Connie Maathuis (VZN) presenteert standpunt over de Zelfstandigenwet: niet ‘werknemer, tenzij’, maar ‘ondernemer, want’

Als het aan de Vereniging Zelfstandigen Nederland (VZN) ligt, krijgen zzp’ers een eigen status voor de Belastingdienst. Als zij voldoen aan de voorwaarden van een speciale zelfstandigentoets, krijgen zij die status voor één belastingjaar. Als hun opdrachten daarnaast aan een aantal heldere voorwaarden voldoen, weten hun opdrachtgevers vooraf zeker dat ze geen werkgeverspremies hoeven te betalen.

Verdere invulling van de Zelfstandigenwet

Dit is een voorstel van VZN als aanvulling op de Zelfstandigenwet, een conceptwetsvoorstel om te bepalen wanneer iemand als zelfstandige mag werken voor een zakelijke opdrachtgever. Minister Thierry Aartsen (Werk & Participatie) werkt momenteel aan dit voorstel. Hij wil daarbij graag inbreng van sociale partners, handhavers en experts zoals zzp-organisaties.

“Het is belangrijk dat opdrachtgevers meer zekerheid vooraf krijgen over de arbeidsrelatie”, zegt Connie Maathuis, voorzitter van VZN. “Veel opdrachtgevers zijn namelijk gestopt met de inhuur van zelfstandigen. Niet omdat er geen regels zijn, maar omdat je pas achteraf zeker weet of je voldoet aan die regels in plaats van vooraf.”

Voordelen voor zzp’ers, opdrachtgevers en Belastingdienst

De Belastingdienst beoordeelt een werkrelatie vanaf 2025 pas nadat er al is gewerkt, legt ze uit. “Daar zit een groot deel van de huidige terughoudendheid bij opdrachtgevers. Met deze uitwerking willen we dit oplossen.” Die uitwerking moet opdrachtgevers voldoende zekerheid geven om echte zelfstandigen in te huren. Verder heeft het ook voordelen voor de Belastingdienst, vertelt Maathuis.

“De Belastingdienst krijgt met een status-controle in plaats van een werkrelatie-controle echt veel minder uitvoeringslast”, zegt ze. “Het kost veel meer tijd om per werkrelatie te oordelen of er sprake is van gezag, inbedding of feitelijke uitvoering, dan eens per jaar te bezien of een zelfstandige aan objectieve, controleerbare criteria voldoet. Bovendien is statusfraude concreter en beter te handhaven dan schijnzelfstandigheid.”

VZN deelde het uitgebreide voorstel eind mei met de minister. Donderdag sprak voorzitter Connie Maathuis er voor het eerst over met de buitenwereld via het Financieele Dagblad.

Niet ‘werknemer, tenzij’, maar ‘ondernemer, want’

Het probleem met het huidige concept-wetsvoorstel is het uitgangspunt, vertelt Maathuis. “Dat is: wanneer is er sprake van werknemerschap? Je bent zelfstandig, zolang je niet als werknemer wordt aangemerkt. Wij draaien dat om.”

De vraag moet volgens VZN zijn: wanneer is er sprake van ondernemerschap? Maathuis: “Dus niet ‘werknemer, tenzij’ maar ‘ondernemer, want’. Een eigen vertrekpunt, met een eigen toets en een eigen rechtspositie voor zzp’ers.”

Zelfstandigenwet: twee toetsen

Het huidige concept van de Zelfstandigenwet bestaat uit een ondernemerstoets, een werkrelatietoets en criteria die verschillen per sector. In de ondernemerstoets zitten eisen voor zelfstandigen, zoals pensioenopbouw en een verzekering tegen arbeidsongeschiktheid. De werkrelatietoets gaat over de specifieke opdracht en de relatie met de opdrachtgever.

VZN wil dat dus anders aanpakken. “In de werkrelatietoets zitten toch weer begrippen als inbedding en gezagsverhouding”, zegt Maathuis. “Zulke vage begrippen die te maken hebben met werknemersbegrip leveren geen zekerheid op, maar eindeloze rechtszaken. Een eigen vertrekpunt voor zelfstandigheid biedt juist wel zekerheid.”

Openbaar register

Er moet een speciaal openbaar register komen waarin staat welke zzp’ers geslaagd zijn voor de zelfstandigentoets. Een opdrachtgever ziet zo wie dat belastingjaar in elk geval de status ‘zelfstandige’ heeft. Als de opdracht vervolgens voldoet aan bepaalde objectieve voorwaarden, weet de opdrachtgever zeker dat hij geen boetes of premies hoeft te betalen voor schijnzelfstandigheid. “Als de opdracht voldoet aan de voorwaarden, is de vrijwaring definitief”, zegt de voorzitter van VZN.

Voorwaarden aan de opdracht

VZN denkt in elk geval aan voorwaarden zoals vrijheid om ook voor andere opdrachtgevers te werken en geen vast rooster zoals bij een werknemer. Ook mag de zzp’er niet binnen de twee jaar vóór de opdracht bij dezelfde opdrachtgever in loondienst hetzelfde of bijna hetzelfde werk gedaan hebben.

Maathuis: “Woorden als feitelijke aansturing, feitelijke inbedding en gezagsverhouding staan bewust niet in deze lijst. Die openen de deur naar de werkinhoudelijke beoordeling van de relatie die we juist willen vermijden.”

Rechtsvermoeden, sectorale regels en collectieve afspraken

VZN wil kwetsbare werkenden beschermen tegen schijnconstructies met drie maatregelen: harde regels voor bepaalde sectoren waar misbruik vaak voorkomt, ruimte voor collectieve afspraken voor zelfstandigen in een zwakke onderhandelingspositie en het rechtsvermoeden van werknemerschap onder een laag uurtarief (inmiddels goedgekeurd door de Eerste en Tweede Kamer).

Maathuis: “Het civielrechtelijke werknemersbegrip blijft volledig overeind. Een zzp’er die vindt dat hij feitelijk toch werknemer is, kan dat altijd bij de rechter laten vaststellen.”

Werkbaar, uitvoerbaar en minder kostbaar

De minister en ambtenaren zijn nog volop bezig met input verzamelen. Maathuis heeft goede hoop dat zij aan de slag gaan met het voorstel van VZN. “Wij denken dat ons voorstel makkelijker uitvoerbaar is dan het huidige plan. De status hangt namelijk aan de persoon, je hoeft dus in principe geen losse opdrachten meer te controleren. De Belastingdienst kan bovendien een groot deel automatiseren met de bestaande infrastructuur en registers.”

Tot slot zijn de criteria objectief en vooraf helder toetsbaar, benadrukt ze. “Er is geen sprake van vrije interpretatie of weging. De Toetsingscommissie beoordeelt bezwaren tegen weigering of intrekking van de status. Er is geen nieuwe organisatie of aparte uitvoeringsmachine nodig. Al met al lijkt dit voorstel ons werkbaar, uitvoerbaar en uiteindelijk veel minder kostbaar.”