Meeste zelfstandigenorganisaties positief over coalitieplannen. ‘Fundamentele koerswijziging in het zzp-beleid’

Zelfstandigenorganisaties zijn overwegend enthousiast over de plannen van de nieuwe coalitie. D66, VVD en CDA presenteerden vrijdag hun concept-regeerakkoord met daarin ook een visie voor de flexibele arbeidsmarkt. Het nieuwe kabinet begint met het invoeren van een rechtsvermoeden van werknemerschap, waarmee zzp’ers met een laag uurtarief gemakkelijker rechten als werknemer kunnen opeisen.

Vervolgens kiest het kabinet voor de Zelfstandigenwet in plaats van de wet Verduidelijking beoordeling arbeidsrelaties en rechtsvermoeden (VBAR) om het onderscheid tussen werknemers en zelfstandigen te verduidelijken. Ook gaan de partijen door met de Wet basisverzekering arbeidsongeschiktheid zelfstandigen (BAZ). Die verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering (aov) moet zo snel mogelijk worden ingevoerd, met uitzonderingsmogelijkheden voor wie een private verzekering heeft.

• Lees ook: Nieuw kabinet zet in op gefaseerde nieuwe zzp-wetgeving

ABU: ‘Rechtsvermoeden heeft meer effect als de Belastingdienst er iets mee kan’

Margreet Drijvers van de Algemene Bond Uitzendondernemingen (ABU) had al verwacht dat dit aanstaande kabinet zou kiezen voor de Zelfstandigenwet. “VVD, D66 en CDA kwamen tenslotte zelf met dit voorstel als alternatief voor de wet VBAR.”

Het enige wat overblijft van VBAR, is het R-gedeelte: het rechtsvermoeden. Daarmee kunnen  werkenden met een tarief lager dan 36-37 euro per uur bij de rechter aanspraak maken op werknemersrechten zoals ontslagbescherming en sociale verzekeringen. Deze maatregel knippen de coalitiepartijen als het ware los van de rest van de VBAR. Ze voeren het rechtsvermoeden zo snel mogelijk in.

“Wij vinden dit een heel fijne maatregel”, zegt Drijvers (ABU). “Wij hopen wel dat dit rechtsvermoeden straks ook publiekrechtelijk gehandhaafd wordt. Kortom, de Belastingdienst moet er ook iets mee kunnen. Als het initiatief altijd bij het individu ligt, vrees ik dat het te weinig effect heeft. Een individuele werkende zal namelijk niet snel zelf naar de rechter stappen.” 

ABU is blij met de keuze voor de Zelfstandigenwet. “Maar er is nog werk aan de winkel”, zegt Drijvers. “Ondernemerschap moet nadrukkelijk het uitgangspunt zijn van de toets.”

VZN: ‘Blij met deze fundamentele koerswijziging’

Connie Maathuis van Vereniging Zelfstandigen Nederland (VZN) noemt de plannen een ‘fundamentele, principiële koerswijziging in het beleid voor zelfstandigen’. Maathuis denkt dat dit het einde betekent van de huidige juridische onzekerheid en maatschappelijke discussie. “De politiek erkent eindelijk dat schijnzelfstandigheid moet worden bestreden zonder zelfstandig ondernemerschap kapot te reguleren.”

De afspraken in het akkoord sluiten nauw aan bij voorstellen die VZN de afgelopen jaren heeft gedaan. Maathuis: “Wij hebben steeds gezegd: breng structuur aan door de ‘R’ los te koppelen van de beoordeling van ondernemerschap. Nu ontstaat er eindelijk ruimte voor helder en uitvoerbaar beleid.”

Ze noemt de Zelfstandigenwet ‘een structurele oplossing met toetsbare criteria en praktische instrumenten’. Net zoals ABU benadrukt ze dat de exacte invulling nog uitwerking behoeft. “Maar de erkenning dat zelfstandigen een eigen positie in het recht verdienen is grote winst.”

