PRO: Zelfstandigenwet in strijd met SER-afspraken

De Zelfstandigenwet doorbreekt eerder gemaakte afspraken in de SER. De wet verstoort daarmee de balans in het arbeidsmarktpakket dat in het SER-advies voor de middellange termijn (MLT) is overeengekomen, terwijl dat pakket nog niet volledig is geïmplementeerd.

Dat schrijft PRO-Kamerlid Mariëtte Patijn in Kamervragen. Die vragen heeft ze overigens gesteld aan minister Vijlbrief van SZW, en niet aan minister Aartsen, die verantwoordelijk is voor de Zelfstandigenwet.

Polder en de zzp-wet

In het SER-MLT-advies 2021-2025 deed de Raad voorstellen voor een breed pakket aan arbeidsmarkthervormingen. Die voorstellen waren een uitwerking van de adviezen van de Commissie Regulering van Werk (ook bekend als de Commissie Borstlap). Het kabinet-Rutte IV nam de SER-voorstellen destijds integraal over. Toenmalig minister Van Gennip vertaalde ze naar een reeks wetten, zoals de Wet meer zekerheid flexwerkers, de BAZ (verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering) en de VBAR. Daarnaast werd, conform het SER-advies, de zelfstandigenaftrek afgebouwd.

Het huidige kabinet heeft ervoor gekozen de VBAR in tweeën te knippen: de Wet rechtsvermoeden bij laag tarief, die op 1 januari al ingaat, en de Zelfstandigenwet, die oorspronkelijke VBA-deel (verduidelijking beoordeling arbeidsrelaties) vervangt.

Patijn vraagt zich in haar Kamervragen af of er wel steun is bij de sociale partners voor de Zelfstandigenwet en of de minister bereid is die partners om advies te vragen. “Het gaat er ons om dat er uitvoering gegeven zou worden en het MLT advies als afspraak tussen sociale partners” aldus Patijn in een toelichting. “Daar is nu één element uitgetrokken, namelijk zzp-wetgeving. Daardoor is het evenwicht uit dat pakket van het MLT-advies getrokken. Dat is een keuze geweest van dit kabinet. Het is in zo’n situatie, zeker als je polder ook dichtbij wil houden, echt belangrijk om hier serieus overleg over te voeren.”

Rol polder

Overigens hebben de sociale partners, via de Stichting van de Arbeid, in 2025 al aangegeven dat noch de VBAR noch de Zelfstandigenwet aansluit bij het genoemde SER-advies.

Als VVD-Kamerlid nam Aartsen in debatten het standpunt in dat de politiek ook een eigen verantwoordelijkheid heeft en niet uitsluitend SER-adviezen hoeft uit te voeren.

• Lees ook: SER lid Ruben van Houweling “Op sommige punten is het SER MLT misschien wel ingehaald door de realiteit.

Het antwoord op de vraag van Patijn hoe het kabinet aankijkt tegen de verhouding tussen het SER-MLT en de Zelfstandigenwet staat overigens al te lezen in de (concept-)memorie van toelichting (MvT). Daarin wordt uitvoerig ingegaan op hoe de Zelfstandigenwet zich volgens het kabinet verhoudt tot het SER-MLT-advies en het arbeidsmarktpakket. In die MvT erkent het kabinet dat het “wetsvoorstel zelf geen onderdeel vormt van het arbeidsmarktpakket zoals dit initieel is afgesproken”, maar ziet het de wet wel als een “praktische uitwerking van de richtingen die verschillende partijen hebben geschetst.” Oftewel: volgens het kabinet past de wet binnen het bredere pakket en is het in de geest van de SER-afspraken.

Verhoudingen op scherp

De timing van de Kamervragen is opvallend. Momenteel loopt er een internetconsultatie over deze wet: bij uitstek de gelegenheid voor iedereen, inclusief de sociale partners, om input te geven. In die consultatie wordt onder meer expliciet gevraagd te reageren op de verplichte bestedingen. Voor Patijn is dat niet voldoende, zo laat ze weten: “Dit gaat ook over hoe ga je om met je partners in de polder.”

De vragen van Patijn zijn lastig los te zien van de verstoorde verhoudingen tussen de vakbonden en het kabinet, en binnen de polder. De kabinetsplannen voor bezuinigingen op de sociale zekerheid mogen dan van tafel zijn, daarmee is er nog geen bereidheid tot samenwerking. Dat de ABU, NBBU en VvDN een jaar geleden nieuwe cao’s hebben afgesloten zonder de traditionele vakbonden FNV en CNV, zet de verhoudingen binnen de polder rond het ‘flexdossier’ op scherp. Dat speelt bij de verdere invulling van de Wtta (het toelatingsstelsel), maar – zo blijkt uit deze vragen – dus ook rond de Zelfstandigenwet.

De ambitie van minister Aartsen voor een breed maatschappelijk en politiek draagvlak voor zijn Zelfstandigenwet lijkt in ieder geval onder druk te staan. Patijn zegt namelijk ‘vraagtekens’ te hebben over de toegevoegde waarde van de Zelfstandigenwet en vreest dat de wet voor nieuwe onrust gaat zorgen.