Zo kan zzp’er wél. Geldt dat ook voor het UWV?

Een interessante samenloop van zaken. De ene minister die de aftrap afkondigt van de campagne ‘Zo kan zzp’er wél’ en zijn buurman op hetzelfde ministerie die via antwoord op Kamervragen op dezelfde dag bevestigt dat het UWV echt niét met zzp’ers kan werken om de wachtlijsten bij het UWV weg te werken.

Hoe zit dat nu?

Even de zaken op een rij.

Het UWV

Bij het UWV spelen twee zaken. De organisatie werkt al sinds jaar en dag met enkele tientallen zzp’ers die daar werken als verzekeringsarts. Daarbij heeft de organisatie te kampen met flinke wachtlijsten.

Met het opheffen van het handhavingsmoratorium, nu precies anderhalf jaar geleden, ontstond bij het UWV het beeld dat – binnen de toen geldende kaders – afscheid genomen moest worden van deze groep zzp’ers. Dat werd overigens al in het UWV-jaarverslag van 2023 aangekondigd. Voormalig minister Paul legde dat vorig jaar op basis van Kamervragen al eens uit: “UWV is tot het oordeel gekomen dat inhuur van verzekeringsartsen een groot risico op schijnzelfstandigheid oplevert. Daarom wil UWV-artsen niet langer inhuren als zelfstandigen.”

Haar opvolger, minister Vijlbrief, bevestigt dat in antwoord op nieuwe Kamervragen: ja, schrijft hij, het klopt dat UWV vanwege de Wet deregulering beoordeling arbeidsrelaties (DBA) geen zelfstandige verzekeringsartsen meer inhuurt, omdat zij door de aard van het werk eigenlijk werknemers zouden moeten zijn. (cursief door redactie ZiPconomy)

En dus werken bij het UWV sinds oktober 2025 geen verzekeringsartsen meer als zzp’er. Overigens hebben alle zzp’ers die als verzekeringsarts werkten bij het UWV een baan aangeboden gekregen. Drieëntwintig hebben daar gebruik van gemaakt, zo laat Vijlbrief weten.

Het (her)inzetten van zzp’ers om de forse wachtlijsten bij het UWV weg te werken is, zo schrijft Vijlbrief met zoveel woorden, dus geen optie. Via een detachering (waarbij de arts in loondienst is bij een detacheerder) zou het wel kunnen. Alleen – zo blijkt – kan het UWV geen detacheerders vinden die verzekeringsartsen aanbieden.

Tot zover minister Vijlbrief.

Afwegingskader

Is het werk dat wordt gedaan min of meer hetzelfde als wat mensen in loondienst ook doen? Is de werkende ingebed in de organisatie? Is het een kernactiviteit van de organisatie? Dus vooral ook kijken naar de ‘aard van de werkzaamheden’.

Dat het UWV in 2023 tot de conclusie kwam dat dit werk zo niet (meer) door zzp’ers gedaan kon worden, is mogelijk niet zo heel vreemd. Zeker als je even de film terugdraait en bedenkt hoe de toenmalige minister (Van Gennip) in de wedstrijd stond. Zie de eerste versie van de VBAR, waarin zaken stonden als ‘heeft het werk een structureel karakter binnen de organisatie’ en ‘worden de werkzaamheden zij-aan-zij met werknemers in loondienst verricht’. Plus het feit dat destijds het extern ondernemerschap als ondergeschikt criterium werd beschouwd.

Het Lijstje van Aartsen

We zijn nu drie jaar, twee kabinetten en drie ministers en bovendien een interessante uitspraak (Uber) verder. Een andere politieke lijn, een wet VBAR die voor de helft in de prullenbak ligt, maar ook een gerechtelijke uitspraak die zegt dat ‘hetzelfde werk doen’ niet per se uitgesloten is voor zzp’ers (Uber), zorgen ervoor dat de kaders rond wat wel en niet kan rond inhuur van zzp’ers aan het schuiven zijn. Niet voor niets is er een aangepaste leidraad inhuur zzp van de Rijksoverheid aangekondigd.

En net op dezelfde dag als de antwoorden van minister Vijlbrief komt zijn collega minister Aartsen met een eerste stukje van de publiekscampagne ‘Zzp, het kan wél’. De minister van Werk & Participatie maakt er – zoals bekend – graag een punt van dat het inhuren van zzp’ers prima kan, mits je je aan de regels houdt.

Interessant om te zien wat daarin onder het kopje “Met deze afspraken kan het wél” als lijstje (van Aartsen) staan:

Spreek een concreet resultaat af.

Een zzp’er wordt ingehuurd voor een afgebakende opdracht met een helder eindresultaat, niet voor zijn inspanning of beschikbaarheid. Bespreek dus samen wat er af moet zijn en leg het vast.

Laat de zzp’er zijn eigen werk sturen.

Hoe het werk wordt gedaan en wanneer, bepaalt de zzp’er zelf. Geef de kaders aan, maar stuur niet aan op de manier van werken. Als een zzp’er ziek wordt of op vakantie gaat, is het zijn verantwoordelijkheid dat de opdracht toch afkomt. Of hij een vervanger regelt of de planning aanpast: dat is aan hem.

Werk op factuurbasis.

Een vast maandelijks bedrag of een wekelijkse uitbetaling past bij loondienst. Een zzp’er factureert per opdracht of afgesproken mijlpaal.

Stel een tarief vast dat past bij zelfstandig werk.

Een zzp’er betaalt zelf zijn verzekeringen, bouwt zelf een pensioen op en heeft geen recht op loondoorbetaling bij ziekte. Dat vraagt om een tarief dat dat ook mogelijk maakt.

Laat een zzp’er zelf het ondernemersrisico dragen.

Een echte zelfstandige werkt voor eigen rekening en risico. Hij investeert in zijn eigen middelen en is zelf verantwoordelijk voor de kwaliteit van het geleverde werk. Als een opdracht niet goed wordt uitgevoerd, herstelt hij dat zelf en draagt hij de eventuele kosten. Dat hoort bij zelfstandig ondernemerschap. 

Aanvullend

Kijk ook verder dan jouw opdracht

Ook speelt mee of de zzp’er zich buiten jullie samenwerking om als ondernemer gedraagt. Werkt de zzp’er ook voor andere opdrachtgevers? Heeft hij een eigen logo of website? Spreekt hij naar buiten toe als zelfstandige en dus niet namens jouw bedrijf? Ook dit zijn kenmerken van zelfstandigheid.

Kan het UWV hier iets mee?

De vraag is: als je naar dit Lijstje van Aartsen kijkt, is het voor het UWV dan nog steeds onmogelijk om zzp’ers in te zetten als verzekeringsarts?

Eerst even wat een verzekeringsarts in de regel doet. Hij/zij beoordeelt bij het UWV de medische situatie van mensen die een uitkering aanvragen of ontvangen (bijvoorbeeld WIA, WAO, Wajong of Ziektewet). Via gesprekken, onderzoek en het bestuderen van medische informatie van behandelaars bepaalt de arts welke beperkingen iemand heeft. Dat wordt vastgelegd in een rapportage. Een deel van de taken van verzekeringsartsen kan ook het meewerken aan bezwaarprocedures zijn, of beleidsoverleg met andere disciplines en organisaties.

In het Lijstje van Aartsen zien we geen zaken terug als ‘maakt dit werk onderdeel uit van de kernactiviteiten van de organisatie?’ of ‘wordt dit werk ook gedaan door mensen in loondienst?’ Ook niets over de ‘aard van de werkzaamheden’, waar Vijlbrief het wel over heeft. Blijkbaar is dat niet meer relevant. Wat dan wel?

We lopen de punten van het lijstje af of te zien hoe je dat – als verzekeringsarts – zou kunnen invullen, in opdracht van het UWV.

