Minister Aartsen: “Zelfstandigenwet biedt wel duidelijkheid, in tegenstelling tot de Deliveroo-criteria”

Waarom is een nieuwe wet nodig?

“Opdrachtgevers zijn op dit moment onnodig terughoudend. Opdrachten worden ingetrokken en er ontstaan constructies met intermediairs of tussenpersonen… Alleen maar omdat wetgeving onduidelijk is.

Uit onze eigen, met veel jurisprudentie gevulde webmodule, blijkt dat een derde nog steeds te horen krijgt ‘we kunnen nog geen oordeel vellen’. Volgens AWVN-onderzoek vindt slechts 23 procent van de opdrachtgevers de bestaande wetgeving duidelijk. En de Algemene Rekenkamer concludeerde onlangs dat slechts 17 procent van de opdrachtgevers snapt hoe de huidige wet- en regelgeving werkt.

De huidige onduidelijkheid zorgt ervoor dat veel opdrachtgevers niet meer met zzp’ers willen werken. Dat gaat de Zelfstandigenwet grotendeels oplossen omdat de compliance-afdelingen van organisaties en bedrijven hiermee wel duidelijkheid krijgen. De wet is bedoeld voor iedereen die met of als zzp’er(s) wil werken en dat nu niet op een verantwoorde, veilige manier kan doen.”

• Lees ook: Twaalf dingen die je als zzp’er – en opdrachtgever – moeten weten over de nieuwe Zelfstandigenwet (met de volledige uitleg van alle criteria)

Is de Zelfstandigenwet niet gewoon een uitwerking van de Wet Verduidelijking Beoordeling Arbeidsrelaties (VBA), waarbij het gaat om de doelgroep waarbij twijfel kan zijn over de arbeidsrelaties?

“Nee. Het gaat niet om de brede arbeidsrelatie, waarbij de uitkomst is: je bent werknemer of je bent zelfstandige. We tasten op geen enkele manier het werknemersbegrip aan. We creëren een wettelijk kader voor zelfstandig ondernemerschap. Dat is de kern. Daarvoor zijn drie criteria: je bent onafhankelijk van een ander, je hebt een grote mate van vrijheid (hoe je je werk inricht) en je werkt voor eigen rekening en risico.

En wanneer je niet aan de Zelfstandigenwet voldoet, ben je niet automatisch werknemer. Het is geen werknemer-tenzij-benadering. Vandaar ook dat de term inbedding en de duur van de opdracht als criteria zijn losgelaten.”

In een toelichting op het wetsvoorstel zijn de Deliveroo-criteria omschreven als ‘een grabbelton waarvan de uitkomst onzeker is’. Met de Zelfstandigentoets en Werkrelatietoets claimt u wel heldere criteria te geven. Wat is het wezenlijke verschil in die criteria?

“De Deliveroo-criteria zijn een niet-gelimiteerde lijst van gezichtspunten. Het zijn zaken waar je holistisch naar moet kijken, zonder rangorde (kijk naar het Uber-arrest: het criterium ondernemerschap weegt even zwaar mee bij beoordeling, red.) Dat klopt juridisch, maar wat moet een mkb-ondernemer daarmee? Denk aan een aannemingsbedrijf dat met zzp’ers werkt en in opdracht van een gemeente iets bouwt – die wil geen gezichtspunten waar hij holistisch naar moet kijken. Die wil duidelijke, superobjectieve criteria. Duidelijke spelregels vooraf, zodat hij weet: als ik mij daaraan houd, dan zit ik goed.”’

De criteria in de Zelfstandigenwet zullen niet als een totale verrassing komen.

Wat zal de impact zijn op de zzp-markt?

“De criteria in de Zelfstandigenwet zullen niet als een totale verrassing komen. Ik denk dat de meesten dit niet onredelijk vinden. Een groot deel van de zzp’ers zal zeggen: ‘hier voldoe ik al (grotendeels) aan’. Of: ‘dit moeten we even anders inrichten’. Uit onze eigen peiling blijkt dat grofweg tweederde tot driekwart al voldoet aan de wet of redelijk gemakkelijk daaraan kan voldoen. Het gros zit goed en ik verwacht dat de meeste marktpartijen voor de veilige haven van de Zelfstandigenwet zullen kiezen in plaats van de ingewikkelde holistische toetsing (op basis van de Deliveroo-criteria, red.).”

Uit CBS cijfers blijkt dat er momenteel zo’n 140.000 minder zzp’ers een zelfstandige opdracht uitvoeren dan anderhalf jaar geleden, het moment waarop het handhavingsmoratorium verviel. De wet treedt pas in werking op 1 januari 2028 (op z’n vroegst). Hoe is te voorkomen dat tot die nog meer zzp’ers onnodig opdrachten verliezen?

“We geven met het wetsvoorstel wel een signaal af aan de markt. Ik hoop dat de markt hierdoor al iets kalmeert en zich naar de aanstaande wet voegt. We willen duidelijk maken: Zzp kan wel.

We hebben een heel ambitieus tijdspad voor de invoering, maar ik begrijp dat het voor zzp’ers lang duurt. Daar hebben ze ook gelijk in. Het enige wat ik kan doen is iedere dag heel hard werken om het voor elkaar te krijgen.”

De (intermediaire) markt wacht ook met smart op de aanpassing van de Leidraad inhuur Rijksoverheid omdat nog steeds bij aanbestedingen zzp’ers categorisch worden uitgesloten. Wanneer kunnen zij die verwachten?

“Ik heb de Kamer toegezegd deze herfst daarmee te komen. Die leidraad gaat uit van de huidige jurisprudentie. Dat dit zo lang duurt, toont ook aan hoe ingewikkeld het is de huidige jurisprudentie uit te legen aan een manager inhuur bij een gemeente.

Uw voorganger op het zzp-dossier Eric Wiebes stelde eerder dat ‘de Wet DBA het proces van desintermediëring niet in de weg mag staan’. Oftewel, er moeten minder bureaus komen puur voor het afvangen van juridische risico’s. Dat is niet uitgekomen. De intermediaire sector is juist gegroeid doordat zij risico’s van hun opdrachtgevers overnemen. Gaat de Zelfstandigenwet wel leiden tot desintermediëring?

“Alles wat is gezegd over de Wet DBA in de Eerste en Tweede Kamer was geen doorslaand succes. Daarom is er tien jaar lang een moratorium geweest. Maar als er alleen een bureau tussen zit omdat de overheid slechte, onduidelijke wetten maakt, dan gaat er iets niet goed in de samenleving en economie. Een wet moet kenbaar zijn.”

Toch dient er zich al een nieuw verdienmodel aan: de derdenverklaring voor de Zelfstandigentoets?

“Het liefst wil je een toets, maar we hebben gekozen voor de Zelfstandigentoets en de Werkrelatietoets. Voor de Zelfstandigentoets geldt dat zelfstandige ondernemers niet hun hele doopceel willen lichten tegenover een opdrachtgever. Dus is er behoefte aan een trusted third party, zoals een boekhouder of branchevereniging. Dat hoeft niet, maar mag wel.

Een criterium uit de Zelfstandigentoets is dat de zelfstandige ondernemer in een periode van 2 jaar ten minste drie klanten heeft. Maar werkt een zzp’er via een bureau (met Tussenkomstmodel) voor verschillende opdrachtgevers, dan geldt dat als één opdrachtgever. Intermediairs zullen daar niet heel blij mee zijn. Wat is uw boodschap aan hen?

“Uiteindelijk wil je de contractuele situatie tussen opdrachtgever en -nemer kunnen toetsen om de onafhankelijkheid te beoordelen. Dus de partij met wie je een overeenkomst hebt is leidend. Vooralsnog, want we willen dit vanuit de praktijk invullen. Daarom vragen we in de internetconsultatie expliciet aan de markt om naar de situatie van de intermediair te kijken.”

Een ander criterium is dat een zelfstandige zelf voorzieningen treft die horen bij de risico’s (arbeidsongeschiktheidsverzekering, pensioenvoorziening, bedrijfsaansprakelijkheidsverzekering, enz.) Het bedrag daarvoor is nog niet bekend. Waarom niet? En hoe rijmt dit met het liberale idee dat een zelfstandige zelf mag bepalen of en hoe hij voorzieningen voor zichzelf treft?

“Ook hiervoor geldt dat ik de praktijk hierbij wil betrekken. Het bedrag mag niet te hoog of te laag zijn, maar dit moeten we samen met de praktijk bepalen om het werkbaar te maken.

Of het liberaal is? Tegenover vrijheid staat verantwoordelijkheid. Het is ook liberaal dat bij het nemen van risico verantwoordelijkheid hoort.”

Met de Zelfstandigenwet leggen we een bodem in de zzp-markt, met een wettelijk kader, met duidelijke verantwoordelijkheden

U streeft naar een breed draagvlak voor de wet. Is dat er ondanks het minderheidskabinet?

Ik hoop op steun van ondernemingsgezinde partijen zoals JA21, PVV en DENK. En ik wil ook graag PRO aan boord krijgen. Ik begrijp hun zorgen en heb niet voor niets de motie Patijn overgenomen om onder geen enkel beding het werknemersbegrip aan te tasten.

We willen met z’n allen het zzp-dossier pacificeren. Ik merk dat er in de politiek behoefte is om dit probleem eindelijk op te lossen. Met de Zelfstandigenwet leggen we een bodem in de zzp-markt, met een wettelijk kader, met duidelijke verantwoordelijkheden, ook om schijnzelfstandigheid tegen te gaan. En met meer ruimte voor de zelfstandige ondernemer.”