Aansprakelijk gesteld als zzp’er: wat nu?

Het is een bericht waar veel zelfstandigen van schrikken: een opdrachtgever die je aansprakelijk stelt voor schade. Of het nu gaat om een misgelopen deadline, een tegenvallend projectresultaat of een vermeende fout in je werk, de impact is vaak direct voelbaar. Financieel én emotioneel. 

“Een opdrachtgever ziet schade en wijst een verantwoordelijke aan. Maar juridisch begint het pas bij de vraag: is die schade daadwerkelijk veroorzaakt door deze zzp’er?”, aldus Michel Verheij van easeley.

De eerste en belangrijkste constatering: een claim is nog geen aansprakelijkheid.

Niet meteen in de verdediging

Veel zzp’ers reageren instinctief met excuses of proberen het “op te lossen” door (een deel van) de schade te accepteren. Begrijpelijk, maar juridisch onverstandig. Zodra je aansprakelijkheid erkent, kan dat grote gevolgen hebben ook richting een eventuele verzekeraar.

De juiste eerste stap is afstand nemen. Verzamel feiten, leg communicatie vast en analyseer wat er werkelijk is gebeurd.

De kernvraag: ben je wel aansprakelijk?

Om als zzp’er juridisch aansprakelijk te zijn, moet aan drie voorwaarden worden voldaan:

• Er is sprake van een fout 
• Er is schade 
• Er is een causaal verband tussen die fout en de schade 

Met name dat laatste punt, het causale verband, is doorslaggevend. De schade moet aantoonbaar het gevolg zijn van jouw handelen of nalaten. En juist daar gaat het in de praktijk vaak mis.

• Lees ook: “Aansprakelijkheidsverzekering? Vooral als de opdrachtgever er om vraagt”

Schade betekent niet automatisch jouw schuld

Opdrachtgevers ervaren schade en zoeken een oorzaak. Die oorzaak wordt niet zelden bij de zzp’er gelegd. Maar dat betekent nog niet dat dit juridisch standhoudt.

Er zijn talloze situaties waarin schade niet (volledig) aan de zelfstandige kan worden toegerekend.

Neem een IT-consultant die een systeem oplevert dat later problemen geeft. De opdrachtgever lijdt omzetverlies en wijst direct naar de consultant. Maar als de storing blijkt te liggen bij de hostingpartij of een externe koppeling, ontbreekt het causale verband.

Of een financieel adviseur die een analyse maakt op basis van door de klant aangeleverde cijfers. Als die cijfers achteraf onjuist blijken, is de schade niet het gevolg van het advies zelf, maar van de input.

Ook eigen keuzes van de opdrachtgever spelen vaak een rol. Denk aan een marketingprofessional die een strategie adviseert, waarna de klant daar deels van afwijkt. Als het resultaat tegenvalt, is dat niet automatisch toe te rekenen aan de adviseur.

Meerdere oorzaken, gedeelde verantwoordelijkheid

In veel zakelijke situaties is schade het gevolg van een combinatie van factoren. Juridisch wordt dan gekeken naar toerekening: welk deel van de schade is daadwerkelijk het gevolg van jouw handelen?

Dat kan betekenen dat je helemaal niet aansprakelijk bent, of slechts voor een deel.

Dit maakt aansprakelijkheidskwesties zelden zwart-wit. De praktijk is grijs en complex.

Wanneer is er wél beroepsaansprakelijkheid?

Bij beroepsaansprakelijkheid gaat het om fouten in de professionele dienstverlening die leiden tot zuivere vermogensschade. Denk aan een verkeerd advies, een rekenfout of een onjuiste interpretatie van regelgeving.

Voorbeelden zijn:

• Een fiscalist die een belastingvoordeel over het hoofd ziet 
• Een softwareontwikkelaar die een cruciale bug introduceert 
• Een consultant die op basis van verkeerde aannames adviseert 

Maar ook hier geldt: zonder aantoonbaar causaal verband is er geen aansprakelijkheid.

“De meeste claims zijn minder sterk dan ze lijken”

Volgens aansprakelijkheidsexpert Michel Verheij wordt het begrip aansprakelijkheid vaak te licht gebruikt. In de praktijk ziet hij dat causaliteit regelmatig ontbreekt.

“Veel dossiers vallen uiteen zodra je goed kijkt naar de feiten. Er zijn meerdere oorzaken, of de opdrachtgever heeft zelf keuzes gemaakt die hebben bijgedragen aan het probleem.”

Tegelijkertijd benadrukt hij dat zzp’ers hun verantwoordelijkheid niet moeten onderschatten.

“Als jouw advies aantoonbaar de doorslaggevende factor is geweest, dan ben je in de meeste gevallen gewoon aansprakelijk. Zeker als professional mag er een bepaald niveau van zorgvuldigheid van je worden verwacht.”

Zijn belangrijkste nuance:

“Niet elke fout leidt tot aansprakelijkheid. En niet elke schade betekent dat jij een fout hebt gemaakt.”

Wat moet je doen bij een claim?

Als je als zzp’er aansprakelijk wordt gesteld, is het belangrijk om gestructureerd te handelen:

Blijf zakelijk en erken geen aansprakelijkheid. Verzamel alle relevante documenten en communicatie. Analyseer wat de werkelijke oorzaak van de schade is en welke rol jij daarin hebt gespeeld.

Schakel vervolgens een jurist of je verzekeraar in. Die kan helpen om de claim inhoudelijk te beoordelen en te bepalen of en in hoeverre je aansprakelijk bent.

Tot slot

Aansprakelijk gesteld worden hoort bij ondernemen als zzp’er. Maar het is geen gegeven dat jij ook daadwerkelijk moet betalen.

De essentie zit in het causale verband. Alleen als schade aantoonbaar het gevolg is van jouw handelen, kan er sprake zijn van aansprakelijkheid.

En in de praktijk blijkt dat verband lang niet altijd zo duidelijk als het in eerste instantie lijkt.

• Lees ook: Verzekeringen voor zzp’ers: heb jij ze alle 9 nodig?