‘Zelfstandige laat zijn belangen moeilijk collectief vertegenwoordigen’

Peter Boerman door
3 reacties
‘Zelfstandige laat zijn belangen moeilijk collectief vertegenwoordigen’

We vermoeden het al een beetje, maar nu is het ook voor het eerst wetenschappelijk aangetoond: de gemiddelde zelfstandig ondernemer – zo die al bestaat – sluit zich nauwelijks aan bij een organisatie die zegt op te komen voor zijn collectieve belangen.

Een vakbond als FNV Zelfstandigen of AVV? Een werknemersvereniging als ONL of VNO-NCW? Of een speciale lobbyclub misschien, zoals PZO of de net opgerichte Werkvereniging?

Het zijn allemaal waarschijnlijk zeer goedbedoelde initiatieven om collectief de belangen van zelfstandig ondernemers te behartigen. Maar al deze clubs kampen met één probleem: dé zzp’er bestaat niet. De diversiteit binnen de groep is zo groot dat de groep nauwelijks eensluidende belangen kent. En dus kampen ze eigenlijk ook allemaal met een gebrek aan achterban.

‘De overgrote meerderheid van de zelfstandig ondernemers is geen lid van een belangenorganisatie, en ook niet van plan dat te worden’, zegt Giedo Jansen dan ook.

Als eerste ter wereld

Jansen is politiek-socioloog en onderzoeker aan de Universiteit Twente, en deed afgelopen jaar – waarschijnlijk als eerste ter wereld – onderzoek onder zzp’ers naar hoe zij staan tegenover organisaties die zeggen hun belangen te vertegenwoordigen. Dat deed hij op basis van het zzp-panel van Panteia, waar zzp’ers van alle soorten en maten inzitten, van taxichauffeurs tot hoogopgeleide consultants. Van dat onderzoek is nu ook een (gratis) wetenschappelijk artikel verschenen.

Daaruit blijkt allereerst, zegt Jansen, dat de organisatiegraad van zelfstandigen erg laag is. Al ligt het er maar helemaal aan waarmee je het vergelijkt. ‘Onder werknemers is de organisatiegraad bijvoorbeeld ook laag. En als je alles bij elkaar optelt is toch nog bijna de helft van de zzp’ers toch wel érgens bij aangesloten.’

Waarom word je lid?

Dr. Giedo Jansen (TU Twente)

Jansen onderzocht ook waaróm mensen lid worden van zo’n organisatie. Daarbij onderscheidde hij drie mogelijke motieven: een economische keuze, een sociale beroepsverklaring of een politieke houding. Het bleek dat de economisch beredeneerde keuze veruit de beste verklaring biedt. Oftewel: mensen worden lid van een club omdat ze denken er iets voor terug te krijgen.

Het ‘ANWB-model’, noemt Jansen dat. Denk aan: persoonlijke dienstverlening, juridische hulp, een helpdesk, workshops. ‘Mensen worden absoluut lid vanwege de individuele diensten die daarbij worden aangeboden.’ Hij heeft geen wetenschappelijke vergelijking gedaan met hoe dat zit onder werknemersorganisaties. ‘Maar ik vermoed dat dit model – ik ben lid omdat ik er iets voor terugkrijg – bij zzp’ers wel iets sterker is.’

De kans op freeriders-gedrag

Want collectieve belangenbehartiging in Den Haag? Dat vinden zzp’ers over het algemeen wél belangrijk, maar het biedt geen sterke verklaring voor lidmaatschap. Althans: in Jansens onderzoek   blijkt dat weinig  zzp’ers vanwege de lobbycapaciteiten lid worden van een organisatie. ‘Met alleen collectieve belangenvertegenwoordiging red je het als organisatie niet’, stelt Jansen dan ook. ‘Dan is de kans op freeriders-gedrag veel te groot.’

En daar komt nog een belangrijke constatering bij, zegt hij. ‘Zelfstandigen worden meestal benaderd als één homogene groep. Maar we weten dat dit een mythe is: het is helemaal geen homogene groep. En hun belangen verschillen ook nogal.’

Opvallend is het daarom dat die diversiteit niet altijd te merken aan de belangenclubs, zegt hij. Die trekken dikwijls samen op. De verschillen zijn hooguit ‘subtiel’. ‘Kijk naar een onderwerp als minimumtarieven. Die worden categorisch afgewezen door de echte zzp-clubs als PZO, terwijl FNV zelfstandigen toch nog iets meer aan de onderkant van de markt denkt en die ook wil beschermen.’

Herkenbare patronen

Uit Jansens onderzoek blijken verder een aantal niet héél verrassende dingen. Dat parttimers gemiddeld minder lid zijn van een belangenorganisatie bijvoorbeeld. Of dat zelfstandigen die daarvoor in loondienst zijn geweest niet zo snel bij een werkgeversvereniging terecht komen, en dat middenstanders juist weer niet zo snel bij een vakbond zitten.

Ook bleek dat het in sommige beroepen heel gewoon voor freelancers is om toch bij een vakbond te zitten. Denk aan de NVJ voor journalisten, of zzp’ers in het onderwijs, die relatief vaak lid zijn van de Onderwijsbond. Ook politiek gezien ontdekte hij ‘herkenbare patronen’. Zo zitten links georiënteerde mensen eerder bij een vakbond, en rechts georiënteerde zelfstandigen weer eerder bij een ondernemersvereniging. Bij nieuwere clubs zoals PZO ontdekte hij daarentegen nauwelijks een overheersende politieke richting in de achterban. ‘Die nieuwe clubs zitten er echt tussenin.’

Inkomen heeft géén effect

Misschien nog wel interessanter zijn echter de bevindingen die Jansen níet heeft gedaan. Zo verwachtte hij dat inkomen een effect zou hebben. ‘Ik dacht: hoe meer je verdient, hoe eerder je lid bent van een belangenorganisatie. Maar dat effect heb ik niet gevonden. En ook had het geen effect of iemand onvrijwillig zelfstandig was of niet. Ik heb gevraagd te reageren op de stelling: ‘als ik vrij zou mogen kiezen, zou ik liever in loondienst willen’. Mensen die daar ja op zeiden, waren niet vaker of minder vaak lid van een belangenorganisatie dan anderen. Opvallend was wel dat dit maar om een heel kleine groep van zo’n 10 procent ging. De meesten hebben dus echt er zelf voor gekozen om zelfstandig te zijn en willen dat ook graag blijven.’

Zó zelfstandig dus, dat ze hun belangen ook niet graag door een belangenorganisatie laten vertegenwoordigen. Want dat hebben ze dan vaak wel weer met elkaar gemeen.

Peter Boerman

Over Peter Boerman

Peter Boerman is (eind)redacteur bij ZiPconomy. Hij is daarnaast hoofdredacteur van Werf&, over arbeidsmarktcommunicatie en recruitment. Hij is gefascineerd door de vraag hoe menselijk talent en organisaties bij elkaar worden gebracht, en wil met zijn verhalen bijdragen aan een wereld waarin mensen zoveel mogelijk van hun potentie kunnen verwezenlijken.

Bekijk meer artikelen van Peter Boerman >

Reacties

  1. Persoonlijk vraag ik mij af in hoeverre een (vak)bond voor zelfstandigen een andere vakbond – die pleit voor verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering voor ZZP-ers om daarmee hun prijs kunstmatig omhoog te jagen – tegen zal werken.

  2. ZZP Nederland herkent zich wel in de gevonden onderzoeksresultaten. De collectieve belangenbehartiging wordt als zeer belangrijk ervaren, maar zonder individuele dienstverlening betreffende ondernemerschap, zoals informatie, advies en voordeel zouden we minder aangesloten zzp’ers hebben (nu ruim 41.000). Toegevoegde waarde in de dagelijkse praktijk van de zelfstandig ondernemer, is ook richtinggevend voor onze belangenbehartiging. Onze achterban is heterogeen qua sector, maar bestaat wel met name uit zelfstandigen die hun hoofdinkomen uit hun ondernemerschap halen.

  3. De Werkvereniging wordt in dit artikel ten onrechte neergezet als belangenbehartiger voor zelfstandigen. Wij zetten ons in voor de belangen van Modern Werkenden. Dat zijn alle werkenden die behoefte hebben aan een hervorming van de arbeidsmarkt en het sociaal zekerheidsstelsel. We zijn ons ervan bewust dat dit een slecht te verkopen boodschap is, maar toezien hoe het behartigen van enkel de deelbelangen ervoor zorgt dat er een loopgraven oorlog in de polder is ontstaan waar we allemaal slechter van worden, dat vinden we een onverkoopbare boodschap. Wij zetten ons dan ook tegen beter weten in voor de herinrichting van onze arbeidsmarkt zodat deze meebeweegt met alle werkenden. http://www.werkvereniging.nl

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *