Bescherming of ontregeling van de markt? De impact van een minimumtarief in de platformeconomie

De laatste tijd besteed ik veel aandacht aan de vraag wat een goed minimumtarief is voor zelfstandigen in het algemeen en platformwerkers specifiek. Ik keek naar het leefbaar tarief (Living Tariff) en onderzocht in mijn gesprekken met Human Rights Watch en de Nederlandse Vereniging voor Journalisten (NVJ) hoe je zo’n tarief zou kunnen invoeren. Een vraag die nog openstond was: wat is nou eigenlijk het effect van zo’n tarief op de markt? Hoe verandert de dynamiek tussen platform, klanten en werkenden als de overheid ingrijpt met een minimumtarief?

Onbedoelde effecten van een minimumtarief

Ik was gelukkig niet de enige die zich dit afvroeg. Wetenschappers van de TU Delft en Jagiellonian University (Polen) zochten het uit. Farnoud Ghasemi, Arjan de Ruijter, Rafal Kucharski en Oded Cats publiceerden recent (maart 2026) hun bevindingen in het rapport Regulating ride-sourcing markets: Can minimum wage regulation protect drivers without disrupting the market?

Hun hoofdvraag: kun je zelfstandig taxichauffeurs beschermen zonder de markt te verstoren? De onderzoekers gebruikten computersimulaties om het gedrag van taxichauffeurs en klanten op platformen zoals Uber en Lyft na te bootsen. Zo kunnen ze voorspellen hoe zij reageren op nieuwe regels (een zogenaamd ‘agent-based model’).

In The Gig Work Podcast van de WageIndicator Foundation sprak ik onderzoeker Farnoud Ghasemi over de uitkomsten en de onbedoelde effecten die een ogenschijnlijk simpele maatregel kan hebben.

Digitale proeftuin voor taxi-apps

Ghasemi is postdoctoraal onderzoeker op het gebied van transport- en mobiliteitsmodellering aan de TU Delft. Hij doet al jaren onderzoek naar platformen zoals taxi-apps Uber, Lyft of Didi. Tijdens zijn PhD ontwikkelde hij een soort digitale proeftuin: een geavanceerd simulatiemodel van een stad met duizenden virtuele taxichauffeurs en reizigers. Hiermee kan hij testen hoe zij zouden reageren op nieuwe regels, zoals een minimumtarief.

Meer vrijheid, minder rechten en zekerheid

Volgens Ghasemi hebben platformen de taximarkt radicaal veranderd. Ze maakten de aanvraag van taxiritten soepeler en efficiënter. “Ze veranderden ook de positie van de chauffeur”, zegt de onderzoeker. “Van oudsher is het aanbod gecentraliseerd: chauffeurs zijn verbonden aan een taxibedrijf en kunnen niet zomaar ritten weigeren of eigen werktijden bepalen. Platformen veranderen dat. Zij bieden chauffeurs als zelfstandig ondernemers meer flexibiliteit en keuzevrijheid. Maar die vrijheid heeft ook een keerzijde: chauffeurs hebben vaak geen werknemersrechten of verzekeringen.”

Ghasemi sprak chauffeurs in allerlei steden. “Ik hoor vaak hetzelfde verhaal: ze zijn gelokt door platformen met de belofte van vrijheid en inkomen, maar in de praktijk vallen de verdiensten tegen”, zegt hij. “Soms verdienen taxichauffeurs zelfs ver onder het minimumloon. Sommigen kunnen nu eenmaal niet anders.”

Dit was een herkenbaar verhaal voor mij. Ook ik sprak chauffeurs wereldwijd en zij vertelden mij dat ze achteraf niet makkelijk weg kunnen, omdat ze fors geïnvesteerd hebben in een auto. Ze kunnen het zich vaak simpelweg niet permitteren om te stoppen, hoe slecht de tarieven en voorwaarden ook zijn.

De effecten van een minimumtarief in de platformeconomie

In verschillende landen oordeelden rechters dat platformen chauffeurs in dienst moeten nemen. Dat levert in de praktijk weinig op, vertelt de onderzoeker. In Nederland moest bijvoorbeeld schoonmaakplatform Helpling de werkenden in dienst nemen, maar daardoor was het niet meer competitief. Helpling moest stoppen en zo schoten de werkenden hier uiteindelijk niets mee op.

