Handhaving Belastingdienst bemoeilijkt door Uber-jurisprudentie

Thierry Aartsen, minister van Werk & Participatie, maakte op 19 maart 2026 in de Tweede Kamer kenbaar dat hij ‘het onverstandig vindt om de handhaving (op schijnzelfstandigheid) fundamenteel op z’n kop te gaan zetten.’ In april zal Aartsen de Tweede Kamer informeren over ‘de nieuwe zzp-koers’. Ik hoop dat in deze brief ook aandacht wordt besteed aan het volgende.

• Lees ook: Minister Aartsen: Kabinet kiest voor een nieuwe zzp-koers maar geen aanpassing handhaving. Dat zou leiden tot een ongewenste zigzagkoers

Toelichting arbeidsrelaties toe aan update

De Belastingdienst publiceerde in november 2024 de Toelichting Beoordeling arbeidsrelaties. Deze toelichting geeft het beslis- en afwegingskader van de Belastingdienst voor de privaatrechtelijke dienstbetrekking zoals dat gold op 1 november 2024. Inmiddels zijn we bijna anderhalf jaar verder, en is deze toelichting toe aan een update.

Reden hiervoor is nieuwe jurisprudentie, zoals het Uber-arrest van de Hoge Raad van 21 februari 2025 en de daaropvolgende uitspraak van Hof Amsterdam van 27 januari 2026.

Extern ondernemerschap doorslaggevend

Uit het arrest van de Hoge Raad van 21 februari 2025 blijkt dat wanneer twee personen hetzelfde werk voor dezelfde opdrachtgever doen, het toch mogelijk is dat de ene persoon geen dienstbetrekking heeft en de andere wel. Het verschil zit hem in het gedrag als ondernemer: de eerste persoon gedraagt zich extern als ondernemer, de tweede niet.

De aan- of afwezigheid van extern ondernemerschap kan de balans dus volledig doen omslaan. Uit jurisprudentieonderzoek van Niels van der Neut en Paul Zevenbergen, beiden verbonden aan de Universiteit van Amsterdam, blijkt dat het criterium van het extern ondernemerschap het zwaarst weegt bij de kwalificatie van de aard van een arbeidsrelatie. Kort daarna volgen de aard en duur van de werkzaamheden (zie hun artikel ‘De Deliveroo-gezichtspunten gewogen: some factors are more equal than others’, Tijdschrift Arbeidsrechtpraktijk, oktober 2025).

Deze benadering ontbreekt nog in de Toelichting Beoordeling arbeidsrelaties. Dat is logisch, omdat de toelichting is geschreven naar de stand van zaken per 1 november 2024, vóór de Uber-jurisprudentie. Toch moet de toelichting hierop worden aangepast.

Individuele beoordeling noodzakelijk

Uit de uitspraak van Hof Amsterdam van 27 januari 2026 blijkt dat de arbeidsrelatie van iedere werker apart moet worden beoordeeld, tenzij sprake is van een groep. Dat laatste is echter moeilijk aan te tonen.

Dit betekent dat de Belastingdienst bij controles op schijnzelfstandigheid in beginsel per werkende moet controleren, en niet op groepsniveau, tenzij de groep homogeen is. Homogeniteit is niet aan de orde wanneer het extern ondernemerschap per werkende verschilt, omdat dat de balans volledig kan omslaan.

Deze aanpak maakt controles zeer bewerkelijk. Bovendien zal ook bij de werkenden zelf het extern ondernemerschap beoordeeld moeten worden, temeer daar de bewijslast bij de fiscus ligt.