Het ZZP-dossier: “Soms moet iets vijftien keer misgaan voordat het een keer wél goed gaat.”

Ter aanvulling op de ZZPuzzel sprak mede-auteur Oifik Youssefi met experts die een verrassend perspectief bieden op het zzp-dossier. Die interviewreeks lees je nu online.

Oifik, jullie boek gaat over de eindeloze politieke zoektocht in het zzp-vraagstuk. Begin dit jaar was het boek af, maar de puzzel nog niet.

 “Dat zeg je goed. Het boek kwam voort uit vele interviews met arbeidsmarktexperts. We wisten aanvankelijk natuurlijk dat we nooit alle aspecten van het dossier in een boek zouden kunnen vangen, maar we hebben ons best gedaan om een zo breed mogelijk beeld van de ‘puzzel’ te geven.

En toen trad begin 2026 een nieuw kabinet aan en lag daar ineens een coalitieakkoord waarin het zzp-dossier als expliciet aandachtspunt werd meegenomen in plaats van als bijzaak. Politieke ontwikkelingen die wij in het boek hadden aangestipt, kwamen ineens in een stroomversnelling terecht.

Het afgelopen half jaar kwam een aantal thema’s binnen het zzp-dossier in een stroomversnelling, waardoor Sem en ik dachten: dan kun je dat boek wel voortdurend gaan bijwerken, maar dan blijf je toch achter de feiten aanlopen.

Zo ontstond het idee: laten we in een nieuwe interviewreeks experts het woord geven die we nog niet spraken voor het boek, maar die wel een even interessant perspectief hebben. Die reeks is nu online gebundeld.”

• Lees ook: De ZZPuzzel: een nieuw naslagwerk over het zzp-dossier. ‘Ken je klassiekers voordat je het debat over zzp’ers voert’

Een van de ambities die in een stroomversnelling zijn gekomen, is de Zelfstandigenwet. 

“Kijk, die Zelfstandigenwet markeert volgens mij wel een belangrijke kentering in hoe de politiek het zzp-dossier benadert. Want voor het eerst ligt er een concreet wettelijk voorstel waarin zelfstandigheid niet alleen de uitkomst is van de vraag of iemand géén werknemer is, maar waarin expliciet wordt getoetst of iemand zélf als zelfstandige kwalificeert.

Of die wet er nou komt of niet, ik denk dat hiermee binnen de politiek de geest uit de fles is. Het geluid voor het beter positioneren van zzp’ers gaat volgens mij alleen maar luider en luider klinken. Alleen, er moet nog heel wat water door de Rijn stromen om er echt iets vaststaand van te maken.”

Je beschrijft in de inleiding van je interviewreeks dat er veel misvattingen over het zzp-dossier zijn. Wat denk je dat de grootste misconceptie is?

 “Dat zijn er meerdere. Een heel specifiek en hardnekkig voorbeeld: in de periode voor het aflopen van het handhavingsmoratorium doken er in toenemende mate juristen op die zeiden 100% compliance te kunnen garanderen bij de inhuur van zzp’ers. Ze maakten gewoon misbruik van de twijfel en de onzekerheid in de markt. 

Nog een concreet voorbeeld: ik zie nog steeds op verschillende kanalen voorbijkomen van mensen die zeggen ‘de wet Verduidelijking Beoordeling Arbeidsrelaties en Rechtsvermoeden (VBAR) komt eraan, waar moet je rekening mee houden als je zzp’ers inzet?’ Dat station is natuurlijk allang gepasseerd.

Gelukkig houden veel geïnteresseerden het dossier ook goed bij. Maar het feit dat er in de breedte nog steeds sprake is van zo’n kenniskloof als het gaat om het een aantal belangrijke ontwikkelingen binnen het zzp-dossier, ja, daar schrik ik toch wel van.” 

• Lees ook: Connie Maathuis: ‘Vertrouwen moet de basis zijn voor de voortzetting van het zzp-dossier’

Misschien is het voor veel mensen ook niet meer bij te houden.

“Dat is ook zo. Sem en ik zeggen ook altijd tegen onszelf: wij leven in een bubbel. We zijn zo met de materie bezig, dat we meteen op onze achterste benen staan als mensen dit soort dingen roepen.

Maar tegelijkertijd is het gewoon een heel moeilijk dossier. We hebben met mensen in Den Haag gesproken, beleidsmedewerkers en zelfs verschillende politici, die ook zeggen: dit dossier is binnen het domein arbeidsmarkt gewoon het lastigste wat er is.

Vooral omdat er zoveel verschillende aspecten bij komen kijken. Het raakt aan sociale zekerheid, arbeidsrecht, fiscaliteit en arbeidsmarkttekorten. En het past natuurlijk ook gewoon in het bredere raamwerk van waar we naartoe willen met de arbeidsmarkt.” 

In jullie interviewreeks lees je ook terug dat het een emotioneel dossier is.

“Dat is inderdaad een belangrijk aandachtspunt. Dat komt omdat het mensen raakt in hun inkomen, in hun bewegingsvrijheid, hun autonomie.

Het raakt mensen die bewust hebben gekozen voor het zzp-schap. Want als je diverse onderzoeken bekijkt naar de beweegredenen van zzp’ers, bijvoorbeeld van hoogleraar arbeidsverhoudingen Paul de Beer, dan komt keer op keer naar voren dat zzp’ers er over het algemeen bewust voor kiezen, omwille van autonomie. En als ze daarin worden tegengewerkt, dan is het goed voorstelbaar dat dat een emotionele reactie op kan roepen. 