Een andere oplossing zijn minimumvoorwaarden voor platformwerkers, bijvoorbeeld minimumtarieven. Dit zie je bijvoorbeeld bij bezorgers in New York en de Transport Workers Union in Australië. Welk effect heeft dat? Op het moment dat er een minimumtarief geldt, komen kosten en risico’s van wachttijden voor rekening van het platform. Het bedrijf zal dus minder chauffeurs toegang geven, om het risico op die wachtkosten te verminderen.

Bescherming zonder verstoring

Ghasemi en zijn collega’s onderzochten wat de effecten zijn van een dergelijke interventie en onder welke voorwaarden een minimumloon taxichauffeurs kan beschermen, zonder de markt te verstoren. 

“Het is een complexe vraag, omdat er vele belangen spelen die vaak niet overeenkomen”, vertelt hij. “Reizigers willen goedkope ritten met korte wachttijden. Chauffeurs willen een goed inkomen. Het platform wil winst maken en tegelijkertijd zowel reizigers als chauffeurs tevreden houden. Tot slot heb je nog beleidsmakers en wetgevers met een eigen visie en agenda.”

Het is ingewikkeld om maatregelen te nemen die de situatie van één partij verbeteren, legt hij uit. “Je weet vooraf niet precies wie er nog meer geraakt wordt, hoe en wat de impact is. Een commissieverhoging van 20 procent heeft niet precies 20 procent invloed op de rest. Daarom moet je naar het hele systeem kijken in plaats van één onderdeel.”

Digitale proeftuin stimuleert gedrag van alle partijen

Onderzoek is lastig, omdat platformen weinig data delen over tarieven, aantal ritten en de werking van de algoritmes. In zijn digitale proeftuin kon Ghasemi die beperkingen deels omzeilen. Hij identificeerde de belanghebbenden (chauffeur, platform, reiziger, beleidsmaker) en modelleerde hun specifieke gedrag.

Ghasemi: “Voor chauffeurs keken we naar beslissingen om al dan niet te gaan rijden op basis van eerdere ervaringen. Voor reizigers kijken we of ze een taxi-app gebruiken of bijvoorbeeld het openbaar vervoer. En voor platformen modelleren we hun strategie: de commissie en de prijzen. We brengen dit bij elkaar en zo ontdekken we patronen.”

In de digitale proeftuin kunnen ze zelfs zien wat er gebeurt als de verschillende apps met elkaar concurreren. “Als het ene platform de prijs verlaagt en alle chauffeurs wegtrekt, moet het andere platform reageren. Dat soort complexiteit hebben we nu toegevoegd.”

Minimumloon voor platformwerkers: lager, gemiddeld of hoog?

De onderzoekers gebruikten de simulatie om te testen wat er gebeurt als je een minimumtarief invoert. Ze testten drie scenario’s: een minimumtarief lager dan het minimumloon, een tarief gelijk aan het minimumloon en een hoger tarief.

Een tarief gelijk aan minimumloon bleek het best te werken. “We zien dat platformen dan vaak kiezen voor een lager tarief per rit. Dat is positief voor zowel reizigers als chauffeurs: hoewel het tarief per rit lager is, vult het platform het loon aan tot het minimumloon.”

• Lees ook: Het juridisch gelijk en de arbeidsmarkt: wat we missen in de discussie over Uber-chauffeurs

Te hoog tarief heeft negatieve gevolgen voor iedereen

Een te hoog minimumtarief heeft een averechts effect: het aantal ritten daalt en dat gaat ten koste van de winstgevendheid van het platform. “Wat bedrijven dan doen, is de toegang beperken tot een selecte groep chauffeurs op basis van algoritmes”, vertelt de onderzoeker. “Ze behouden slechts het aantal chauffeurs dat ze nodig hebben voor de verwachte vraag.”

Dat heeft forse gevolgen. “Voor de individuele chauffeur die ineens niet meer kan inloggen is het vreselijk, die verliest van de ene op de andere dag zijn werk en inkomen”, legt hij uit. “De chauffeurs die mogen blijven hebben weliswaar een stabieler inkomen, maar minder mensen hebben toegang tot werk.”

De sleutel tot succes: bewaak de balans

Maatregelen en beleidsregels zijn vaak niet effectief, omdat ze slechts voordelig zijn voor een of enkele belanghebbenden. “Je slaagt pas als je het systeem in balans houdt”, zegt Ghasemi. “Als het loon van de chauffeur stijgt maar een rit te duur wordt voor de reiziger, daalt het aantal ritten. Uiteindelijk verdienen chauffeurs dus minder en zullen ze het platform verlaten.”

