Kabinet op ramkoers met Kamer over handhaving schijnzelfstandigheid

Tweede Kamerleden maken zich zorgen over de intensivering van de handhaving op schijnzelfstandigheid per 1 januari 2026, maar het kabinet weigert de motie tot verlenging van de zachte landing uit te voeren. Uitstel zou een slecht signaal zijn naar ondernemers die zich wel aan de wet houden, benadrukte demissionair staatssecretaris Eugène Heijnen (Financiën).

Geen zachte landing handhavingsmoratorium

De commissie Sociale Zaken en Werkgelegenheid debatteerde donderdag over het zzp-dossier. Het belangrijkste onderwerp: het feit dat het kabinet de zachte landing van de handhaving op schijnzelfstandigheid niet verlengd in 2026, ondanks de oproep van de Tweede Kamer.

DENK, D66 en SGP dienden eind september een motie in om de huidige handhavingsstrategie te verlengen. Op dit moment geeft de Belastingdienst nog geen boetes maar vooral waarschuwingen en voorlichting over schijnzelfstandigheid. Alleen bij duidelijke kwaadwillendheid van opdrachtgevers kan de inspecteur overgaan tot boekenonderzoek en naheffingen opleggen.

Kamerleden: ‘Kabinet, voer de motie uit’

De motie voor de verlenging van deze zachte landing werd aangenomen met steun van VVD, FVD, JA21 en PVV, maar het kabinet wees hem direct af. De Kamerleden reageren verbolgen. “De snelheid waarmee de staatssecretaris liet weten niets te doen met de motie liet mijn wenkbrauwen fronsen, zeker omdat de handhaving zonder nieuwe wetgeving leidt tot onrust en wegvallen van opdrachten voor zzp’ers”, zei Claire Martens-America (VVD). “Het kabinet moet een manier vinden om tegemoet te komen aan de wensen van de Kamer.”

“Er is paniek en onduidelijkheid onder ondernemers over het opheffen van het handhavingsmoratorium, maar het kabinet legt de aangenomen motie van de Kamer simpelweg naast zich neer”, zei Doğukan Ergin (DENK). “De staatssecretaris beweert dat we niet kunnen verlengen omdat we dan geld mislopen uit het Europees coronaherstelfonds. Dat klopt niet. Voer daarom de motie uit en verleng de zachte landing tot er duidelijkheid is over de nieuwe wetgeving.”

Risico’s voor geld uit Europa

Volgens staatssecretaris Heijnen is er weldegelijk een risico dat we geld mislopen. Dat zei hij op basis van ‘informeel overleg’ met ambtenaren uit de Europese Commissie. “Ik kan hier als staatssecretaris ook niks aan doen. Maar ik wil me niet verschuilen achter Europa. Het gaat vooral om het feit dat verlenging van de zachte landing een slecht signaal is naar partijen die zich wel aan de wet houden.”

Kamerleden nemen hier geen genoegen mee. Henk Vermeer (BBB): “Soms loont het om een leasecontract af te kopen. Ik denk dat dit hier ook geldt.”

‘Geen cadeautjes, maar ruimte om te ondernemen’

“Wij willen dat de motie wordt uitgevoerd: pak schijnzelfstandigheid aan waar het hoort, namelijk bij de kwaadwillenden”, zei Maikel Boon (PVV). “De Belastingdienst kan dat nu al doen. De zachte landing is absoluut geen vrijbrief. Zzp’ers vragen geen cadeautjes, maar simpelweg om de ruimte om te ondernemen.”

“Zzp’ers hebben ruimte nodig, maar er is al jaren onduidelijkheid en dat is slecht voor onze economie”, zei Stephan Neijenhuis (D66). “De timing van het opheffen van het moratorium was al gek, omdat er in 2025 geen nieuwe wet was. Vandaar de zachte landing. En nu is er nog steeds geen duidelijkheid. Waarom dan toch een negatief besluit over een heel redelijk verzoek om verlenging?”

Demissionair minister Mariëlle Paul (SZW) steunt staatssecretaris Heijnen. Volgens haar is er de laatste jaren meer duidelijkheid ontstaan, onder andere door jurisprudentie. Ook ziet ze dat er in veel sectoren meer werknemers in dienst komen. “In heel veel gevallen is wel duidelijk of iemand als zelfstandige mag werken.”

Uitzonderingen voor zorg en PGB-houders ook niet mogelijk

SGP, DENK en D66 vroegen het kabinet in ieder geval om uitzonderingen voor de zorg. André Flach (SGP): “In de zorgsector moet de flexschil behouden blijven, want de werkdruk neemt toe en de continuïteit staat onder grote druk. Specifiek voor PGB-budgethouders is het momenteel onduidelijkheid wanneer zij zzp’ers mogen inhuren. Ik roep op casussen snel te beoordelen en geen boetes uit te delen zolang er geen duidelijkheid is.”

De staatssecretaris houdt vast aan één lijn voor alle sectoren. “De markt heeft behoefte aan koersvastheid en voorspelbaarheid”, zei hij. “Het is juridisch en praktisch onhaalbaar om uitzonderingen te maken per sector. Bovendien zijn eerdere rampscenario’s tot nu toe niet uitgekomen. Bovendien vragen sectoren zoals de bouw mij juist om meer handhaving, om oneerlijke concurrentie tussen partijen die zich wel aan de wet houden te voorkomen.”

Minister Paul erkent dat de beoordeling voor PGB-budgethouders vaak lastig is. Maar ze benadrukt dat er voor deze doelgroep oog is voor de menselijke maat. “Verder werken we specifiek aan meer duidelijkheid voor PGB-houders.”

GL-PvdA wil nu volop handhaven

Alleen GroenLinks-PVDA is het eens met de staatssecretaris.  Mariëtte Patijn (GL-PvdA) is tegen verlenging van de zachte landing. “De opheffing van het handhavingsmoratorium is in 2022 al aangekondigd”, zei Patijn. “We hebben dus al een extreem zachte landing gehad. Ga nu gewoon handhaven, vooral in de risicovolle sectoren. Juist door handhaving ontstaat de duidelijkheid die nodig is.”

Patijn benadrukt dat schijnzelfstandigen bijvoorbeeld pensioen mislopen. Zij zouden namelijk eigenlijk onder pensioenfondsen moeten vallen.

‘Garagebox verhuren is geen adequate pensioenvoorziening’

Ze had een kort debat met Henk Vermeer (BBB). Vermeer verwijt haar dat zij eerlijke fiscale regels in Box 3 blokkeert, terwijl dat voor veel ondernemers de meest aantrekkelijke manier is om eigen pensioen op te bouwen.

Volgens Patijn is sparen via vastgoed vaak onvoldoende. Patijn: “Garageboxen verhuren is niet voldoende pensioen. Bovendien blijkt dat de helft van de zzp’ers helemaal niet voor de oude dag. Die mensen zijn straks afhankelijk van een aow waar ze niet van rond kunnen komen.” 

Nieuwe wetgeving: VBAR of Zelfstandigenwet?

Verder ging het debat over de nieuwe wetgeving rondom werken met zelfstandigen. De wet Verduidelijking Beoordeling Arbeidsrelaties en Rechtsvermoeden (VBAR) werd begin juli als ingediend bij de Tweede Kamer door toenmalig SZW-minister Eddy van Hijum. In oktober kwamen Kamerleden met vele vragen en die zijn twee maanden later nog steeds niet beantwoord. Toch riepen Van Hijums opvolger Mariëlle Paul en demissionair staatssecretaris Heijnen de Tweede Kamer op tot een snelle parlementaire behandeling van het wetsvoorstel.

Ondertussen werken Claire Martens-America (VVD), Hans Vijlbrief (D66), Inge van Dijk (CDA) en André Flach (SGP) aan een alternatief wetsvoorstel: de Zelfstandigenwet. Maar die is nog niet af. De initiatiefnemers moeten nog een aantal inhoudelijke keuzes maken en de gevolgen van de uitvoering onderzoeken.

VVD: ‘Door met de Zelfstandigenwet’

Dit gebrek aan voortgang lijkt te maken te hebben met het feit dat Thierry Aartsen is vertrokken als Kamerlid en staatssecretaris voor Openbaar Vervoer en Milieu is geworden. Hij was de drijvende kracht achter de Zelfstandigenwet.

Martens-America (VVD) wil nu vaart maken. “De VBAR moet wat ons betreft plaatsmaken voor de Zelfstandigeet”, zegt ze. “Daar gaan we mee door.”

Simon Ceulemans (JA21) noemt de Zelfstandigenwet ‘voorlopig het beste initiatief’. “Behandel deze initiatiefwet voortvarend en serieus, eventueel parallel aan de VBAR.”

DENK en CDA: voer het rechtsvermoeden alvast in

“We hebben koersvastheid en duidelijkheid nodig: verleng de zachte landing tot er duidelijkheid is over nieuwe wetgeving, of dat nu de VBAR is of de Zelfstandigenwet”, zei Ergin (DENK). Hij benadrukt dat vrijwel iedereen voorstander is van het onderdeel ‘rechtsvermoeden’ van de VBAR. “Kunnen we dat niet zo snel mogelijk behandelen door het los te knippen?”

Ook Judith Bühler (CDA) pleit voor het invoeren van in elk geval het rechtsvermoeden van werknemerschap onder een uurtarief van 36 euro. “Daarmee kunnen we voldoen aan de eisen van het Europees coronaherstelfonds. Laten we het R-deel dus losknippen, in plaats van de hele VBAR heilig te verklaren.”

Vervolg

De Tweede Kamer legt zich niet zomaar neer bij het standpunt van het kabinet. Het debat krijgt daarom een vervolg. Ergin (DENK) heeft een tweeminutendebat aangevraagd voor vanavond. Daarin zal gestemd worden over een motie om de zachte landing toch te verlengen tot eind augustus 2026.