het bestaande kader

De kern van het wetsvoorstel is een wettelijke “veilige haven”. Voldoen partijen aan de zelfstandigentoets en de werkrelatietoets, en werken ze feitelijk ook zo, dan ontbreekt gezag en is een aanvullende beoordeling niet nodig. Voldoen ze niet aan een van de voorwaarden, dan volgt daaruit geen werknemerschap, maar blijft de bestaande beoordeling gelden. Het voorstel vervangt het huidige kader dus niet. Sommige stakeholders ervaren het daardoor als een dubbele toets.

Doel niet meetbaar genoeg

De ATR ziet niet duidelijk voor welke zelfstandigen het nieuwe toetsingskader meer duidelijkheid biedt dan de bestaande beoordeling. Het college mist een vergelijking van praktijksituaties onder beide kaders en een inschatting van de omvang van de problemen. Het adviseert het doel toetsbaar te maken en vóór indiening een evaluatiekader en een nulmeting uit te werken.

Minder belastende alternatieven niet onderzocht

De toelichting noemt een tariefgrens, een verduidelijking van de arbeidsovereenkomst en een zelfstandigenverklaring, maar volgens de ATR is daarmee nog niet aangetoond dat het voorstel de minst belastende oplossing is. Niet-wettelijke alternatieven, zoals afspraken met branches, worden niet genoemd. Ook het criterium dat partijen “de bedoeling hebben dat de arbeid niet in dienst van een werkgever wordt verricht” is vaag, omdat een contractuele verklaring de feitelijke uitvoering niet verandert.

Werkbaarheid en de derdenverklaring

De criteria laten volgens de ATR ruimte voor interpretatie, bijvoorbeeld bij vrijheid van werktijd en werkplek. Een vrijwillige derdenverklaring, waarin een accountant bevestigt dat een arbeidsrelatie aan de zelfstandigentoets voldoet, krijgt geen wettelijke status en bindt de Belastingdienst, het UWV en de Arbeidsinspectie niet. Het college adviseert die toegevoegde waarde vooraf te toetsen.

Regeldrukbesparing hoogst onzeker

De memorie van toelichting schat de maximale structurele besparing op bijna 125 miljoen euro. De ATR acht die besparing hoogst onzeker, omdat niet duidelijk is hoeveel zzp-opdrachten onder de nieuwe toets vallen en hoeveel alsnog een holistische beoordeling nodig hebben.

Minister: “juist minder regeldruk”

Aartsen is het niet eens met de conclusie van het college. Hij stelt dat het wetsvoorstel juist minder regeldruk oplevert, ook financieel, en dat het ministerie dat heeft berekend. Volgens hem zegt de huidige wet nu niets over wanneer een zelfstandige mag werken. Alle regels zijn gebaseerd op jurisprudentie, en dat gebrek aan regels levert nu regeldruk op. Hij wijst op een onderzoek van de AWVN dat dit bevestigt.

“Ik zie het wetsvoorstel dan ook niet als ‘meer regels’. Er zijn nu ook regels over wanneer je als zzp’er kan werken, maar die worden juist als ingewikkeld ervaren.” Hij wijst er op dat er een nieuwe weg komt naar de veilige haven met overzichtelijke criteria. Een grote groep zzp’ers krijgt zo vooraf duidelijkheid, en een ander deel weet wat het kan aanpassen om alsnog te voldoen, aldus de minister.

Hij ziet ook gesterkt door de positieve reacties op het doel van de wet in de eigen internetconsultatie. Tegelijk erkent hij zorgen over de uitvoerbaarheid van sommige criteria en over de vraag of de veilige haven breed genoeg is. “Het is fijn dat zoveel mensen de moeite hebben genomen om ons dat te laten weten. Wij lezen alle reacties en kijken hoe we het wetsvoorstel nog beter kunnen maken.”

Hoe verder?

Het kabinet mikt op inwerkingtreding in januari 2028. Aartsen zei eerder in de ZiPconomy-podcast: “Eén ding staat vast: de wet gaat nog aangepast worden.” Daarna gaat het voorstel naar de Raad van State en vervolgens naar de Tweede Kamer. Als de minister het voorstel verder in procedure brengt, verzoekt de ATR de gewijzigde versie aan het college voor te leggen, zodat het kan bepalen of een aanvullende zienswijze nodig is.

Geplaatst in ZP en Politiek | Tags , , | 5s Reacties

TNO onderzoek effect handhaving zzp: ICT-sector ziet weinig veranderen, bouw past samenwerking aan, non-profit kiest loondienst

Geplaatst 5 november 2026 door ZiPredactie

Van de werkgevers die zzp’ers inzetten, heeft 30 procent de samenwerking met (een deel van) hen aangepast door de strengere handhaving op schijnzelfstandigheid. Een ruime meerderheid (55 procent) zag geen verandering. Dat blijkt uit de Werkgevers Enquête Arbeid (WEA) 2026 van TNO, die in het eerste halfjaar van 2026 werd ingevuld door 6.010 werkgevers.

Weinig vervanging door loondienst of andere flex

Werkgevers konden meerdere gevolgen noemen. Ongeveer 10 procent zegt dat een deel van de zzp’ers in loondienst is gekomen. Daarnaast nam 8 procent nieuwe werknemers aan voor werk dat eerder door zzp’ers werd gedaan. Een kleinere groep, 7 procent, verving een deel van de zzp’ers door andere flexkrachten, zoals uitzendkrachten of gedetacheerden. 6 procent weet niet wat de gevolgen zijn.

Wat werkgevers precies veranderden, licht TNO niet toe. In de praktijk gaat het bij het aanpassen van de samenwerking meestal om maatregelen die het risico op schijnzelfstandigheid verkleinen, terwijl de zzp’er blijft. Denk aan het werken met afgebakende opdrachten met een duidelijk begin en einde die worden geformuleerd als een resultaat in plaats van in gewerkte uren zonder duidelijk einde, minder sturing op hoe het werk wordt gedaan en een duidelijkere scheiding tussen zzp’ers en eigen personeel.

De handhaving leidt dus vooral tot aanpassingen binnen de bestaande samenwerking, en minder tot een andere contractvorm. De meetperiode is wel van belang. De enquête liep in het eerste halfjaar van 2026, ruim een jaar na het einde van het handhavingsmoratorium. In 2026 legt de Belastingdienst bij schijnzelfstandigheid geen verzuimboetes op, maar naheffingen loonheffingen tot 1 januari 2025 blijven mogelijk, net als vergrijpboetes bij opzet of grove schuld. Vanaf 1 januari 2027 is de handhaving en consequenties weer regulier.

Grote verschillen tussen sectoren

De verschillen tussen sectoren zijn groot. In de bouw paste 49 procent van de werkgevers met zzp’ers de samenwerking aan, en zag maar 40 procent geen verandering. De bouw scoort ook het hoogst op vervanging door andere flexkrachten (12 procent). In de landbouw (70 procent) en de ICT (66 procent) zagen de meeste werkgevers juist geen verandering.

Het opvallendste verschil zit tussen profit en non-profit. Bij non-profitorganisaties kwam bij 27 procent een deel van de zzp’ers in loondienst, tegenover 7 procent in de profitsector. Ook namen non-profitwerkgevers vaker nieuwe werknemers aan voor zzp-werk (17 procent tegen 7 procent). In de zorg gingen bij 24 procent van de werkgevers zzp’ers in loondienst.

Ook de omvang telt. Bij vestigingen met 10 tot 49 werknemers paste 36 procent de samenwerking aan en ging bij 19 procent een deel van de zzp’ers in loondienst. Bij de kleinste vestigingen (1 tot 4 werknemers) zag 63 procent geen verandering. Voor vestigingen met 50 of meer werknemers zijn er te weinig waarnemingen voor betrouwbare cijfers.

Werkgeverscijfers passen bij een flexverschuiving

De WEA-uitkomsten sluiten aan bij de CBS-analyse in het rapport De nieuwe werkelijkheid van zzp, dat ZiPconomy in oktober opstelde met Vertage (HeadFirst) en ONL voor Ondernemers. Tussen het vierde kwartaal van 2024 en het tweede kwartaal van 2026 daalde het aantal zzp’ers dat eigen arbeid aanbiedt met 138.000, kwamen er 114.000 vaste werknemers bij, kromp het aantal uitzendkrachten en gedetacheerden met 29.000 en groeide de interne flexschil met 113.000.

Dat werkgevers in de WEA nauwelijks uitwijken naar uitzendkrachten of detachering, past bij die krimp van de externe flexschil. Volgens het rapport komen stoppende zelfstandigen vaker terecht in een flexibel dienstverband dan in een vaste baan. De WEA maakt dat onderscheid niet: “in loondienst” kan zowel een vast als een tijdelijk contract zijn. Ook noemt het rapport zorg, kinderopvang en bouw als sectoren waar opdrachten werden omgezet in arbeidsovereenkomsten, wat terugkomt in de hoge WEA-scores van zorg en bouw. De bronnen meten wel iets anders: het CBS telt personen, de WEA ondervraagt vestigingen.

Zzp’er blijft de meest gebruikte flexvorm

Ondanks de handhaving zet 23 procent van alle werkgevers zzp’ers of freelancers in. Dat is meer dan andere flexvormen: oproepcontracten (18 procent), uitzendkrachten (8 procent), gedetacheerden (3 procent) en payrollkrachten (2 procent). Zzp’ers worden het vaakst ingezet in de bouw (47 procent), het onderwijs (40 procent, let wel: dat is inclusief commercieel onderwijs/opleidingen) en de ICT (35 procent). Bij vestigingen met 100 of meer werknemers werkt 44 procent met zzp’ers.

Het opvangen van pieken in het werk is de belangrijkste reden voor flexinzet (56 procent), gevolgd door ziekte en verlof van vaste medewerkers (29 procent) en het inhuren van specifieke kennis (27 procent). Die kennisreden weegt zwaar in de ICT (65 procent), het onderwijs (46 procent) en de bouw (41 procent). Ruim een op de tien werkgevers (11 procent) zet flexkrachten in om administratieve verplichtingen als werkgever te beperken, in de ICT 23 procent.

Bij schommelingen in het werk zijn zzp’ers het belangrijkste instrument. Van de werkgevers die hun personeelsinzet kunnen aanpassen, doet 26 procent dat door meer of minder zzp’ers in te zetten. In de bouw is dat 60 procent, tegen 11 procent die uitzendkrachten op- of afschaalt. Werkgevers die geen flexkrachten inzetten, noemen als redenen vooral voldoende flexibiliteit bij vaste medewerkers (35 procent), een te lange inwerktijd (28 procent) en de kosten (19 procent).

Krapte, banen en innovatie

De enquête laat ook zien dat de werkgevers nog steeds kampen met een krappe arbeidsmarkt. 26 procent van de werkgevers kampt met personeelstekort en nog eens 25 procent verwacht dat binnen twee jaar. De bouw zit met 47 procent bovenaan, gevolgd door de zorg en de industrie (elk 34 procent). Werkgevers worden somberder: 13 procent van de werkgevers met (verwachte) krapte denkt dat die niet op te lossen is, tegen 7 procent in 2024.

Het aandeel werkgevers dat innoveert, bleef na een jarenlange daling stabiel: 24 procent introduceerde een nieuw product of dienst, 35 procent een verbeterd proces. Personeel en vaardigheden (25 procent) en financiering (22 procent) zijn de grootste knelpunten. “Veel werkgevers lopen echter tegen praktische grenzen aan”, zegt Gerben Hulsegge, senior scientist bij TNO.

Per saldo groeit de werkgelegenheid. 21 procent van de werkgevers zag het aantal werknemers de afgelopen twee jaar stijgen, 12 procent zag een daling. De groei zat vooral in de ICT (32 procent) en de zorg (26 procent), de daling vooral in de bouw (20 procent).

Geplaatst in Toekomst van Werk | Tags , , | 1 Reactie

Meer dan de helft van de WorldTour-renners is zzp’er, maar doet wat de ploegleider zegt

Geplaatst 5 november 2026 door ZiPredactie

In de hoogste divisie van het mannenwielrennen zijn zelfstandigen in de meerderheid. Van de WorldTour-renners heeft 43 procent een arbeidsovereenkomst. De overige 57 procent rijdt op zelfstandige basis voor zijn ploeg. Dat meldde Wieler Revue op 24 oktober, op basis van cijfers van wielerunie UCI over 2026.  

Ploegleider in het oortje, toch zelfstandig

Opmerkelijk, schrijft Wieler Revue-auteur André van den Ende, want weinig beroepen zijn zo strak georganiseerd als dat van profrenner. De ploeg levert de fiets en het trainingsschema, en tijdens de koers bepaalt de ploegleider via het oortje de tactiek. Ook een zelfstandige renner moet zich houden aan de afspraken van de ploeg en aan het programma dat voor hem is opgesteld. Zelfstandigheid is volgens Van den Ende dan ook ‘geen vrijbrief om halverwege de Tour spontaan een weekje vakantie te nemen’.

Of een renner werknemer of zelfstandige is, hangt vooral af van het land waar zijn ploeg gevestigd is. Franse ploegen nemen renners doorgaans in dienst en België kent eigen regels voor beroepssporters. Elders komen contracten met zelfstandige renners vaker voor.

Bruto 134.000 euro verschil

De zzp-wielrenners verdienen in de regel een stuk meer dan de collega’s in loondienst. De mediane jaarvergoeding van een zelfstandige WorldTour-renner bedraagt 350.000 euro. Renners in loondienst zitten op een mediaan van 216.000 euro. Dat scheelt 134.000 euro per jaar.

Ook aan de onderkant lopen de bedragen uiteen. Een ervaren renner in loondienst heeft dit jaar recht op minimaal 44.150 euro. Voor een zelfstandige renner ligt de minimale contractvergoeding op 72.404 euro, ruim 60 procent hoger. Aan de top gelden heel andere maatstaven. Volgens Italiaanse media verdient Tadej Pogačar ongeveer 8 miljoen euro per jaar aan basissalaris, zonder bonussen en persoonlijke sponsorinkomsten.

Of de zzp-wielrenners hun factuur opstellen op basis van hun inspanningen of resultaten, vertelt het verhaal niet. 

Valpartijen zelf verzekeren

Wie nu concludeert dat zelfstandig koersen de slimste keuze is, moet volgens Van den Ende nog even doorrekenen. Een werknemer valt onder regelingen voor pensioen, verzekeringen en inkomen bij ziekte of een ongeval. Een zelfstandige renner moet dat grotendeels zelf regelen en betalen, afhankelijk van zijn contract en woonland. En voor iemand die met zestig kilometer per uur een afdaling induikt, is een arbeidsongeschiktheidsverzekering geen overbodige luxe.

Daarmee is het een rekensom die elke zzp’er kent. Een hoger brutobedrag zegt weinig zolang verzekeringen, pensioen en de vraag of er volgend jaar nog werk is niet zijn meegerekend. Met één verschil, merkt Van den Ende op: de gemiddelde zzp’er hoeft niet eerst de Tourmalet over voordat de volgende factuur de deur uit kan. 

