Afschaffen cao-afwijking gelijkwaardige beloning: onverstandig én onwerkbaar

De WAADI is de Nederlandse implementatie van de Europese Uitzendrichtlijn (Richtlijn 2008/104/EG betreffende uitzendarbeid). Het leidend principe over beloning uit die Richtlijn — “De essentiële arbeidsvoorwaarden van uitzendkrachten zijn, voor de duur van hun opdracht bij een inlenende onderneming, ten minste dezelfde als die welke voor hen zouden gelden als zij rechtstreeks door de genoemde onderneming voor dezelfde functie in dienst waren genomen” — is in Nederland ingevoerd als het “loonverhoudingsvoorschrift” in art. 8 lid 1 van de WAADI.

In art. 5 lid 3 van de Richtlijn wordt de mogelijkheid geboden om, onder voorwaarden, per cao af te wijken van dat principe. Nederland heeft dat gedaan via art. 8 lid 4 van de WAADI. In hetzelfde artikel van de Richtlijn wordt (in art. 5 lid 2) ook de mogelijkheid geboden om van het bovengenoemde principe af te wijken als de betreffende werknemer een contract voor onbepaalde tijd heeft met zijn werkgever (de uitlener) en dus tussen opdrachten gewoon wordt doorbetaald. Door het toenmalige kabinet werd het onnodig geacht om die uitzondering ook in de WAADI op te nemen.

Het amendement-Patijn: sympathiek, maar riskant

Via een ingediend amendement op de Wet meer zekerheid flexwerkers wil PRO-Nederland-Kamerlid Mariette Patijn deze optie — vastgelegd in art. 8 lid 4 WAADI — afschaffen.

Dat klinkt wellicht sympathiek en het voorstel lijkt gesteund te worden door meerdere fracties. Maar de — mogelijk onbedoelde — negatieve effecten zijn groot.

Het poldermodel verdient beter dan een achterdeur

Door het afschaffen wordt het gebruik in Nederland Polderland, dat arbeidsvoorwaardenkwesties worden geregeld in cao’s tussen de sociale partners en niet door de wetgever, drastisch overboord gegooid. Je moet je dan ten eerste afvragen welk probleem je daarmee oplost: het ligt immers voor de hand dat onder het regime van een cao, zéker als die algemeen verbindend wordt verklaard, geen uitbuiting van kwetsbare werknemers kan en mag plaatsvinden. De handhaving daarop is bovendien bewijsbaar effectief (SNCU).

Dat kan natuurlijk anders, als de politiek dat wil, maar dat moet dan niet via het achterdeurtje van een amendement op een al heel oud wetsvoorstel (dat overigens door de sociale partners al grotendeels via de cao’s is ingevoerd) erdoorheen worden gerommeld. Zo’n enorme wijziging van de manier waarop in Nederland arbeidsvoorwaarden tot stand komen, verdient een eigenstandig plenair debat in het parlement.

Feitelijk onuitvoerbaar

Maar bovendien is het feitelijk onuitvoerbaar. Het zonder meer afschaffen van art. 8 lid 4 van de WAADI leidt er, in combinatie met het Dosign-arrest, toe dat in de praktijk bij alle inleen-uitleenrelaties de arbeidsvoorwaarden van de opdrachtgever gevolgd moeten worden. Bij traditioneel uitzenden (ziek & piek, werving & selectie, korte tot zeer korte duur) is dat nog tot daaraantoe, maar voor uitleners waar het merendeel van de werknemers een overeenkomst van onbepaalde duur heeft, is dat volstrekt onwerkbaar.

Duizenden bedrijven in de knel door de WTTA

Om nóg betere bescherming te bieden aan kwetsbare arbeidskrachten heeft het parlement juist onlangs de WTTA aangenomen. Op dit moment wordt hard gewerkt aan het operationaliseren van die wet per 1 januari 2027. Onder de WTTA moet elke onderneming die ook maar één werknemer ter beschikking stelt om onder leiding en toezicht van de opdrachtgever werkzaamheden te verrichten, worden toegelaten via een certificeringsstelsel. Daar zitten, behalve alle detacheerders, ook heel veel (naar schatting tussen de 9.000 en 15.000) bedrijven bij die helemaal niet herkenbaar zijn als uitleenbureaus: vrijwel alle administratiekantoren, heel veel consultancies, vrijwel alle interim-managementbureaus met managers in loondienst en heel veel andere dienstverleners van uiteenlopende soort. En vrijwel alle werknemers van die bedrijven hebben een vast contract met zeer acceptabele en vaak zelfs genereuze arbeidsvoorwaarden — voor een deel anders dan die van de klant, maar qua pakketwaarde wel minimaal gelijkwaardig.

Als art. 8 lid 4 WAADI zonder meer wordt afgeschaft, zouden die bedrijven, om te worden toegelaten, in plaats van ‘minimaal gelijkwaardige’ arbeidsvoorwaarden ineens per plaatsing steeds precies dezelfde arbeidsvoorwaarden moeten hanteren als de opdrachtgever. Dat dient geen zinvol doel. Bovendien werken de ter beschikking gestelde werknemers van die bedrijven vaak voor meer dan één opdrachtgever tegelijk, waardoor ze per week of zelfs per dag steeds wisselende arbeidsvoorwaarden zouden hebben. Behalve zeer onwenselijk is dat ook onwerkbaar.

Als het toch gebeurt: beperk de schade

Mocht de Tweede Kamer toch besluiten te gaan sleutelen aan de WAADI en art. 8 lid 4 af te schaffen, dan kan een enorme chaos bij de invoering van de WTTA eigenlijk alleen worden voorkomen door dit artikel te vervangen door de uitzondering voor contracten van onbepaalde duur van art. 5 lid 2 van de Europese Uitzendrichtlijn.