Arbeidsmarktpakket nieuwe kabinet: plannen voor de toekomst, maar nog niet heel concreet

Het nieuwe kabinet Jetten wil aan de slag voor een toekomstbestendige en wendbare arbeidsmarkt die bijdraagt aan economische groei én werk- en inkomenszekerheid. Dat blijkt uit het regeerakkoord D66, VVD en CDA ‘Aan de slag: bouwen aan een beter Nederland’ van D66, VVD en CDA. 

Hervormen, samen met de polder

Werk moet meer lonen en perspectief bieden, met “een fatsoenlijk inkomen, zekerheid bij tegenslag en kansen om mee te groeien in een snel veranderende arbeidsmarkt”. Tegelijk geldt dat wie niet kan werken, moet kunnen rekenen op een betrouwbaar stelsel van sociale zekerheid.

De drie partijen die het minderheidskabinet gaan vormen constateren dat de arbeidsmarkt onder druk staat. Technologische ontwikkelingen, waaronder AI, zorgen voor snelle veranderingen, terwijl werkgevers kampen met grote personeelstekorten en cruciale vacatures die onvervuld blijven, zo staat te lezen. Talent komt bovendien niet altijd terecht “op de plek waar het de meeste waarde toevoegt”. Daarbovenop zetten vergrijzing en een groeiend aantal arbeidsongeschikten de houdbaarheid van het stelsel verder onder spanning.

Dat vraagt volgens de drie partijen om duidelijke keuzes: keuzes die op korte termijn verlichting bieden, maar ook op middellange termijn moeten leiden tot structurele hervormingen.  Een overzicht van de belangrijkste plannen: 

Werkagenda voor de korte termijn: meer ruimte en minder knelpunten op de arbeidsmarkt

Ziekte, re-integratie en administratieve lasten

De loondoorbetaling bij ziekte wordt door veel werkgevers – met name in het mkb – als een belemmering ervaren om vaste contracten aan te bieden, zo vinden de drie partijen. Tegelijk blijft het tweede ziektejaar een belangrijke prikkel voor re-integratie. Het kabinet wil dit stelsel werkbaarder maken, onder andere door:

• Het verminderen van administratieve lasten in de Wet verbetering poortwachter
• Meer duidelijkheid vooraf over verplichtingen en sancties
• Meer maatwerk en ruimte voor direct contact tussen werkgever en werknemer

Doel is snellere re-integratie en meer focus op herstel in plaats van verantwoording.

Geen directe verkorting van de periode van doorbetaling bij ziekte dus. Wel komt het kabinet met voorstellen om “de loondoorbetaling bij ziekte meer werkbaar te maken voor werkgevers, met name in het mkb”.

Cao’s en arbeidsvoorwaarden

De collectieve arbeidsovereenkomst blijft een belangrijke pijler. Het kabinet wil wel het cao-instrument moderniseren en het draagvlak vergroten. Samen met sociale partners wordt gekeken naar:

• Vermindering van onnodige regeldruk binnen cao’s
• Knelpunten rond dispensatie bij innovatieve en nieuwe sectoren
• Betere betrokkenheid van niet-vakbondsleden

Arbeidsmarktdiscriminatie

Het kabinet wil arbeidsmarktdiscriminatie actief bestrijden. Werkgevers worden nadrukkelijk aangesproken op hun verantwoordelijkheid bij werving, selectie en op de werkvloer. Wetgeving en handhaving worden hierover besproken met de Kamer.

Internationale arbeidskrachten

Er start een driejarige pilot om onder strikte voorwaarden gericht goed geschoolde arbeidskrachten naar Nederland te halen voor specifieke sectoren. Voorwaarden zijn onder meer een salariseis, huisvesting en een maximale verblijfsduur van drie jaar. Kandidaat-EU-lidstaten komen in ieder geval in aanmerking.

Productiviteit en innovatie

Via publiek-private samenwerking ondersteunt het kabinet bedrijven bij digitalisering, automatisering en slimmer werken. Niet alleen koplopers, maar ook minder productieve sectoren krijgen hierbij nadrukkelijk aandacht.

Nieuwe zzp-wet 

Er komt op korte termijn aangepast zzp-wetgeving. ZZP’ers die ingehuurd worden tegen een laag tarief kunnen dan makkelijk hun rechten als werknemer opeisen. Daarna komt er de Zelfstandigenwet. Zelfstandigen die voldoen aan een aantal eisen, waaronder bijvoorbeeld een arbeidsongeschiktheidsverzekering en zelf voldoende pensioen opbouwen, krijgen wat meer de ruimte om ingehuurd te worden voor opdrachten, mits ze maar niet onder leiding en toezicht werken.

• Lees meer: Nieuw kabinet zet in op gefaseerde nieuwe zzp wetgeving

Van werk naar werk in een veranderende arbeidsmarkt

Ontslag, mobiliteit en concurrentiebeding

Het kabinet wil de overstap van werk naar werk vergemakkelijken. Dit gebeurt onder meer door:

• Meer ruimte voor de menselijke maat bij het afspiegelingsbeginsel
• Modernisering van het concurrentiebeding, zodat werknemers makkelijker van baan kunnen wisselen

Regionale arbeidsmarktregie

Arbeidsmarktverschillen vragen om maatwerk. Daarom blijft het kabinet inzetten op arbeidsmarktregio’s en Werkcentra waarin gemeenten, sociale partners en het UWV samenwerken.

Leven Lang Ontwikkelen (LLO)

Er komt een nieuwe regeling gericht op om- en bijscholing in tekortsectoren en kansrijke beroepen. Op termijn werkt het kabinet toe naar een stelsel van individuele leerrechten, met extra aandacht voor mbo’ers en mkb-werknemers.

Transitievergoeding en WW

De transitievergoeding wordt hervormd en sterker gekoppeld aan scholing en duurzame inzetbaarheid. Werkgevers die aantoonbaar investeren in ontwikkeling en re-integratie krijgen lagere of geen verplichtingen. De compensatie van de transitievergoeding na twee jaar ziekte wordt afgeschaft.

Daarnaast wordt de WW activerender:

• Hoger in het begin
• Verkort tot maximaal één jaar
• Strengere voorwaarden voor opbouw en verzilvering

Hervorming ziekte en arbeidsongeschiktheid

Het huidige stelsel loopt vast in uitvoering en menselijke maat, zo constateren de drie partijen. Het nieuwe kabinet zet daarom in op:

• Betere samenwerking tussen bedrijfs- en verzekeringsartsen
• Meer focus op preventie, met een grotere rol voor de Nederlandse Arbeidsinspectie
• Actievere en meegroeiende re-integratie
• Afschaffing van de IVA voor nieuwe gevallen

Het doel is een activerender en beter uitvoerbaar stelsel, met oog voor mensen die echt niet kunnen werken.

Middellange termijn: balans tussen zekerheid en wendbaarheid

Samen met sociale partners werkt het kabinet aan een fundamentele herziening van de arbeidsmarkt:

• Minder onzekerheid bij flex en minder starheid bij vast. Het kabinet houdt daarom vast aan al aangekondigde wetgeving zoals de wet Meer Zekerheid Flexwerkers.
• Meer wendbaarheid voor mkb en startups
• Een begrijpelijk en betrouwbaar stelsel van sociale zekerheid
• Re-integratie en werk-naar-werk als hoofdroute

Daarnaast wordt ingezet op preventie, gezond werken en aantrekkelijk werkgeverschap.

Werk, pensioen en werk-privébalans

• De AOW-leeftijd wordt vanaf 1 januari 2033 direct gekoppeld aan de levensverwachting, met aandacht voor zware beroepen
• De fiscale subsidiering van aanvullend pensioen voor de hoogste inkomens wordt in zes jaar afgebouwd
• Bijna gratis kinderopvang blijft, met afschaffing van de grootste toeslag
• Het verlofstelsel wordt vereenvoudigd op basis van SER-advies
• Het kabinet onderzoekt maatregelen om meer werken financieel aantrekkelijker te maken, zoals een voltijdsbonus

Zoeken naar draagvlak in politiek en polder 

Een agenda met flinke ambities. Duidelijk is ook dat rond een aantal onderwerpen de agenda nog niet heel concreet is. Zeker niet als het gaat om politiek gevoelige dossiers zoals de loondoorbetaling bij ziekte en versoepeling van het ontslagrecht. 

Ook bij dit dossier weet het minderheidskabinet dat het nog op zoek moet naar steun in de Kamer en in de polder. “Daadkracht en ambitie gaan niet zonder maatschappelijk draagvlak en samenwerking,” zo staat te lezen in het hoofdstuk over het arbeidsmarktbeleid. 

Tegelijkertijd benadrukken de drie partijen dat “veel keuzes te urgent zijn om onnodig te laten liggen”. Vandaar de keuze om te werken aan een “samenwerkingsagenda” voor de (middel)lange termijn, gecombineerd met een werkagenda voor de korte termijn.