De inzichten van Ghasemi en zijn collega’s gelden niet alleen voor taxi-apps, maar voor alle platformen die vraag- en aanbod samenbrengen. “De belangrijkste les is: verander niet zomaar de regels, maar houd rekening met de complexiteit van het systeem. Een maatregel die bedoeld is voor één partij, heeft direct effect op de rest van de belanghebbenden. Zo kan een maatregel precies het tegenovergestelde effect hebben van wat je wilde bereiken.”

Uiteindelijk begint het allemaal met politieke keuzes, besluit de onderzoeker. “Willen we dat heel veel mensen een beetje extra kunnen bijverdienen met een onzeker inkomen? Of willen we dat minder mensen toegang hebben tot werk, maar dat wie werkt wel een stabiel, goed loon heeft?”

Conclusie: een politieke, noodzakelijke keuze

Het onderzoek laat zien hoe regulering het ingewikkelde evenwicht in de platformeconomie uit balans brengt. Hoewel een minimumtarief de individuele chauffeur beschermt tegen onderbetaling, kan het leiden tot hogere prijzen voor klanten, financiële problemen voor platformen en uiteindelijk minder werk. Beleidsmakers moeten dus voorzichtig zijn, want een te strikt minimumtarief kan de markt verstoren.

Een bijkomende complexiteit is de concurrentie van de niet-platformeconomie. Dit hebben de onderzoekers niet meegenomen in hun studie, maar het heeft wel flinke invloed. Er zijn namelijk nog veel taxichauffeurs en maaltijdbezorgers die niet via platformen werken. Als er een minimumtarief alleen voor platformen wordt ingevoerd, dan hebben zij ineens een flink concurrentienadeel. Zo kan een maatregel leiden tot minder werk via platformen en dus minder werkenden die onder de voorwaarde vallen.

Tot slot is het belangrijk om niet alleen minimumvoorwaarden in te voeren, maar ze ook te handhaven. Als bedrijven merken dat ze onder de regels uit kunnen komen, ontstaat namelijk oneerlijk concurrentievoordeel. Ik heb het vaker gezien in de maaltijdbezorging. Terwijl het ene platform zich netjes aan de regels houdt en mensen in dienst neemt, houdt de ander de kosten laag door te blijven werken met zelfstandigen.

• Lees ook: Wat platformwerk kan leren van het minimumtarief voor freelance journalisten

Transparantie van platformen

Ghasemi en zijn team hebben fantastisch werk verricht met de bouw van een simulatie. We kunnen effecten zelfs nog beter voorspellen met inzicht in data en algoritmes. Hier ligt een taak voor de platformen. Het is verbazingwekkend hoe complex en ondoorzichtig de modellen van taxi-apps zoals Lyft en Uber zijn geworden. Het is haast onmogelijk om als chauffeur, klant of buitenstaander inzicht te krijgen.

Daarnaast werken platformen met ondoorzichtige, dynamische tarieven. Het is niet duidelijk welke marges ze inhouden. Het algoritme bepaalt bovendien tarieven die verschillen per chauffeur en zo kan het gebeuren dat twee taxichauffeurs voor exact dezelfde rit een andere vergoeding krijgen. Oneerlijk en daarom komt er ook steeds meer weerstand tegen dit systeem.  

Dit sluit aan bij wat ik eerder besprak met de Worker Info Exchange: kennis is macht. Als het platform alle data heeft, kan hij werkenden wijsmaken wat hij wil. Maar zoals de proeftuin van Ghasemi laat zien: beleid zonder strategie om de balans te bewaren heeft mogelijk negatief effect op iedereen. Ook het platform. Mijn pleidooi is daarom: maak het systeem minder complex en geef werkenden, onderzoekers en beleidsmakers relevante inzichten en mechanismen om invloed te hebben op deze besluitvormingsprocessen.

Politieke keuzes

Zoals Ghasemi zegt: tot slot moet de politiek kiezen. Het is inmiddels duidelijk dat er een probleem is in de platformeconomie. Politici mogen dit niet langer negeren. Als we een minimumtarief afdwingen, zullen platforms minder werkenden toelaten om de kosten laag te houden. Dat betekent dat sommige zelfstandigen hun (bij)baan verliezen. Maar de grote vraag is: hoe erg vinden we dat? Wat voor werk willen we eigenlijk toestaan? Is het niet belangrijker dat wie werkt een eerlijk, leefbaar loon krijgt? Dat is een politieke keuze.

Beluister hier de podcast-aflevering van The Gig Work Podcast over dit onderwerp: