Het Groot Arbeidsmarktdebat: ‘Zelfstandigenwet moet er komen, linksom of rechtsom’

Het Groot Arbeidsmarktdebat dat 20 oktober werd gehouden in Den Haag is een initiatief van de brancheorganisaties ABU, NBBU, RIM, Bovib en VvDN. Het is mede georganiseerd door ZiPmedia, uitgever van onder meer FlexNieuws, ZiPconomy en HRMorgen.

Voor een uitverkochte zaal en vele online kijkers gingen Tweede Kamerleden in debat over hoe hun plannen voor de aanpak van de problemen op de arbeidsmarkt De discussie spitste zich natuurlijk vooral toe op arbeidsmigratie, een heikel punt momenteel in Den Haag (zie hiervoor het artikel op FlexNieuws) En op dat andere slepende dossier: zzp-wetgeving.

Gevolgen Wet DBA

Om de ernst van gevolgen van de Wet DBA aan te geven wijst Jan-Willem Weijers (hoofdredacteur ZiPconomy) op een peiling van ZZPkiest.nl (ZiPmedia): 60% van de zzp’ers maakt zich ernstig zorgen over teruglopende opdrachten, 20% maakt zich ‘een beetje zorgen’. “Dat betekent dat 80% van de zzp’ers last heeft van de onduidelijke handhaving van de Wet DBA.” Onzekerheid troef dus in de zzp-markt.

Zelfstandigenwet als alternatief VBAR

De Wet verduidelijking beoordeling arbeidsrelaties en rechtsvermoeden (Wet VBAR) zou meer duidelijkheid moeten verschaffen. Dit wetsvoorstel is momenteel in behandeling in de Tweede Kamer, maar stuit (ook daar) op veel kritiek. Op initiatief van Thierry Aartsen (VVD) ligt daarom nu ook de Zelfstandigenwet als alternatief voor de VBAR op tafel. VVD, CDA, D66 (en SGP) denken dat deze Zelfstandigenwet wel duidelijk (vooraf) geeft aan zzp’ers en opdrachtgevers.

• Lees ook: Claire Martens (VVD) over Zelfstandigenwet : “Alles is beter dan de VBAR”

Hans Vijlbrief (D66) ziet in de huidige handhaving van de Wet DBA en de toekomstige VBAR grote bezwaren. “Er wordt met een enorme bijl gehakt, ook in situaties waarin zzp’en prima moet kunnen.” Vijlbrief is dan ook uitgesproken voorstander van de Zelfstandigenwet, waarvoor volgens hem overigens collega Thierry Aartsen (VVD) de credits verdient. “De Zelfstandigenwet doet recht aan de status van zzp’ers. Zzp’ers willen erkend worden, het feit dat zij zelfstandig wíllen werken moet meetellen. Binnen de Zelfstandigenwet geldt nog steeds de werkrelatietoets, men moet voldoen aan het arbeidsrecht, maar de vrije wil (van zzp’ers) is cruciaal. De Zelfstandigenwet is echt een ander beest dan de Wet VBAR.”

De Zelfstandigenwet past in de filosofie van de liberalen. “Wij willen zelfstandigen als 3^e, nieuwe categorie op de arbeidsmarkt erkennen, naast werkgevers en werknemers. Hoe moeilijk dat ook te realiseren is in het huidige arbeidsrecht.”

De Zelfstandigenwet is een stuk ‘plezanter’ om het op z’n Vlaams te zeggen. Meer duidelijkheid, minder regels.
Daan de Kort (VVD)

Dat Daan de Kort (VVD) voor de Zelfstandigenwet van zijn eigen partij is spreekt voor zich. Dit wetsvoorstel, dat is geïnspireerd op de Belgische wetgeving, is volgens hem een stuk ‘plezanter’ om het op z’n Vlaams te zeggen. “Meer duidelijkheid, minder regels.” Wie is daar nou niet voor? Mariëtte Patijn (GL/PvdA). GL/PvdA vindt namelijk dat er grote bezwaren kleven aan de Zelfstandigenwet. “Het draagt een belofte in zich die het niet kan waarmaken. Het mist rechtszekerheid. Bovendien is het in de kern nog altijd zo dat de Belastingdienst achteraf tot het oordeel kan komen dat wel sprake is van een werknemersrelatie.” Voorstanders VVD, D66 en CDA erkennen dat er nog veel uitgewerkt dient te worden in de Zelfstandigenwet. Maar Vijlbrief waarschuwt ook voor te veel vastleggen in wetgeving.

• Lees ook: Coalitie van brancheverenigingen steunt de Zelfstandigenwet: ‘Goede stap vooruit’

Nog afgezien van juridisch gesteggel, is er een groot verschil in denken over zelfstandigen op de arbeidsmarkt tussen links en de liberalen. Daan de Kort (VVD): “De onzekerheid over de handhaving van de Wet DBA hangt momenteel zo zwaar boven de markt dat opdrachtgevers terughoudend zijn.” Daar moet snel iets aan gedaan worden volgens de VVD. Maar GL-PvdA ziet het juist als een positieve ontwikkeling dat opdrachtgevers minder zzp’ers durven inhuren. Patijn (GL/PvdA): “Dat is de bedoeling. Opdrachten voor zzp’ers moeten ook teruglopen. Wij willen niet dat onverzekerde zelfstandigen zonder pensioenopbouw op een dak werken.” Als het aan GL/PvdA ligt, worden de huidige wetsvoorstellen voor de arbeidsmarkt (dus ook VBAR) gewoon doorgevoerd.

Opdrachtgevers terughoudend bij inhuur zzp’ers? “Dat is juist de bedoeling. Wij willen ook helemaal niet dat onverzekerde zelfstandigen zonder pensioenopbouw op een dak werken.
Mariëtte Patijn (GL/PvdA)

Contractneutraal stelsel

“De arbeidsmarkt moet op de schop. We moeten af van het vaste arbeidscontract en niet voor elke uitzondering weer complexe wetten maken”, zegt Henk Vermeer (BBB), de partij die overigens meer ziet in een VAR light dan de Zelfstandigenwet. Vermeer pleit voor het omgooien van het sociale stelsel. Dit werkt volgens hem niet voor iedereen. “De een heeft een vangnet nodig, de ander een trampoline.” Ook de VVD vindt het tijd om dit aan te pakken. De Kort: “Het socialezekerheidsstelsel is niet meer te handhaven. We moeten hier wel in gaan snijden.”

D66 pleit voor een sociaal stelsel waarin zelfstandigen, net als werknemers, een eigen status krijgen. Hetzelfde uitgangspunt als in de Zelfstandigenwet. Vijlbrief: Het is zoeken naar een evenwicht. Je wilt niet te veel vastleggen, maar ook voorkomen dat er free riders zijn.”

GL/PVDA is pertinent tegen een contractneutraal stelsel en weigert te sleutelen aan het oude arbeidsrecht. “Werknemers hebben rechtsbescherming nodig. Misschien is het nu even anders door de krapte op de arbeidsmarkt, maar het blijft zo dat de verhouding tussen werkgever en werknemer niet in evenwicht is.” (lees: in de baas-arbeider-relatie delft de arbeider het onderspit.) En dat geldt ook voor zelfstandigen vindt Patijn: “Er zijn veel mensen die helemaal niet zelfstandig willen zijn. Die willen ook gewoon worden doorbetaald tijdens hun vakantie.”

Vanuit de zaal wijst Saskia Kapper (voorzitter van de Bovib) Patijn erop dat zij doet aan cherry picking uit de aanbevelingen van de Commissie Borstlap. Iets waar Hans Borstlap zelf nog zo voor gewaarschuwd heeft. “Borstlap pleitte voor flex minder flex en vast minder vast, maar dat laatste gebeurt dus niet.”

• Lees ook: Arbeidsmarkt van Morgen: contractneutraal stelsel blijft een fraai vergezicht

Minder regels?

Ook aan een andere wens vanuit de zaal wordt geen gehoor gegeven. Wim Davidse (hoofdredacteur FlexNieuws en HRMorgen) deelt tijdens Het Groot Arbeidsmarktdebat de grootste zorgen van HR-professionals: “HR-professionals willen vooral minder regels. Die komen vaak voort uit gestold wantrouwen.” Sieto de Leeuw (voorzitter van de ABU en lid van de SER) vraagt zich af wat Den Haag gaat doen aan het terugdringen van de vele regels waar de flexbranche mee kampt? Vermeer BBB antwoordt als enige, maar komt ook niet verder dan ‘van welke regel heb je het meest last? Dan pakken we die aan’. Klinkt pragmatisch, maar ook nauwelijks realistisch.

Zzp’er kent meer werkgeluk

Tijdens Het Groot Arbeidsmarktdebat ging de discussie ook nog over de vraag hoe we als Nederland van de titel ‘wereldkampioen parttime-land’ afkomen. Mensen stimuleren meer (uren) te gaan werken kan immers bijdragen aan het oplossen van de krapte op de arbeidsmarkt. De Tweede Kamerleden wijzen eensgezind het toeslagenstelsel aan als boosdoener waarom het niet lukt meer werken meer lonend te maken.

Cristel van de Ven (voorzitter van Vereniging Zelfstanden Nederland) wijst de dames en heren politici er fijntjes op dat zij een groep werkenden over het hoofd zien: de zzp’ers. “Waarom vragen jullie je niet af hoe het komt dat die zelfstandigen wel meer en langer willen en kunnen werken?” Vermeer geeft direct toe dat Den Haag nog te veel focust op vaste contracten. Ook Vijlbrief stelt dat zelfstandigen inderdaad meer werkgeluk ervaren en meer kunnen werken doordat zij ‘de baas zijn over hun eigen leven’. Desgevraagd dus wel enige erkenning voor de zzp’er.

• In het dossier Verkiezingen en formatie 2025 houden we u op de hoogte van zowel de verkiezingen als de aanstaande vorming van een nieuw kabinet. Bekijk het hele dossier hier.
• Bekijk hier ook de speciale verkiezingspagina ZZPkiest.nu, met onder meer een volledig overzicht van wat er in de partijprogramma’s staat over thema’s die zzp’ers raken.