Geplaatst in ZP en Ondernemen | Tags , , , | 2s Reacties

Loontransparantie raakt ook de externe inhuur

Geplaatst 4 november 2026 door ZiPredactie

De voorgestelde regels voor loontransparantie raken zowel eigen medewerkers als ingeleende werknemers. Voor organisaties die personeel inhuren via uitzendbureaus, detacheerders of andere uitleners gaat het om meer dan inzicht in salarissen. Het wetsvoorstel regelt ook informatie-uitwisseling tussen opdrachtgever en leverancier over functies, beloningscriteria en loonverschillen.

Wat is de stand van de wetgeving

De Nederlandse Wet implementatie Richtlijn loontransparantie mannen en vrouwen is op dit moment nog een wetsvoorstel. De parlementaire behandeling loopt. Het kabinet noemt 1 januari 2027 als beoogde ingangsdatum, die datum staat nog niet definitief vast en lijkt ook niet haalbaar. Ook de uitvoeringsregels zijn nog in ontwikkeling.

Het recht op gelijk loon voor mannen en vrouwen bij gelijke of gelijkwaardige arbeid bestaat al. Het wetsvoorstel voegt maatregelen toe om beloningsverschillen zichtbaar te maken en de rechtsbescherming van werknemers te versterken. De regels zijn bedoeld voor werkgevers in zowel de publieke als de private sector.

Welke externe inhuur valt hieronder

Bij externe inhuur gaat het in dit artikel om werknemers die door een leverancier ter beschikking worden gesteld om onder leiding en toezicht van de opdrachtgever te werken. Daaronder vallen bijvoorbeeld ter beschikking gestelde uitzendkrachten, payrollwerknemers en gedetacheerde werknemers bij wie sprake is van deze constructie.

De leverancier is hun formele werkgever, de opdrachtgever is de inlener. Het wetsvoorstel bevat voor deze driehoeksverhouding specifieke informatieverplichtingen. Zo moet de opdrachtgever voor de loonrapportage ter beschikking gestelde arbeidskrachten met een arbeidsovereenkomst meenemen. Zelfstandigen die daadwerkelijk buiten een arbeidsovereenkomst werken, vallen niet als werknemer onder deze rapportage.

Vooraf duidelijkheid over loon en beloningscriteria

Het inhuurtarief is niet hetzelfde als het loon. Een factuur van een leverancier laat zien wat de opdrachtgever voor de dienstverlening betaalt. Voor loontransparantie is informatie nodig over de beloning van de werknemer. Alleen een afgesproken inhuurtarief of tariefplafond geeft die informatie niet.

Volgens het wetsvoorstel moeten sollicitanten voorafgaand aan de loononderhandelingen informatie krijgen over het loon of de loonbandbreedte voor de functie, gebaseerd op objectieve en genderneutrale criteria. Waar van toepassing gaat het ook om de relevante bepalingen uit de cao. De informatie kan in de vacature staan, maar moet in ieder geval vóór de loononderhandelingen beschikbaar zijn. Vragen naar het loon in huidige of eerdere arbeidsverhoudingen wordt verboden.

Bij terbeschikkingstelling moet de opdrachtgever de daarvoor benodigde informatie aan de leverancier verstrekken. De leverancier heeft die nodig om de sollicitant te kunnen informeren. Ook bij het aanbieden van functies via arbeidsbemiddeling bevat het voorstel verplichtingen voor het verstrekken van looninformatie.

Daarnaast moeten werkgevers volgens het voorstel beschikken over een systeem voor functiewaardering en -indeling. Daarin moeten in ieder geval vaardigheden, inspanningen, verantwoordelijkheden en arbeidsomstandigheden worden meegenomen. De criteria en hun toepassing moeten objectief en genderneutraal zijn.

De leverancier heeft daarbij een eigen verplichting als werkgever. Voor de uitvoering is hij mede afhankelijk van informatie over het werk bij de opdrachtgever. Het voorstel regelt daarom ook dat de opdrachtgever informatie verstrekt over de criteria voor het bepalen van loon en loonniveaus. Voor toegang tot criteria voor loonontwikkeling geldt een grens van ten minste vijftig werknemers.

Ingeleende werknemers tellen mee voor de rapportageplicht

Voor het bepalen van de organisatiegrootte telt het wetsvoorstel niet alleen eigen werknemers mee. Ook ter beschikking gestelde werknemers tellen mee bij de organisatie waar zij werken: de inlener.

De omvang wordt berekend in arbeidsjaareenheden, oftewel fte, over het voorgaande kalenderjaar. Deeltijdwerk en werk gedurende een deel van het jaar tellen naar verhouding mee. Alleen kijken naar het aantal medewerkers op de eigen loonlijst is dus onvoldoende om vast te stellen of een organisatie rapportageplichtig wordt.

De voorgenomen Nederlandse rapportageplanning is als volgt. Deze planning is nog onderdeel van het wetgevingstraject.

Organisatiegrootte (arbeidsjaareenheden) Frequentie rapportage Eerste rapportage
100 tot minder dan 150 Elke drie jaar Uiterlijk 7 juni 2031 over 2030
150 tot minder dan 250 Elke drie jaar Uiterlijk 7 juni 2028 over 2027
250 of meer Jaarlijks Uiterlijk 7 juni 2028 over 2027

De rapportage omvat verschillende gegevens over loonverschillen tussen mannen en vrouwen, waaronder gemiddelde en mediane verschillen, aanvullende of variabele looncomponenten en verschillen binnen categorieën van gelijk of gelijkwaardig werk. De inlener neemt ook de ter beschikking gestelde werknemers mee in zijn rapportage. De leverancier levert daarvoor de benodigde loongegevens aan.

Onder de rapportagegrens blijven betekent niet dat de andere voorgestelde verplichtingen vervallen. Zo is het individuele recht op looninformatie niet beperkt tot werkgevers met honderd of meer werknemers.

Informatie stroomt in twee richtingen

Het voorgestelde artikel 12b van de Wet allocatie arbeidskrachten door intermediairs, de Waadi, legt de informatie-uitwisseling tussen inlener en uitlener vast.

Van opdrachtgever naar leverancier gaat informatie die nodig is voor loontransparantie richting sollicitanten en werknemers: looninformatie vooraf, beloningscriteria en gemiddelde loonniveaus binnen categorieën van gelijk of gelijkwaardig werk.

In de andere richting verstrekt de leverancier tijdig de loongegevens die de opdrachtgever nodig heeft voor zijn rapportage- en eventuele evaluatieplicht. Het wetsvoorstel noemt hiervoor geen vaste jaarlijkse aanleverdatum, zoals 1 maart of 1 april, maar zegt alleen dat dit tijdig moet worden aangeleverd.

De conceptregeling werkt nader uit welke gegevens de leverancier aanlevert. Het gaat onder meer om basislooncomponenten, aanvullende of variabele looncomponenten, verloonde uren toegerekend aan de opdrachtgever, de functie en functiecategorie en de gegevens voor de uitsplitsing naar mannen en vrouwen. Dit betreft nog conceptuitvoeringsregels.

Ook ingeleende werknemers krijgen recht op informatie

Het wetsvoorstel geeft werknemers het recht om schriftelijke informatie op te vragen over hun eigen loonniveau en de naar geslacht uitgesplitste gemiddelde loonniveaus voor gelijk of gelijkwaardig werk.

Een ingeleende werknemer kan hiervoor bij de formele werkgever terecht: de leverancier. De leverancier beschikt over het individuele loon van de werknemer. Voor de relevante gemiddelde loonniveaus bij de opdrachtgever is informatie van de opdrachtgever nodig. De informatie moet volgens het voorstel binnen een redelijke termijn en uiterlijk twee maanden na het verzoek aan de werknemer worden verstrekt.

Dit recht staat los van de periodieke loonrapportage. Een organisatie kan dus ook met informatieverzoeken te maken krijgen als zij niet rapportageplichtig is.

Niet ieder loonverschil is verboden

Loonverschillen kunnen op objectieve en genderneutrale gronden gerechtvaardigd zijn. Het wetsvoorstel verplicht werkgevers om ongerechtvaardigde verschillen te verhelpen.

Voor rapportageplichtige werkgevers geldt daarnaast een specifieke evaluatieplicht. Die ontstaat wanneer er binnen een categorie werknemers een loonkloof van vijf procent of meer blijkt, daarvoor geen objectieve en genderneutrale rechtvaardiging bestaat en het verschil niet binnen zes maanden na de rapportage is verholpen. Die voorwaarden gelden gezamenlijk. De grens van vijf procent betekent niet dat kleinere ongerechtvaardigde verschillen zijn toegestaan.

Looninformatie blijft beschermd

De voorgestelde openbaarmaking van loonrapportages betekent niet dat individuele salarissen openbaar worden. De publieke rapportage bevat gegevens over loonverschillen; de uitsplitsing naar categorieën van gelijk of gelijkwaardig werk wordt niet publiek gemaakt.

Bij informatie-uitwisseling in de inhuurketen blijft de AVG van toepassing. Loongegevens en gegevens over geslacht zijn persoonsgegevens wanneer zij betrekking hebben op een identificeerbare werknemer. Ook gemiddelden kunnen in kleine groepen herleidbaar zijn.

Voor het personeelsbestand is daarmee het onderscheid tussen eigen werknemers en ingeleende werknemers van belang. Bij inleen wordt de opdrachtgever voor de voorgestelde rapportage afhankelijk van looninformatie van leveranciers. Omgekeerd hebben leveranciers informatie van de opdrachtgever nodig om hun verplichtingen tegenover sollicitanten en werknemers uit te voeren. Die wederzijdse informatieplicht vormt een concreet onderdeel van het wetsvoorstel.

