Cao-afspraken over zzp’ers nemen toe, vooral in de zorg en bouw

Voor het maken van afspraken over het inhuren van zzp’ers wordt veel naar de overheid gekeken. Maar sociale partners kunnen natuurlijk ook best veel zelf regelen. Bijvoorbeeld in een cao.

Het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) onderzoekt, op verzoek van de Tweede Kamer, jaarlijks hoeveel en welke afspraken er in cao’s gemaakt worden over, en soms met, zzp’ers. Die gaan deels over tarieven. De meeste afspraken gaan over de inzetbaarheid van zzp’ers: wanneer mogen ze worden ingehuurd en onder welke voorwaarden.

Van de 661 bij het ministerie van SZW aangemelde cao’s bevatten er 49 een expliciete afspraak over zzp’ers. Elf daarvan gaan concreet over tarieven. Drie jaar geleden waren dat er nog maar negen.

Tariefafspraken: opslagen tot 67 procent boven het cao-loon

De tariefafspraken zijn bedoeld om zzp’ers in staat te stellen zelf voorzieningen te treffen, zoals een arbeidsongeschiktheidsverzekering en pensioen. In zes van de elf cao’s met een tariefafspraak is sprake van een minimum-opslagpercentage. Dat percentage loopt uiteen van 40 tot 67 procent bovenop het cao-loon, met een gemiddelde van 52,5 procent.

Een concreet voorbeeld is de cao Nederlandse Podia. Daarin is afgesproken dat het uurtarief voor een zzp’er minimaal overeenkomt met het bijbehorende salarisniveau, verhoogd met ten minste 60 procent. Dat was in de vorige cao-periode nog 50 procent: een expliciete opwaartse bijstelling. De cao Toneel en Dans hanteert een ondergrens van 50 procent opslag op het bruto maandsalaris. De cao Kunsteducatie werkt met een concrete rekentool, de FairPacct-tool, waarmee zowel werkenden als werkgevers een passend zzp-tarief kunnen berekenen.

• Lees ook: ACM publiceert definitieve richtlijn tariefafspraken zzp’ers

Zorgsector en bouw domineren

Het gaat om twee ondernemingscao’s en negen bedrijfstakcao’s waarin tariefafspraken zijn gemaakt. De zorgsector is de sector met de meeste zzp-afspraken, gevolgd door de bouw. Op de derde en vierde plek staan de cultuursector en financiële instellingen.

De zorgsector heeft met name afspraken over de inroostering: werknemers met een vast contract krijgen de eerste keuze bij het invullen van diensten en roosters, vóór ingehuurde zzp’ers en andere flexkrachten. Dit is vastgelegd in onder meer de cao’s voor Ziekenhuizen, VVT (Verpleeg-Verzorgingshuizen en Thuiszorg), Ambulancezorg, Huisartsenzorg en Universitaire Medische Centra.

In de bouw concentreren de afspraken zich meer op opdrachtovereenkomsten en de vergewisplicht bij inhuur. Zo verplicht de nieuwe cao Afbouw werkgevers bij inhuur van zzp’ers te voldoen aan een door de Belastingdienst goedgekeurde modelovereenkomst. Bovendien moeten werkgevers zich ervan vergewissen dat de ingehuurde zzp’er voldoet aan veiligheidseisen en aantoonbaar de vereiste certificaten heeft.

Inzetbaarheid: 25 cao’s stellen grenzen aan de flexibele schil

Naast tariefafspraken en roostering zijn er 25 cao’s (uit het totaal van 661) met afspraken over de inzetbaarheid van zzp’ers: de verhouding tussen vaste werknemers en flexibele krachten. De gedachte achter deze afspraken is het bewaken van de balans en continuïteit in de organisatie.

Een voorbeeld: in de Ambulancezorg is het gebruik van flexovereenkomsten en de inzet van uitzend- of detacheerbedrijven beperkt tot uitzonderlijke situaties, zoals onvoorziene uitval die niet door vaste medewerkers kan worden opgevangen. Bij ING Bank spreken cao-partijen af de verhouding vaste medewerkers en flexmedewerkers op 80 om 20 procent te houden.

Principeakkoorden: vijf nieuwe afspraken in aantocht

In de meest recente principeakkoorden, afgesloten in de aanloop naar de peildatum, zijn in vijf cao’s expliciete afspraken over zzp’ers opgenomen. Het gaat om Afbouw, Nederlandse Podia, Kinderopvang, Uitvaartbranche en Primair Onderwijs.

Bij Primair Onderwijs onderzoeken cao-partijen de mogelijkheden van een zogenoemde regie-arbeidsovereenkomst: een constructie die flexibiliteit biedt, maar de medewerker tegelijkertijd een vast maandinkomen garandeert. Een vergelijkbare regeling bestaat al in de cao VVT. De achtergrond: de krappe arbeidsmarkt heeft de afgelopen jaren geleid tot een sterke toestroom van zzp’ers, uitzendbureaus en commerciële partijen op de onderwijsarbeidsmarkt. Cao-partijen en de overheid willen die beweging terugdringen.

Vergelijking met 2023: voorzichtige maar gestage groei

In een vergelijkbaar onderzoek in 2023 waren negen cao’s te vinden met een tariefafspraak voor zzp’ers, waaronder Architectenbureaus, NAPK Muziekensembles, Nederlandse Poppodia en Festivals, Omroeppersoneel en Toneel en Dans. Ten opzichte van de meting het jaar daarvoor was dat al bijna een verdubbeling.

De groei zet zich dus door, maar de aantallen blijven beperkt. Dat zal deels ook komen doordat zelfstandigen zich beperkt (willen) organiseren om dit soort afspraken te kunnen maken.

Bron: Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, Rapportage Cao-afspraken 2026,