Hoe blijven zelfstandige zorgprofessionals duurzaam inzetbaar?

Uit cijfers van het CBS blijkt dat er meer dan 1,3 miljoen zzp’ers werkzaam zijn op de Nederlandse arbeidsmarkt. Hiervan zijn circa 170.000 zzp’ers werkzaam in de zorgsector (UWV, 2025). Onderzoek van Tilburg University laat zien dat de meeste zelfstandige zorgprofessionals niet vanuit positieve beweegredenen kiezen voor het zzp-schap. Vaak is het een keuze om te ontkomen aan negatieve aspecten van hun arbeidsrelatie, zoals een gebrek aan autonomie, hoge werkdruk, weinig variatie in werkzaamheden of een gebrek aan doorgroeimogelijkheden in loondienst. Door als zelfstandige te werken, verwachten zij deze aspecten beter te kunnen sturen.

Het werken als zelfstandige kan ervoor zorgen dat behoeften zoals een betere werk-privébalans en minder werkdruk worden vervuld. Tegelijkertijd moeten zorgprofessionals rekening houden met de risico’s van ondernemerschap. In tegenstelling tot zorgprofessionals in loondienst kunnen zelfstandigen niet terugvallen op HR-ondersteuning, begeleiding van leidinggevenden of sociale zekerheden in onvoorziene situaties, zoals ziekte, arbeidsongeschiktheid of het wegvallen van opdrachten. Zij dragen zelf de verantwoordelijkheid voor hun inkomenszekerheid, welbevinden en duurzame inzetbaarheid.

Duurzame inzetbaarheid onder druk

De duurzame inzetbaarheid van zorgprofessionals is maatschappelijk van groot belang, maar staat onder druk door personeelstekorten in de zorg. Daarnaast blijkt uit onderzoek van Tilburg University dat zelfstandige zorgprofessionals ervaren dat de zzp-inhuur door zorginstellingen sterk is afgenomen door de handhaving op schijnzelfstandigheid. Dit heeft directe gevolgen voor hun werk- en inkomenszekerheid.

Deze ontwikkelingen onderstrepen het belang om vanuit wetenschappelijk onderzoek meer inzicht te krijgen in hoe zelfstandige zorgprofessionals hun duurzame inzetbaarheid en (financiële) zekerheden kunnen versterken en welke rol externe stakeholders, zoals intermediairs, opdrachtgevers en de overheid, hierin spelen.

Relevante vraagstukken onder de loep

Universitair docent dr. Sjanne Marie van den Groenendaal is verbonden aan de leerstoelgebonden onderzoeksgroep HRM & Sociale Zekerheid van Tilburg University en werkt onder begeleiding van professor Charissa Freese en professor Irmgard Borghouts. Samen met masterstudente Nienke van Duijnhoven deed zij onderzoek naar de duurzame inzetbaarheid en (financiële) zekerheid van zelfstandige zorgprofessionals in Nederland.

Op basis van interviews met zelfstandige zorgprofessionals (zoals verpleegkundigen, verzorgenden en begeleiders) en vertegenwoordigers van intermediairs, is gezocht naar antwoord op de volgende drie vragen:

• Hoe vergroten zelfstandige zorgprofessionals hun duurzame inzetbaarheid en gevoel van (financiële) zekerheid?
• Hoe kunnen externe stakeholders hen daarbij ondersteunen?
• Hoe beïnvloedt wet- en regelgeving rondom het voorkomen van schijnzelfstandigheid hun welbevinden?

Zelfstandige zorgprofessionals aan het stuur

Zelfstandige zorgprofessionals geven aan goed in staat te zijn hun duurzame inzetbaarheid en financiële zekerheid op peil te houden. Zij doen dit door te investeren in professionele ontwikkeling, tijdig nieuwe opdrachten te zoeken, financiële buffers op te bouwen of risico’s af te dekken via verzekeringen of broodfondsen.

• “Wanneer ik seminars of workshops voorbij zie komen, houd ik ze in de gaten om te zien waar en wanneer ze worden aangeboden.”
• “Er zijn momenten waarop ik minder verdien. Ik heb een flinke buffer opgebouwd, dus als het nodig is, kan ik daarvan gebruikmaken.”
  
• “Als ik een opdracht heb van vier maanden begin ik na twee maanden al met zoeken naar de volgende.”