Geplaatst in Professioneel inhuren | Tags , , | Laat een reactie achter

Waarom een sectorspecifiek minimumtarief voor zzp’ers juist wel kan

Geplaatst 3 november 2026 door Wilmar Dik

Onlangs ging minister Aartsen in een post op LinkedIn in op de vraag waarom we niet gewoon een minimumuurtarief hebben. In de korte video zegt hij: “Het antwoord daarop is omdat dat niet kan en omdat dat niet wenselijk is. We hebben het namelijk geprobeerd.”

“Het kan om drie redenen niet. De eerste reden is dat het eigenlijk niet uitvoerbaar is. Er zijn zzp’ers die met een uurtarief werken, maar er zijn ook zzp’ers die op basis van een grote klus een eindsom ontvangen. Je hoort de hele bureaucratie alweer aankomen. Helaas, hoe simpel, makkelijk en eenvoudig het ook klinkt, in de praktijk zien we dat dat lastig is. Daarnaast is een minimumuurtarief strijdig met het EU-recht. Dus ook dat is niet mogelijk. En we weten gewoon dat een minimumtarief een enorme marktverstoring kan opleveren.”

“Dus vandaar dat we hebben gezegd: laten we kiezen voor de Zelfstandigenwet, met duidelijke spelregels. Het uitgangspunt is de zelfstandig ondernemer zelf en de wet moet vooral een veilige haven bieden voor iedereen die op dit moment in onzekerheid zit of je wel of niet als zzp’er of met zzp’ers kan werken.”

Zijn antwoord heb ik al vaker gehoord en klopt op een aantal punten niet. Daarom ga ik graag in op de stellige conclusie van de minister dat een minimumtarief voor zelfstandigen ‘niet kan’.

1 – Een minimumtarief is lastig uitvoerbaar en levert bureaucratie op

Het minimumtarief van minister Koolmees liep in 2020 mede vast op administratieve lasten, uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid. De toenmalige regeling verplichtte zelfstandigen om per opdracht directe uren en kosten vast te leggen en opdrachtgevers om die gegevens te controleren. Dat gold bovendien voor vrijwel alle zelfstandigen, ook als zij ver boven de ondergrens verdienden.

Werkgevers en vakbonden adviseerden daarom gezamenlijk via de Stichting van de Arbeid om het voorstel niet in te dienen. Vrijwel ieder beleidsinstrument brengt administratieve lasten met zich mee, maar dat maakt het nog niet onuitvoerbaar.

Staan die lasten in verhouding tot het probleem dat ermee wordt opgelost? Hoeveel jaren moeten zelfstandigen nog wachten op beleid dat voor hen wél goed werkt? Juist daar ligt een taak voor de overheid: een publieke doelstelling zo eenvoudig en uitvoerbaar mogelijk vormgeven.

Een tariefondergrens per beroepsgroep 

Mijn voorstel is behoorlijk anders dan het voorstel van Koolmees. Bepaal per beroepsgroep vooraf een economische ondergrens op basis van marktgegevens: een adequate inkomensbasis, gemiddelde bedrijfskosten, noodzakelijke sociale voorzieningen en het gemiddelde aantal declarabele uren binnen die beroepsgroep. Zo’n ondergrens berekenen kost over het algemeen minder tijd dan telkens opnieuw onderhandelen over tarieven. 

Als de methodiek eenmaal staat, hoef je alleen de onderliggende gegevens periodiek aan te passen om het tarief actueel te houden. Net zoals ook het minimumuurloon periodiek wordt aangepast. Nederland kent een wettelijk minimumloon sinds 1969. Ook honderden cao’s bevatten verschillende functies, loonschalen en toeslagen. Ook dat vraagt uitvoering, administratie en handhaving. 

2 – Een minimumtarief zou strijdig zijn met EU-recht

Het oorspronkelijke plan van kabinet-Rutte III was de Arbeidsovereenkomst bij Laag Tarief (ALT): onder bepaalde omstandigheden zou iemand met een laag tarief automatisch werknemer worden. Het kabinet concludeerde dat juist díe constructie waarschijnlijk strijdig was met de Europese vrijheid van vestiging en dienstverlening. Daarom werd de ALT niet doorgezet.

Vervolgens kwam het kabinet met een wettelijk minimumtarief van 16 euro. Daarover schreef het kabinet in 2019 juist dat het naar verwachting binnen het Europeesrechtelijke kader kon worden vormgegeven. In dit document motiveerde het kabinet dat tarief onder meer vanuit het voorkomen van werkende armoede en het verkleinen van het kostenverschil tussen werknemers en zelfstandigen.

Dat Koolmees destijds uitkwam op slechts 16 euro kwam doordat het kabinet het doel heel smal formuleerde: armoede voorkomen en het bestaansminimum garanderen. Vervolgens redeneerde het dat een hoger tarief dan daarvoor noodzakelijk was Europeesrechtelijk moeilijker proportioneel te rechtvaardigen zou zijn.

Belangrijk is dat het minimumtarief in 2020 niet vanwege Europees recht werd ingetrokken, maar vanwege uitvoerbaarheid, administratieve lasten en gebrek aan draagvlak. De Europese Dienstenrichtlijn bevat namelijk geen categorisch verbod op minimumtarieven. Een maatregel moet wel noodzakelijk, proportioneel en niet-discriminatoir zijn. 

Armoede onder zzp’ers onderstreept de noodzaak 

Voor de noodzaak van bescherming zijn in Nederland genoeg aanwijzingen. In 2024 leefde 4,4 procent van de zzp’ers in armoede, tegenover 1,7 procent van de werknemers: ruim 2,5 keer zo vaak. In cultuur, recreatie en overige dienstverlening was dat zelfs 8,0 procent tegenover 2,5 procent.

Ook de Europese aandacht voor de bescherming van zelfstandigen is toegenomen. De Raad van de Europese Unie heeft Nederland in 2019, 2020 en 2022 opgeroepen de sociale bescherming van zelfstandigen te verbeteren. In 2022 luidde de aanbeveling voor Nederland best duidelijk: “Adequate sociale bescherming voor zelfstandigen zonder personeel bevorderen.”

Ook de proportionaliteit kan beter worden onderbouwd dan in 2019. Het kabinet rekende toen met gemiddeld 67 procent declarabele uren, gebaseerd op onderzoek uit 2012. Datzelfde percentage wordt nu gebruikt bij de berekening van het bedrag voor het rechtsvermoeden. Vreemd dat 14 jaar later nog steeds met dezelfde aanname wordt gerekend, terwijl declarabele uren sterk per sector en beroep verschillen.

Mijn idee gaat ook niet uit van één vast percentage voor declarabele uren. Een sectorale ondergrens kan veel preciezer worden berekend op basis van sectorspecifieke gegevens. Eén generiek tarief voor alle zelfstandigen is juist moeilijker proportioneel te onderbouwen dan een ondergrens die aansluit bij de economische werkelijkheid van een sector of beroepsgroep.

Ook aan de eis van non-discriminatie kan zo’n model goed voldoen. De ondergrens wordt per beroep berekend op basis van objectieve economische gegevens en geldt vervolgens gelijk voor iedereen die binnen die beroepsgroep onder de Nederlandse regeling valt, ongeacht nationaliteit of vestigingsplaats.

En dan het draagvlak. Ik snap dat je bij werkgevers geen draagvlak zal vinden voor iets waar ze niet per se beter van worden. Maar dat is iets anders dan dat er geen draagvlak zou zijn onder zelfstandigen voor echte economische bescherming.

Wie vertegenwoordigt de belangen van zelfstandigen? 

En van wie moest dat draagvlak eigenlijk komen? De klassieke polder bestaat uit werkgevers- en werknemersorganisaties; zelfstandigen vormen daar geen gelijkwaardige derde partij. Zelfs organisaties die nu zeggen op te komen voor zelfstandigen, pleiten soms voor regels die eerder gunstig zijn voor opdrachtgevers dan voor zelfstandigen zelf. 

Zelfstandigen aan de onderkant zijn juist beperkt georganiseerd en vertegenwoordigd. Bovendien was een deel van de tegenstand niet gericht tegen een tariefbodem als zodanig. FNV vond bijvoorbeeld 16 euro juist te laag.

Daarbij hoeft een nieuwe ondergrens niet opnieuw op het bestaansminimum te worden gebaseerd. Europa kijkt inmiddels veel breder naar de economische positie van zelfstandigen. In 2022 onderzocht Eurofound in opdracht van de Europese Commissie expliciet hoe minimumlonen, tarieven en andere minimumvergoedingen kunnen worden vastgesteld voor zelfstandigen in kwetsbare sectoren en beroepen. Het rapport beschrijft ook dat sommige lidstaten wettelijke minimumvergoedingen kennen of overwegen voor specifieke groepen zelfstandigen. 

In datzelfde jaar erkende de Europese Commissie in haar richtsnoeren voor collectieve afspraken van solo-zelfstandigen expliciet dat zzp’ers onvoldoende onderhandelingsmacht kunnen hebben. Onder de arbeidsvoorwaarden waarover afspraken mogen worden gemaakt valt ook de beloning.

Ook in de Europese aanbeveling over sociale bescherming van werknemers en zelfstandigen wordt adequate bescherming gekoppeld aan een behoorlijke levensstandaard, passende inkomensvervanging en het voorkomen van armoede. 

Uit die Europese lijn volgt in ieder geval niet dat Nederland voor een tariefondergrens beperkt is tot het bestaansminimum. Voor mensen die werken ligt een adequaat arbeidsinkomen meer voor de hand.

3 – Een minimumtarief zou een grote marktverstoring veroorzaken

Een tariefondergrens kan een markt veranderen. Als een goed berekende tariefondergrens een grote marktverschuiving veroorzaakt, roept dat juist de vraag op hoeveel werk nu onder een economisch houdbaar niveau wordt ingekocht. Want juist dan kan ingrijpen nodig zijn. Over marktwerking schreef ik eerder dit: https://www.zipconomy.nl/2026/02/marktwerking-waarom-het-in-sommige-sectoren-hapert-voor-zzpers/

Hogere beloning hoeft niet automatisch tot marktverstoring te leiden. De NOS meldde recent dat de totale beloning van werknemers in een jaar tijd met 5 procent steeg, terwijl de brutowinst van niet-financiële bedrijven juist met 5,1 miljard euro toenam. 

