Zzp’ers in de langdurige zorg kiezen voor vertrek uit sector, niet voor loondienst

Zorginstellingen in de ouderen- en gehandicaptenzorg proberen al langer om minder met zzp’ers te werken. Maar het effect van die inspanningen is niet wat beleidsmakers ervan hoopten. Zzp’ers die stoppen, komen in de praktijk zelden in loondienst terug. Ze verlaten de sector. Dat blijkt uit de jaarlijkse Benchmark Langdurige Zorg van BDO, en het sluit aan bij een patroon dat ook elders in de zorg al eerder werd gesignaleerd.

Minder zzp, maar niet meer loondienst

BDO onderzocht de jaarverslagen van 299 ouderenzorginstellingen en 105 organisaties in de gehandicaptenzorg. De boodschap is voor beide sectoren gelijkluidend: de pogingen om zzp-inhuur terug te dringen vanwege de handhaving op schijnzelfstandigheid onder de Wet DBA, hebben weliswaar effect, maar niet het gewenste effect. In de ouderenzorg werken inmiddels zo’n 3.000 mensen minder dan voorheen, in de gehandicaptenzorg ongeveer 2.000. Dat zijn per saldo dalingen, niet verschuivingen: er kwamen geen 3.000 respectievelijk 2.000 mensen in loondienst bij om het gat te vullen. De zzp’ers die stopten, gingen niet over naar een vast dienstverband bij dezelfde of een andere zorgorganisatie, maar verdwenen uit de sector.

Mike Tagage, voorzitter van de Branchegroep Zorg bij BDO, noemt dat voor de gehandicaptenzorg met name zorgelijk, omdat die sector kleiner is en dus verhoudingsgewijs harder geraakt wordt. Volgens Tagage zitten zorginstellingen daardoor in een spagaat: ze moeten van de zzp’ers af om boetes van de Belastingdienst te voorkomen, maar zonder zzp’ers kunnen ze de zorg niet meer rondkrijgen. Het gevolg is dat instellingen vaak toch doorgaan met zzp-inhuur, in de hoop dat handhaving uitblijft.

Dat de uitstroom een onbedoeld effect is van de wet, benadrukt Tagage nadrukkelijk. Het stijgende ziekteverzuim, dat in de gehandicaptenzorg opliep tot 8,5 procent en in de ouderenzorg tot 9,2 procent, zet de druk op het overgebleven personeel verder op.

Cijfers sluit aan bij eerder onderzoek

Dat zzp’ers in de zorg liever de sector verlaten dan in loondienst te gaan, is niet nieuw. Ruim anderhalf jaar geleden bleek al uit een enquête van brancheorganisaties in de ouderenzorg dat het gros van de zzp’ers niet naar loondienst wilde. Bij een derde van de organisaties bleek destijds geen enkele bereidheid te bestaan om die overstap te maken, en bij ruim de helft wilde slechts een klein deel van de zzp’ers dat wel. Actiz waarschuwde toen al dat de continuïteit en kwaliteit van zorg in gevaar konden komen, en riep de Belastingdienst op om instellingen die aantoonbaar bezig waren met het terugdringen van schijnzelfstandigheid, tijdelijk te ontzien.

Ook cijfers over de bredere arbeidsmarktwaarde van zorg-zzp’ers wijzen in dezelfde richting. Onderzoek van SEO Economisch Onderzoek, uitgevoerd in opdracht van belangenbehartiger SoloPartners, liet vorig jaar zien dat zzp’ers in de zorg jaarlijks tussen de 500 miljoen en 1,5 miljard euro aan maatschappelijke waarde opleveren, onder meer doordat het zzp-schap de arbeidsdeelname in de zorg verhoogt. Datzelfde onderzoek schatte in dat 1 tot 9 procent van de huidige zzp’ers de sector zou verlaten als zelfstandig werken niet langer mogelijk zou zijn, in plaats van in loondienst te gaan.

In de BDO-cijfers wordt nu zichtbaar dat die verwachting ook klopt bij de praktijk.

• Lees ook : De gevolgen van handhaving schijnzelfstandigheid tekenen zich af in de zorg