Als de discussie in de politiek niet op een constructieve manier gevoerd wordt en er niet toegewerkt wordt naar integraal beleid, dan blijf je dat denk ik ook houden. Dan kan ik mij voorstellen dat zzp’ers denken dat de politiek er niet voor hen is.

Een van de geïnterviewden, Lex Tabak van ZZP-erindezorg.nl, heeft weinig vertrouwen in de aanvliegroute van het kabinet wat betreft het zzp-dossier. Hij vindt dat de overheid eerst het vertrouwen van opdrachtgevers moet herstellen en vindt het – gezien de onduidelijkheid op de markt over de wijze waarop er met zzp’ers gewerkt kan worden – ook moeilijk voorstelbaar dat de handhaving op schijnzelfstandigheid sinds 1 januari 2025 hervat is. 

Connie Maathuis, voorzitter van Vereniging Zelfstandigen Nederland (VZN), bespeurt in vergelijkbare mate ook een gebrek aan vertrouwen onder zzp’ers en opdrachtgevers. Ze is weliswaar positief over de huidige koers, maar heeft wel kritiek op verschillende onderdelen van bijvoorbeeld de Zelfstandigenwet. Bovendien is het volgens haar juist van belang dat het zzp-dossier beleidstechnisch integraal moet worden benaderd.”

• Lees ook: ‘De overheid moet eerst vertrouwen herstellen voordat nieuwe campagnes effect hebben’

Veel over het zzp-dossier is natuurlijk al vele keren gezegd. Hoorde jij tijdens de gesprekken dingen waar je zelf nog niet aan had gedacht?

“Wat ik heel interessant vond, is dat ik door de interviewreeks het zzp-dossier in een veel bredere context kon plaatsen. Het dossier gaat bijvoorbeeld ook over financiële voorzieningen. Sjaak Zonneveld van Brightpensioen stipte in zijn interview de hervorming van Box III aan en pleitte in wijze voor het belang van een financiële buffer die zzp’ers zouden moeten opbouwen, met het oog op zaken als pensioen en arbeidsongeschiktheid, maar ook op het hier en nu, als er een noodgeval is en er beroep moet worden gedaan op liquide middelen.

Maar wat mij het meest verrast heeft, is het gesprek met Marc Leene en oprichter Ron van der Net van Doorwerkgever. 

Zij maakten duidelijk dat AOW’ers die doorwerken, dit vaak doen vanuit dezelfde principes en gedachtes als Gen Z’ers – vanuit de behoefte aan autonomie en flexibiliteit. Gen Z en senioren hebben dus veel meer met elkaar gemeen dan we denken. 

• Lees ook: ‘Gepensioneerden en Gen Z willen uiteindelijk hetzelfde van werk’

Door dit soort gesprekken en dit soort inzichten zie je weer: ja, de zzp’er bestaat wel, maar tegelijkertijd bestaat die ook weer niet. Juist omdat het zo’n brede groep is waarin net zoveel overeenkomsten als verschillen zijn.

Tegelijkertijd lieten deze gesprekken mij juist inzien dat er wel degelijk gemeenschappelijkheden bestaan tussen heel verschillende soorten zzp’ers, zelfs over verschillende leeftijdsgroepen heen. In het boek pleiten we daarom in het derde hoofdstuk ook voor een uniformer beeld van de zzp’er. Dat is mede een reactie op het veelgehoorde bezwaar dat zzp’ers eigenlijk niet als groep te verenigen of te vertegenwoordigen zijn, omdat hun achtergronden, beroepen en motieven te veel uiteenlopen.

Natuurlijk zijn die verschillen er en moeten we die ook erkennen. De ene zzp’er is de andere niet. Maar tegenover vrijwel ieder verschil staan ook gemene delers: in de manier waarop mensen naar hun autonomie kijken, waarom ze voor het ondernemerschap kiezen, tegen welke onzekerheden ze aanlopen en wat ze van beleid en politiek verwachten. 

De politiek is hierin niet te benijden.

“Ik denk dat de politiek op veel punten wel bekend is met de verschillende wegen voorwaarts. Denk bijvoorbeeld aan een contractneutraal socialezekerheidsstelsel; alle werkenden, van loondienst tot zzp, dragen bij aan de sociale zekerheid en kunnen er ook beroep op doen. Tegelijkertijd worden dit en andere argumenten al in lengte der jaren vanuit verschillende hoeken geroepen. Herhaling is belangrijk, zeker in een tijd van politieke volatiliteit, maar af en toe denk ik toch: als dit alles zo moeilijk postvat in de politiek, voor wie roepen we dit dan? Zeggen we het in de hoop dat het een zelfversterkend effect heeft? 

De politiek is hierin zeker niet te benijden. Over het algemeen geldt dat de complexiteit van zo’n beetje ieder politiek dossier gewoon sterk aan het toenemen is. Tegelijkertijd polariseren veel thema’s ook waardoor het politiek-maatschappelijk debat steeds gevoeliger wordt. En daar komt nog bij dat de overheid het beleid wat tot stand komt maar moet maar zien uit te voeren, indachtig regeldruk en de politieke wens voor meer efficiency bij de overheid. Dat is een moeilijke mix.

Al met al denk ik: misschien moet iets vijftien keer verkeerd gaan voordat het de zestiende keer goed gaat. Er zijn immers vele pogingen gewaagd in het verleden om het zzp-dossier te vorderen, die politiek strandden. Maar ik blijf optimistisch. Ik heb er zeker vertrouwen in dat dit op een gegeven moment toch een meer geoliede machine gaat worden dan het nu is.”