Meer betalen voor arbeid kan dus prima samengaan met gezonde bedrijfswinsten en economische groei. Ook is ‘marktverstoring’ op zichzelf geen argument waarmee de discussie klaar is. Ook het minimumloon beïnvloedt de prijsvorming van arbeid. En ook het zzp-beleid van de afgelopen jaren beïnvloedt de markt fors. Marktbeïnvloeding is dus op zichzelf geen argument om beleid af te wijzen.

Interessant genoeg zag het kabinet dat in 2019 zelf ook zo. Het schreef toen dat een minimumtarief het kostenverschil tussen werknemers en zelfstandigen aan de onderkant zou verkleinen en moest voorkomen dat opdrachtgevers alleen vanwege lagere kosten voor zelfstandigen kiezen. Het kabinet erkende tegelijkertijd dat sommige zelfstandigen minder opdrachten zouden kunnen krijgen. Maar minder (te) laagbetaald werk niet meer uitvoeren als zzp’er kan juist zorgen voor meer tijd om wel normaal betaald werk te zoeken en te gaan doen.

Wanneer is ingrijpen in de markt gerechtvaardigd? 

Het is juist een taak van de overheid om in te grijpen wanneer de uitkomst van een markt maatschappelijk ongewenst is of wanneer marktmacht en een zwakke onderhandelingspositie leiden tot structureel te lage beloningen. Kijk naar import uit China, gas- en benzineprijzen of de woningmarkt: ook daar beïnvloedt de overheid bewust de markt omdat zij bepaalde uitkomsten wil corrigeren of voorkomen.

Een economische ondergrens garandeert niemand opdrachten en maakt een slechte ondernemer niet succesvol. Hij zegt alleen dat werk dat wél wordt ingekocht niet onbeperkt op prijs kan concurreren ten koste van het inkomen en de sociale bescherming van degene die het uitvoert.

Conclusie

Een minimumtarief voor zelfstandigen is Europeesrechtelijk gewoon mogelijk, zolang het noodzakelijk, proportioneel en niet-discriminatoir is.

Voor die noodzaak zijn duidelijke aanwijzingen: zzp’ers leven in Nederland ruim 2,5 keer zo vaak in armoede als werknemers. Europa vraagt Nederland bovendien al sinds 2019 om zelfstandigen adequate sociale bescherming te bieden. Ook Borstlap en het SER-MLT-advies wezen op verschillen in bescherming en de zwakke onderhandelingspositie aan de onderkant. De SER sprak zelfs over mogelijkheden om te onderhandelen over een ‘eerlijk en toereikend tarief’. Als je dat werkelijk wilt, moet een eerlijk berekende economische ondergrens per sector uiteindelijk ook wettelijk worden geborgd. Ook van SER-kroonleden met zzp-expertise hoor of lees ik weinig over concrete economische bescherming aan de onderkant.

Meer eisen stellen via de veilige haven in de Zelfstandigenwet, zonder echte economische bescherming, helpt daarbij niet.

Een sectorspecifieke ondergrens kan juist helpen om zo’n maatregel proportioneel te maken. Daarbij hoeft Nederland niet richting een absoluut bestaansminimum te rekenen: Europese beleidsstukken spreken juist over adequate bescherming en een behoorlijke levensstandaard.

Ondernemersvrijheid mag geen onderbetaling rechtvaardigen 

Vanuit de polder hoor ik nog weleens dat zelfstandigen ook het recht moeten behouden om verlies te maken. Natuurlijk mag een zelfstandig ondernemer risico nemen en verlies lijden. Maar als dat verlies structureel samenhangt met marktmacht, slecht zzp-beleid en flexibiliteit die niet eerlijk wordt vergoed, ligt het probleem ook bij de markt. Niet ingrijpen is dan óók een politieke keuze.

Waarom zou de vrijheid om verlies te maken zwaarder moeten wegen dan bescherming tegen opdrachtgevers die arbeid structureel te laag inkopen? Ondernemersvrijheid hoeft geen recht op onderbetaling voor de andere partij te betekenen.

Als de verhoudingen in Nederland zo zijn dat de klassieke polder veel invloed heeft op arbeidsmarktbeleid, terwijl zelfstandigen daarin geen gelijkwaardige positie hebben, kan echte economische bescherming lang op zich laten wachten. 

Dan blijft de onderkant afhankelijk van goede bedoelingen, vergaderingen, rapporten, onderhandelingen en vrijwillige afspraken. Maar als uit al die rapporten steeds opnieuw blijkt dat betere bescherming nodig is, moeten goede bedoelingen uiteindelijk ook leiden tot goede wettelijke afspraken. 

Bescherming komt er pas als iemand politiek durft te zeggen: het kan wel, we gaan het goed onderbouwen en we gaan het doen. Tot die tijd komen zelfstandigen aan de onderkant met ‘het kan niet’ geen stap verder.

Geplaatst in ZP en Politiek | Tags , | 6s Reacties