De ZZPuzzel: een nieuw naslagwerk over het zzp-dossier. ‘Ken je klassiekers voordat je het debat over zzp’ers voert’

In het zzp-dossier komen geschiedenis, politiek, misinformatie en emoties samen in een complexe puzzel. En net als in een goede thriller vallen de puzzelstukjes pas op hun plek als je bereid bent om diep in de details te duiken. Dat deden Sem Overduin (manager public affairs bij HeadFirst Group) en Oifik Youssefi (public & corporate affairs officer bij HeadFirst Group), auteurs van het nieuwe boek De ZZPuzzel.

Waarom beleid, praktijk en data zelden aansluiten

De ZZPuzzel beschrijft onder meer de politieke zoektocht naar nieuwe regels om het onderscheid tussen werknemers en zelfstandigen zonder personeel (zzp’ers) te verduidelijken. De auteurs leggen uit waarom beleid, praktijk en data op dit dossier zelden goed op elkaar aansluiten. Daar willen zij iets aan doen. Aan de hand van cijfers, historisch overzicht en interviews met experts en betrokkenen geven ze een totaaloverzicht.

Youssefi: “Het is een boek voor iedereen die affiniteit heeft met zzp’ers en de discussie over hun rol in de arbeidsmarkt. Van de zzp’er zelf tot de inhurende manager, van de journalist tot de branchevertegenwoordiger en de beleidsmaker.”

• Lees ook:De inhuurparadox van 2026: professionalisering in een politiek labyrint

Van interviewreeks naar naslagwerk

Sem Overduin en Oifik Youssefi werken samen bij HR-techdienstverlener HeadFirst Group, de uitgever van het boek. “Het begon allemaal met een interviewserie met experts”, vertelt Overduin. “Kort na de zomer van 2024 stond het zzp-dossier volop in de schijnwerpers. Op 1 januari 2025 zou namelijk de handhavingspauze op schijnzelfstandigheid aflopen. Als HeadFirst Group wilden we diverse perspectieven laten zien via interviews met experts en betrokkenen.”

De reeks was een succes, vertelt hij. “We kregen veel positieve reacties. Mensen met verstand van zaken vroegen op een gegeven moment zelf of ze ook mee mochten doen! Onze CEO Marion van Happen zei: is het niet leuk om al die interviews te bundelen?”

Samen met Youssefi en een redacteur begon hij te schrijven. “Uiteindelijk wilden we er meer van maken dan een bundel gesprekken”, vertelt Youssefi. “We doken in onderzoeken, vroegen nog meer experts om bij te dragen en bedachten een heldere structuur. Het resultaat is een naslagwerk over het zzp-dossier.”

Harde cijfers en historisch perspectief

Youssefi vertelt dat je elk hoofdstuk afzonderlijk zou kunnen lezen. “Bijvoorbeeld voor zicht op het historisch kader, een generieke uiteenzetting of als je echt wilt weten wie de zzp’er is aan de hand van data, literatuur en onderzoek. Online en tijdens kamerdebatten wordt nog te veel misinformatie verspreid. Hoewel er vaak geroepen wordt dat ‘de zzp’er niet bestaat’, laten wij in ons boek bijvoorbeeld zien dat er wel degelijk een helder profiel is.”

Het historisch perspectief verraste hem zelf het meest. “In tien jaar tijd is er niet veel veranderd. Voor het zzp-dossier geldt: history doesn’t repeat, but it often rhymes. Ken dus je klassiekers voordat je het debat voert.”

• Lees ook: Professioneel inhuren en zzp: 8 voorspellingen voor 2026

Sentimenteel dossier

Volgens Overduin is het bovendien een heel sentimenteel dossier. “De groep zzp’ers is heel divers en er wordt ook op veel verschillende manieren naar de zelfstandige gekeken. Voor sommigen is de zzp’er de werkende die vooruitloopt op de trends, voor anderen een werkende die bescherming behoeft en voor weer anderen een kip met de gouden eieren. Meningen en inzichten doorkruisen elkaar continu.”

Langzaamaan verandert wel de toon van het debat, ziet Overduin. “Politici zien steeds vaker dat het met de meeste zzp’ers goed gaat en dat zij bewust kiezen voor ondernemerschap. Maar het gaat langzaam. Dat heeft ook te maken met de vele politieke wisselingen van de wacht: in de zes jaar dat ik betrokken ben bij het dossier, heb ik bij sommige partijen al vijf nieuwe woordvoerders meegemaakt.”

Een puzzel die we kunnen oplossen

De twee hopen dat het boek bijdraagt aan een breder kennisniveau over het dossier. “Je hebt tenslotte breed inzicht nodig om een visie te ontwikkelen op de arbeidsmarkt van morgen”, zegt Overduin. “Welke positie krijgt de zzp’er daar? De fundamentele vraag is hoe we, ook in een meer individuele samenleving, de vrijheid van het individu in balans willen brengen met collectiviteit, solidariteit en sociale zekerheid?”

“Ik hoop dat de lezer begrijpt waarom we het ‘De ZZPuzzel’ hebben genoemd en niet ‘Het ZZProbleem’”, zegt Youssefi. “Een puzzel kun je altijd oplossen en je kunt hem op verschillende manieren leggen. Begin je eerst boven en onder, of eerst in het midden?”

Basisstelsel als belangrijk puzzelstukje

Hoe je de puzzel legt, verschilt volgens de auteurs per mensbeeld en politieke kleur. Meerdere experts in het boek pleiten bijvoorbeeld voor een basisstelsel van sociale zekerheid waar alle werkenden aan bijdragen en recht op hebben, ongeacht of ze zzp’er of werknemer zijn.

“Ik ben zelf in elk geval sterk gaan geloven in het verkleinen van de grote verschillen in fiscaliteit en sociale zekerheid tussen contractvormen”, zegt Overduin. “Dan beweeg je weg van het juridisch moeras en neem je de druk weg op de kwalificatievraag. Ik denk dat dat een belangrijk puzzelstukje is om te leggen.”

Op maandag 9 februari vond de boeklancering plaats in Nieuwspoort. Onder leiding van Hans Biesheuvel spraken arbeidsmarktdeskundigen Hugo-Jan Ruts (ZiPconomy), Niels van der Neut (Universiteit van Amsterdam) en Connie Maathuis (Vereniging Zelfstandigen Nederland) over het zzp-dossier en de meest actuele ontwikkelingen. 

Vraag hier jouw exemplaar van De ZZPuzzel aan.