Personeelstekort blijft grootste zorg van ondernemers, ook nu het vertrouwen weer aantrekt

Het ondernemersvertrouwen krabbelt fors op na een diepe val in het tweede kwartaal. Voor bijna een derde van de Nederlandse ondernemers blijft het tekort aan personeel de grootste belemmering in de bedrijfsvoering. Dat blijkt uit de nieuwste Conjunctuurenquête Nederland (COEN). Ook op de freelancemarkt trekt het vertrouwen voorzichtig aan.

Sinds het derde kwartaal van 2021 is het tekort aan arbeidskrachten onafgebroken de meest genoemde belemmering die ondernemers ervaren. Na de coronacrisis liep dit percentage op tot een piek van ruim 49 procent in het derde kwartaal van 2022. Daarna daalde het geleidelijk, tot 30,1 procent vorig kwartaal. In het derde kwartaal van 2026 is het weer iets gestegen, naar bijna 33 procent.

Ter vergelijking: ongeveer een derde van de ondernemers geeft aan helemaal geen belemmeringen te ervaren, een nagenoeg even grote groep als degenen die personeelskrapte als grootste knelpunt noemen. Zakelijke dienstverleners voelen dit knelpunt naar verhouding het zwaarst van alle brede sectoren: 44,6 procent noemt personeelstekort als belangrijkste belemmering, de op één na hoogste score van alle sectoren, na de autohandel en -reparatie met 57,1 procent.

Onvoldoende vraag staat op de tweede plek met 19 procent, een aandeel dat al langer stabiel is maar in 2022 nog maar 11 procent bedroeg.

Dat het aandeel bedrijven met een personeelstekort dit kwartaal weer iets opliep, past niet vanzelfsprekend bij de bredere arbeidsmarkt. Cijfers die het CBS half augustus publiceerde, laten zien dat de spanning op de arbeidsmarkt als geheel al enige tijd afneemt: in het tweede kwartaal van 2026 stonden er 95 vacatures open per 100 werklozen, tegen 101 een jaar eerder en een piek van 142 in 2022. Vacaturesite Indeed bevestigt dat beeld van een afkoelende markt: het totale vacaturevolume lag eind juli 11 procent lager dan een jaar eerder, al ligt het nog altijd 13 procent boven het niveau van vlak voor de coronacrisis.

Daarbij is één kanttekening bij de COEN-cijfers belangrijk: de enquête bevraagt alleen het niet-financiële bedrijfsleven, dus zonder onderwijs, zorg en overheid. Juist in die sectoren blijft de vraag naar personeel volgens recent cijfers van Indeed tegen de bredere trend in groeien, vooral in het onderwijs en de verpleegkundige zorg, sectoren waar veel werk zich lastig laat automatiseren.

Beveiliging, schoonmaak en uitzendbureaus voelen het hardst

Arbeidsmarktstrateeg Wim Davidse, director Trends & Insights bij ZiPmedia, dook op basis van dezelfde CBS/COEN-cijfers dieper in de onderliggende deelsectoren. Daaruit blijkt dat de spreiding nog veel groter is dan de hoofdindeling laat zien. Beveiligings- en opsporingsdiensten voeren de ranglijst aan: bijna 69 procent van deze bedrijven zegt belemmerd te worden door personeelskrapte. Op de hielen gezeten door schoonmaakbedrijven en hoveniers (67,5 procent) en, met iets meer afstand maar nog altijd fors, uitzendbureaus en arbeidsbemiddeling (46,2 procent). Ook management- en technisch adviesbureaus scoren ruim boven het landelijk gemiddelde.

Davidse signaleert daarbij een patroon: op de meeste plekken in deze ranglijst gaat het niet om kantoorpersoneel. Zoals hij het zelf verwoordt, is er in de meeste sectoren “veel minder behoefte aan hoogopgeleiden en veel meer aan vakmensen en doeners.” Alleen adviesbureaus en specialistische zakelijke dienstverleners vormen daarop de uitzondering, met vooral vraag naar hoger opgeleid personeel.

Vertrouwen stijgt hard, maar blijft negatief

Terwijl de personeelskrapte een hardnekkig probleem blijft, verbetert de stemming onder ondernemers wel snel. Het ondernemersvertrouwen steeg van -14,8 in het tweede kwartaal naar -5,3 nu, de grootste stijging sinds juli 2021. Toch is de indicator voor het negentiende kwartaal op rij negatief en ligt hij nog altijd onder het langjarig gemiddelde van -3,8 sinds 2012. Vooral de verwachtingen voor het economisch klimaat trokken aan; het oordeel over de ontwikkeling van de afgelopen periode bleef somberder.

Die voorzichtige opleving is ook terug te zien in de personeelsindicator, die het aantal ondernemers meet dat personeel wil uitbreiden versus inkrimpen. Die indicator steeg licht naar 5,9, boven het langjarig gemiddelde van 3,1. Ondernemers zijn dus per saldo positiever geworden over hun personeelsplannen, wat het beeld compleet maakt: bedrijven willen vaker uitbreiden, maar lopen daarbij tegen een krappe arbeidsmarkt aan.

Van de ondernemers die meer economische onzekerheid ervaren, heeft bijna driekwart maatregelen genomen. 36 procent kiest voor het vergroten van interne flexibiliteit.

Freelancers voelen dezelfde wind in de rug

Ook op de markt voor zelfstandig professionals is het vertrouwen aan het herstellen, blijkt uit de Freelance Markt Index (FMI) van Freelance.nl, ook over het tweede kwartaal van 2026. Deze index, gebaseerd op cijfers van het CBS, de ABU en een enquête onder opdrachtgevers, kwam uit op 99 punten: hoger dan het kwartaal ervoor en hoger dan in dezelfde periode vorig jaar. Van echte groei is nog geen sprake, maar de scherpe daling van begin 2025, toen de index na de herstart van de handhaving op de Wet DBA naar 86 punten zakte, lijkt achter de rug.

Het aantal opdrachten op het platform steeg 2 procent ten opzichte van het vorige kwartaal, met duidelijke uitschieters in Personeel & HR, data-analytics, ICT en finance. Tegelijk groeit de kloof tussen wat opdrachtgevers bieden en wat zelfstandigen vragen: gemiddeld 87 euro per uur tegenover 106 euro, een verschil dat jaarlijks oploopt. De tarieven die opdrachtgevers zelf bieden, stegen dit jaar met gemiddeld 2,4 procent, de kleinste stijging in vijf jaar tijd.

Meer meer: Freelance Markt Index Q2 2026: aantal opdrachten stijgt, maar tarieven staan onder druk