Hoewel veel zelfstandigen een sterk gevoel van zekerheid ervaren, schuilt daar ook kwetsbaarheid achter. Een deel van de zelfstandigen treft namelijk weinig voorzieningen voor financiële of sociale zekerheid. Zo geven sommigen aan dat de hoge kosten van een verzekering hen ervan weerhouden een arbeidsongeschiktheidsverzekering af te sluiten. Zij vertrouwen op een goede gezondheid of op de verwachting dat er altijd werk is in de zorgsector of daarbuiten.

Juist in een veranderende markt, waarin de handhaving op schijnzelfstandigheid opdrachten schaarser kan maken, kan dit gebrek aan voorzieningen hun inzetbaarheid op de lange termijn onder druk zetten.

Belangrijke rol voor intermediairs

Veel zorginstellingen zetten vanwege de angst voor schijnzelfstandigheid de zzp-inhuur stop of beperken deze. De vraag is of zij zichzelf daarmee niet in de vingers snijden. Uit het onderzoek blijkt dat hierdoor gaten ontstaan in roosters en de druk op personeel in loondienst toeneemt, met mogelijk negatieve gevolgen voor de kwaliteit van de zorg voor patiënten.

Door de teruglopende zzp-opdrachten krijgen intermediairs een steeds belangrijkere rol. Zij bieden toegang tot opdrachten binnen zorginstellingen waar zelfstandige zorgprofessionals zelf minder gemakkelijk binnenkomen, en ondersteunen organisaties bij het compliant vormgeven van de inhuur.

• Lees ook: De handhaving op schijnzelfstandigheid in de zorg lijkt minimaal, maar onder het oppervlak borrelt het

Tegelijkertijd kijken zelfstandige zorgprofessionals kritisch naar de rol van intermediairs. Sommigen vinden dat de verdiensten van bureaus niet altijd in verhouding staan tot de geleverde bemiddeling en het werk dat door de zorgprofessional wordt verricht. Voor intermediairs is het daarom belangrijk transparant te zijn over hun toegevoegde waarde en deze actief te communiceren. Dit draagt bij aan een eerlijker en ondersteunender gevoel in de samenwerking.

Samen werken aan duurzame inzetbaarheid

Om de positie van zelfstandige zorgprofessionals toekomstbestendig te houden, is actie nodig van zowel zelfstandigen, intermediairs als zorgorganisaties. Veel zelfstandige zorgprofessionals geven aan ondernemer te willen blijven vanwege de vrijheid en flexibiliteit in het werk. Opvallend is dat sommigen eerder de zorgsector zouden verlaten dan dat zij terugkeren in loondienst.

Om ervoor te zorgen dat zij als zelfstandigen kunnen blijven werken, is het belangrijk dat zij blijven investeren in hun duurzame inzetbaarheid. Dit kan door te investeren in professionele ontwikkeling en ondernemerschap, financiële buffers op te bouwen en samenwerking met intermediairs te overwegen wanneer opdrachten schaarser worden.

Intermediairs kunnen hun waarde versterken door zelfstandige zorgprofessionals te helpen passende opdrachten te vinden en helder te communiceren over voorwaarden, tarieven en verwachtingen. Door transparant te zijn over hun rol en actief mee te denken over toekomstige opdrachten, dragen zij bij aan het gevoel van zekerheid bij zelfstandigen.

• Zelfstandige zorgondernemers inhuren? Het kan wél als je het goed inricht

Zorgorganisaties doen er goed aan zich te verdiepen in de handhaving op schijnzelfstandigheid en in rechtmatige vormen van samenwerking. Volgens zelfstandigen en intermediairs is het nog steeds mogelijk om als zelfstandige in de zorg te werken. Dit vraagt echter wel om duidelijke kaders, zorgvuldige rolafspraken en het bewust vermijden van elementen die lijken op een dienstverband.

Daarnaast is het noodzakelijk dat werkgevers zich verdiepen in de redenen waarom zorgprofessionals kiezen voor het zzp-schap. Denk aan het verlagen van werkdruk, het bieden van inspraak bij roostering en het aandacht geven aan persoonlijke behoeften en ambities, met oog voor werk-privébalans en doorgroeimogelijkheden. Door hier actief op in te spelen, kunnen organisaties voorkomen dat professionals andere keuzes maken en kan de continuïteit van zorg gewaarborgd blijven.

De zorg kan niet zonder zelfstandige professionals. Het is tijd dat alle partijen ervoor zorgen dat zij duurzaam in de zorg kunnen blijven werken.