‘Werkplezier in de zorg vraagt om werkbare zzp-wetgeving’

De Dag van het Werkplezier in de Zorg is bedoeld om waardering uit te spreken voor zorgprofessionals en stil te staan bij wat ze motiveert om dit veeleisende, maar maatschappelijk onmisbare werk te blijven doen. Tegelijkertijd is het een confronterende constatering dat dit werkplezier voor veel zorgprofessionals de afgelopen jaren juist sterk onder druk is komen te staan. Met name voor zzp’ers in de zorg was 2025 een jaar waarin onzekerheid de boventoon voerde. Dat maakt deze dag extra relevant, juist nu het nieuwe regeerakkoord op het punt staat te worden gepubliceerd en politieke keuzes over de toekomst van zelfstandigheid in de zorg concreet worden.

Veel onzekerheid

Door aanhoudende onduidelijkheid over de handhaving van het arbeidsrecht en de kwalificatie van arbeidsrelaties hebben veel zorginstellingen besloten het werken met zzp’ers als te risicovol te beschouwen. Niet omdat zij de inzet of professionaliteit van deze zorgverleners in twijfel trekken, maar omdat de juridische en financiële risico’s simpelweg te groot zijn geworden. Het gevolg is bekend: opdrachten vielen weg, bemiddelingskanalen droogden op en NBBU ziet een aanzienlijk aantal zzp’ers noodgedwongen de zorgsector verlaten. Dat is een verlies voor de zorg, voor patiënten én voor het werkplezier van iedereen die zich dagelijks inzet om de sector draaiende te houden.

Zo is een vicieuze cirkel ontstaan. Onzeker beleid leidt tot terughoudende opdrachtgevers. Die terughoudendheid zorgt ervoor dat zzp’ers verdwijnen, wat de personeelstekorten verder vergroot. De extra druk die daardoor ontstaat, komt terecht bij de zorgprofessionals die blijven, met directe gevolgen voor hun werkplezier en inzetbaarheid. Zzp’ers willen niet in vast dienstverband vanwege de slechte omstandigheden en hun wens flexibel hun leven in te delen. 

Als NBBU vertegenwoordigen wij onder meer zzp-bemiddelaars en daarmee indirect ook duizenden zelfstandig werkende zorgprofessionals. Vanuit die positie doen wij een dringend beroep op het nieuwe kabinet, dat zich in de afrondende fase van de formatie bevindt en binnenkort zijn beleidskoers vastlegt in het regeerakkoord: zorg voor nieuwe zzp-wetgeving die niet alleen juridisch zuiver is, maar die recht doet aan de rol van de zzp’er en vooral ook werkbaar is in de praktijk. Zzp’ers in de zorg moeten er gewoon kunnen zijn en opdrachtgevers zouden hen ook zonder zorgen moeten kunnen inhuren.

De kern van het probleem is niet dat er regels zijn, maar dat die regels onvoldoende houvast bieden vooraf. Zorginstellingen, bemiddelaars en zzp’ers worden geconfronteerd met open normen, interpretatieruimte en handhaving achteraf. Dat leidt tot defensief gedrag. Organisaties kiezen voor zekerheid door geen zzp’ers meer in te zetten, ook als dat operationeel of kwalitatief onwenselijk is. Werkplezier maakt plaats voor angst voor naheffingen, boetes en reputatieschade.

Nieuwe wetgeving moet daarom uitgaan van voorspelbaarheid en voorafgaande zekerheid. Dat kan bijvoorbeeld door heldere toetsingskaders te introduceren die vooraf uitsluitsel geven over de aard van de arbeidsrelatie. Wanneer een zorginstelling, een zzp-bemiddelaar en een zelfstandige aantoonbaar volgens deze kaders werken, moet dat bescherming bieden tegen latere herkwalificatie. Alleen zo ontstaat het vertrouwen dat nodig is om weer samen te werken.

Daarnaast is het van belang dat de wetgeving oog heeft voor de realiteit van de zorgpraktijk. De zorg kent roosters, teamwerk en continuïteitseisen die niet één-op-één te vergelijken zijn met andere sectoren. Dat betekent niet dat zelfstandigheid per definitie onmogelijk is, maar wel dat criteria daarop moeten worden afgestemd. Een one size fits all-benadering doet geen recht aan de complexiteit van de zorg en werkt contraproductief.

Ook de rol van zzp-bemiddelaars verdient expliciete erkenning. Zij vervullen een cruciale schakel tussen vraag en aanbod, dragen bij aan kwaliteit, compliance en transparantie en nemen opdrachtgevers veel administratieve lasten uit handen. Goed functionerende bemiddeling is geen risicoverhogende factor, maar juist een randvoorwaarde voor verantwoord werken met zelfstandigen.

Zorgen voor werkplezier

Werkplezier in de zorg ontstaat wanneer professionals autonomie ervaren, wanneer organisaties kunnen plannen met vertrouwen en wanneer regels ondersteunen in plaats van verlammen. De keuzes die hierover nu politiek worden gemaakt, bepalen of de zorgsector deze vicieuze cirkel weet te doorbreken of dat onzekerheid en personeelstekorten elkaar blijven versterken. Dat vraagt om politieke keuzes. Keuzes voor duidelijkheid boven vaagheid, voor uitvoerbaarheid boven theoretische perfectie en voor samenwerking boven wantrouwen.

De Dag van het Werkplezier in de Zorg is een uitgelezen moment om die keuzes te maken. Juist nu het regeerakkoord op het punt staat te verschijnen, is het essentieel dat zelfstandigheid in de zorg niet wordt benaderd vanuit wantrouwen, maar vanuit realisme en verantwoordelijkheid. De NBBU roept het nieuwe kabinet op om snel werk te maken van moderne, werkbare zzp-wetgeving die zekerheid vooraf biedt aan zorginstellingen, zzp-bemiddelaars en zzp’ers. Niet als doel op zich, maar als noodzakelijke voorwaarde om de zorg toegankelijk, menselijk en aantrekkelijk te houden voor vandaag en voor de toekomst.