Bovib: ‘VBAR opknippen is verstandig’

Lobbygroep-voorzitter Sem Overduin van Bovib reageert direct enthousiast op het coalitieakkoord. “Het is een duidelijke keuze voor de Zelfstandigenwet en wij zijn daar enthousiast over als intermediairs en brokers.”

De Bovib vindt het opknippen van de VBAR een verstandige keuze. “Er was altijd kritiek op het verduidelijkingsdeel van de VBAR, ook vanuit ons. Maar voor het rechtsvermoeden was altijd al veel draagvlak onder politici, de markt en het maatschappelijk middenveld. We zien het als een goede manier om werkenden aan de basis van de arbeidsmarkt te beschermen. Laten we het zo snel mogelijk invoeren.”

RIM: Uitdaging om steun te krijgen

De Raad voor Interim Management (RIM) noemt de plannen ‘een stap in de goede richting’ om meer duidelijkheid te creëren over werken met zelfstandigen. “Toetsing vooraf, meer verantwoordelijkheid bij de zelfstandige en helderheid voor iedereen, inclusief de Belastingdienst, juichen we van harte toe”, zegt directeur Bob van Berkel. “De RIM steunt het voorstel van de coalitie van harte. Net als de afgelopen jaren blijven we constructief mee- en soms tegendenken.”

Van Berkel denkt dat het nog een flinke uitdaging wordt voor de coalitie om voldoende draagvlak te krijgen in de Eerste en Tweede Kamer. Tijdens het Groot Arbeidsmarktdebat in oktober bleek namelijk dat GroenLinks-PvdA de Zelfstandigenwet niet steunt. De RIM betreurt dit, want de vereniging heeft veel vertrouwen in het voorstel. “Het is geïnspireerd op de Belgische Arbeidsrelatiewet, die al een hele poos goed functioneert.”

VvDN: ‘Arbeidsmarkt moet hoger op de agenda’

Voorzitter Edwin van den Elst van de Vereniging van Detacheerders Nederland (VvDN) ziet de zzp-plannen als ‘een stap vooruit’. “Met de snellere invoering van het rechtsvermoeden en de keuze voor de Zelfstandigenwet biedt de coalitie bescherming voor de onderkant van de markt en ruimte voor ondernemerschap aan de bovenkant.”

Tegelijkertijd had Van den Elst gehoopt op meer ambitie van de nieuwe coalitie. “Tijdens de onderhandelingen werd duidelijk dat de arbeidsmarkt geen topprioriteit heeft voor dit kabinet”, zegt hij. “Ik hoop dat dit gaat veranderen, want we hebben behoefte aan een positieve, progressieve blik op de flexmarkt.”

FNV: ‘Uiterst sceptisch over de Zelfstandigenwet’

FNV Zelfstandigen is ‘content’ dat het rechtsvermoeden en de BAZ snel worden ingevoerd, maar ‘uiterst sceptisch’ over de Zelfstandigenwet. “Het is beter om de wetgeving die klaarligt vlot te behandelen, zoals de wetsvoorstellen VBAR en BAZ”, zegt Gery de Boer van FNV Zelfstandigen. “We zien geen toegevoegde waarde in de Zelfstandigenwet.”

Ze vindt dat de wet niet past bij de opdracht uit het SER-MLT advies. “Dit voorstel beoogt het arbeidsrecht wat betreft de arbeidskwalificatie fundamenteel aan te passen, maar dit was geen doel”, zegt De Boer. “Verder is de Zelfstandigenwet onduidelijk over zowel pensioen als arbeidsongeschiktheid.”

Vervolg

De nieuwe coalitie debatteert dinsdag voor het eerst over de regeerplannen met de Tweede Kamer. Dan zal duidelijk worden in hoeverre dit nieuwe minderheidskabinet op steun van de oppositie kan rekenen. Dinsdag begint ook de laatste formatiefase, waarbij de formateur de opdracht krijgt nieuwe bewindspersonen te zoeken die deze plannen in de praktijk moeten brengen.