Spreek een concreet resultaat af.

Handel x aantal openstaande dossiers af binnen een bepaalde tijd. Als dat resultaat behaald is, is de opdracht afgelopen. Zet iemand in op bijvoorbeeld een specifiek type dossier. Geen beleidsoverleg, of juist wel daar een project voor doen. Als het maar een een opdracht met een kop en een staart is. En al het klaar is, is het klaar (nee, niet blijven zitten tot je geen zin meer hebt)

Laat de zzp’er zijn eigen werk sturen.

Hoe het werk wordt gedaan en wanneer, bepaalt de zzp’er zelf.

Het UWV heeft ongetwijfeld allerlei procedures en protocollen, maar de uiteindelijke afweging maakt een arts juist ook op basis van de eigen professionele kennis.

Als een zzp’er ziek wordt of op vakantie gaat, is het zijn verantwoordelijkheid dat de opdracht toch afkomt. Of hij een vervanger regelt of de planning aanpast: dat is aan hem.

Dat is te regelen en/of af te spreken

Werk op factuurbasis.

Een vast maandelijks bedrag of een wekelijkse uitbetaling past bij loondienst. Een zzp’er factureert per opdracht of afgesproken mijlpaal.

Geen vast bedrag, wel per uur. Dat lijkt me sowieso logisch. Of per dossier? Wellicht best ingewikkeld, maar het onderzoeken waard. Als je wilt.

Stel een tarief vast dat past bij zelfstandig werk.

Een zzp’er betaalt zelf zijn verzekeringen, bouwt zelf een pensioen op en heeft geen recht op loondoorbetaling bij ziekte. Dat vraagt om een tarief dat dat ook mogelijk maakt.

Ik weet het niet, maar ik heb zomaar het vermoeden dat de zzp-verzekeringsartsen best een meer dan fatsoenlijk tarief krijgen en dat er alle ruimte is om daar over te onderhandelen (=ondernemerschap). En laat dan ook maar zien die verzekeringen. Een beroepsaansprakelijkheidsverzekering bijvoorbeeld lijkt me voor een arts best verstandig.

Laat een zzp’er zelf het ondernemersrisico dragen.

Een echte zelfstandige werkt voor eigen rekening en risico. Hij investeert in zijn eigen middelen en is zelf verantwoordelijk voor de kwaliteit van het geleverde werk. Als een opdracht niet goed wordt uitgevoerd, herstelt hij dat zelf en draagt hij de eventuele kosten. Dat hoort bij zelfstandig ondernemerschap.

Eigen laptop, niet doorbetaald krijgen bij ziekte en vakanties, afspraken maken over dat de opdracht voortijdig beëindigd kan worden bij onvrede over resultaten.

Gedraagt de zzp’ers zich – buiten de opdracht – zich als ondernemer? 

Check om andere opdrachtgevers, eigen bedrijfsnaam, professioneel logo: dat is te doen.

Spreekt hij naar buiten toe als zelfstandige en dus niet namens jouw bedrijf? ingewikkeld? Ach waarom, wees transparant over feit dat iemand niet in loondienst is.

Conclusie : kan het wel, kan het niet?

Kan  – met dit hernieuwde afwegingskader – het UWV dus simpelweg weer overgaan tot het inhuren van zzp’ers als verzekeringsarts? Dat lijkt me wat te kort door de bocht. Dat vraagt meer inzicht in de casus en omstandigheden. Het vraagt ook antwoord op de vraag ‘wil je het?’, want: nee, het is niet verplicht om zzp’ers in te huren. Er kunnen allerlei legitieme overwegingen zijn waarom het UWV dit soort werk niet door zzp’ers wil laten doen.

Maar stellen dat je voor dit werk per definitie geen zzp’ers kan inzetten, zoals Vijlbrief zegt, lijkt me op zijn minst wel op gespannen voet staan met de lijn van zijn collega Aartsen